Mededelingen over de eindexamens 2004 voor vwo, havo, vmbo en vavo (septembermededeling)

I. Mededelingen van algemene aard

I.1. Wijzigingen in 2003/2004

Met uitzondering van één categorie vakken, geldt dat de CEVO-normen in 2004 bindend zijn voor alle centrale examens.

De centrale examens in de beroepsgerichte programma’s in de basisberoepsgerichte leerweg kennen als enige in 2004 nog geen bindende normering.

Anders dan in 2003 zijn de CEVO-normen in 2004 bindend voor:

De minister heeft dit besluit genomen en meegedeeld aan de Tweede Kamer. De brief aan de Tweede Kamer (kenmerk VO/OI/2003/35047, datum 9 juli 2003) is te vinden op www.minocw.nl/vmbo.

Het Centraal schriftelijk en praktisch examen (cspe) in de basisberoepsgerichte leerweg (BB) is een examenvorm voor de beroepsgerichte programma’s (afdelingsvakken en intrasectorale programma’s), waarbij de vaktheorie en praktijk geïntegreerd worden getoetst. Cspe is een samentrekking van cse (centraal schriftelijk examen) en cpe (centraal praktisch examen). Omdat de praktijkopdrachten centraal staan, vergt het cspe een vergelijkbare organisatie als het cpe.

De minister heeft besloten dat het cspe in 2005 de enige vorm is van het centraal examen beroepsgericht BB. U zie hiervoor de eerder genoemde brief aan de Tweede Kamer.

In 2004 is de keuze aan de scholen: óf cpe BB/cse BB óf cspe BB. Deze keuze kan per beroepsgericht programma verschillen. Wat niet kan is dat binnen één beroepsgericht vak een gedeelte van de BB-leerlingen het cspe aflegt, terwijl de overige leerlingen cpe en cse doen.

Iedere vmbo-school maakt per beroepsgericht programma de keuze bekend via het inschrijfformulier van de IB-groep waarmee de centrale examens besteld worden. Dit inschrijfformulier moet uiterlijk 1 november 2003 bij de IB-groep ingeleverd zijn.

De regelingen die de scholen de mogelijkheid bieden om in 2004 te kiezen voor het cspe zijn gepubliceerd in Uitleg Gele katern nr. 19 van 10 september 2003:

Het bulletin vmbo-speciaal dat op 17 september 2003 tegelijkertijd met Uitleg is verschenen, is geheel gewijd aan het cspe. In het bijzonder wordt ingegaan op de wijze waarop de vmbo-scholen zich voor kunnen bereiden op de keuze voor cspe BB dan wel cpe BB/cse BB.

In 2004 worden nog slechts in zeer uitzonderlijke gevallen mavo en vbo-examens afgenomen. Zie de toelichting bij de formulieren voor het bestellen van examenopgaven.

Voor het havo/vwo gaat in 2003/2004 de Regeling profielen 2003 gelden.

I.2. Het Examenblad

Deze septembermededeling wordt ook op www.eindexamen.nl geplaatst. Daarbij geldt als extra service, dat de vermelde regelingen via doorklikken te raadplegen zijn. De informatie over de regelgeving op Het Examenblad is volledig.

Een tweede functionaliteit van Het Examenblad is de informatievoorziening op elektronische wijze. In 2003 is deze mogelijkheid voor het eerst als exclusief publicatiemiddel gebuikt. Dat was bij de bekendmaking van de errata op de correctievoorschriften en de correctievoorschriften voor de examens oude stijl.

In 2004 worden de volgende mededelingen uitsluitend elektronisch bekendgemaakt:

Eveneens elektronisch worden verzonden:

In de maartmededeling zal in detail uiteen worden gezet hoe een en ander in zijn werk gaat.

Op de bestelformulieren voor de examenopgaven dienen scholen een e-mail adres per afleveradres op te geven om deze informatie te ontvangen. Los daarvan kan men zich rechtstreeks op Het Examenblad aanmelden en desgewenst meerdere mail adressen opgeven plus een nadere specificatie van de informatie die men op elk adres wenst te ontvangen ( bij voorbeeld een adres van een examinator of een tweede corrector in een bepaald vak voor alleen de correctievoorschriften en de errata daarop voor dat vak.)

I.3. Gegevensverzameling via elektronische weg

Ook in 2004 zal aan scholen de keuze worden voorgelegd om de afnamegegevens of via elektronische weg of via optisch leesbare formulieren te verstrekken. In december 2003 ontvangt u hieromtrent een schrijven van de Citogroep.

In 2004 zullen ook van de praktijkexamens vmbo de afnamegegevens elektronisch of optisch leesbaar worden verzameld.

I.4. Wekenfeest

In 2004 is het Wekenfeest op 26 en 27 mei. Een Joodse kandidaat die op deze dagen om godsdienstige redenen verhinderd is een examentoets af te leggen kan ervoor kiezen hetzij deze toets uit te stellen tot het tweede tijdvak, hetzij deze toets in het eerste tijdvak ten overstaan van de staatsexamencommissie af te leggen.

Als een school een dergelijke kandidaat heeft, dient deze uiterlijk op 1 april 2004 bij de Inspectie te zijn aangemeld. In april ontvangt de school bericht over het tijdstip en de plaats waar de toets ten overstaan van de staatsexamencommissie wordt afgenomen en over de gang van zaken.

II. Algemeen verbindende voorschriften

II.1. Wetten en Algemene maatregelen van Bestuur

Wijziging op korte termijn

II.2. Ministeriële regelingen, algemeen

II.3. Ministeriële regelingen, examens vwo-havo

Voor examenprogramma’s wordt verwezen naar: www.eindexamen.nl

II.4. Ministeriële regelingen, examens vmbo

Voor examenprogramma’s wordt verwezen naar: www.eindexamen.nl

Voor informatie over het PTA wordt verwezen naar de examengids, www.vmbo-examengids.nl of het VMBO-loket; www.vmbo-loket.nl.

II.5. Regelingen, examens oude stijl

Voor de oude regelingen wordt verwezen naar de septembermededeling van 2000, Uitleg Gele Katern nr 21 van 20 september 2000 en de septembermededeling van 2002, Gele katern nr van 2 oktober 2002.

II.6. Regelingen van de CEVO

II.7. Toegestane hulpmiddelen bij de centrale examens

Op grond van artikel 2 van de Regeling toegestane hulpmiddelen worden de volgende lijsten van toegestane hulpmiddelen gepubliceerd. Waar op een lijst meer dan één hulpmiddel staat, mag een kandidaat één van deze hulpmiddelen op het centraal examen gebruiken.

Van alle bovengenoemde merken zijn ook de lagere typen toegestaan. Wel dient men te beseffen dat er opgaven kunnen zijn die met deze lagere typen niet goed gemaakt kunnen worden.

N.b.: alleen voor vwo en havo en alleen de papieren versie is toegestaan. Voor de vmbo-examens is een atlas niet toegestaan.

III. Mededelingen per schoolsoort en per vak

Als voor het centraal examen 2004 geen specifieke bijzonderheden te melden zijn, is een vak in dit overzicht niet opgenomen.

III.1. Vakmededelingen vwo

III.1.1. Algemeen

Voor 2004 zijn de volgende regelingen van bijzonder belang:

III.1.2. Latijn en Grieks

III.1.3. Moderne vreemde talen

Op Toetswijzer is een voorlichtende publicatie over de correctie van open vragen in de centrale examens moderne vreemde talen te vinden: ’De correctie van open vragen in de examens moderne vreemde talen: een toelichting’(www.toetswijzer.nl).

III.1.4. Geschiedenis

III.1.5. Aardrijkskunde

III.1.6. Wiskunde A

In tegenstelling tot eerdere publicaties (bijv. examenrooster 2004, examenrooster 2005 in het Hele katern nr 17 van 25 juni 2003) hoeft geen normaal-waarschijnlijkheidspapier en enkel- en dubbellogaritmisch papier in de examenzaal aanwezig te zijn, aangezien het, wanneer nodig, als bijlage bij examens wiskunde A1 of wiskunde A1,2 zal worden verstrekt. Maar het papier met vierkantjes van 1 cm2 dient wel beschikbaar te zijn.

III.1.7. Scheikunde

III.1.8. Maatschappijleer

III.1.9. CKV2 en CKV3

III.1.10. Muziek

Eindexamenprogramma, Gele katern nr. 4 van 31 januari 1990. Dit programma geldt ook voor scholen die dit vak in de profielstructuur aanbieden.

III.1.11. Tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen

III.1.12. Filosofie

III.1.13. Economische vakken

Bij de vakken economie 1, economie 1.2 en management en organisatie mag met ingang van 2004 een grafische rekenmachine op het centraal examen gebruikt worden. De lijst van goedgekeurde apparaten staat in onderdeel II.7. van deze mededeling.

III.2. Vakmededelingen havo

III.2.1. Algemeen

Voor 2004 zijn de volgende regelingen van bijzonder belang:

III.2.2. Moderne vreemde talen

zie bij vwo.

III.2.3. Geschiedenis

zie bij vwo.

III.2.4. Aardrijkskunde

III.2.5. Natuurkunde

III.2.6. Economische vakken

Bij de vakken economie 1, economie 1.2 en management en organisatie mag met ingang van 2004 een grafische rekenmachine op het centraal examen gebruikt worden. De lijst van goedgekeurde apparaten staat in onderdeel II.6. van deze mededeling.

III.2.7. Maatschappijleer

III.2.8. Filosofie

III.2.9. Muziek

Programma vastgesteld: 10 oktober 1978, kenmerk VO/AV/J663.839.

Gepubliceerd: circulaire d.d.18 augustus 1982, kenmerk VO/AVO 82-30.

Datum van inwerkingtreding: 1 augustus 1978.

III.2.10. Tekenen, handenarbeid en textiele werkvormen.

III.2.11. Ckv 2 en 3

zie bij vwo

III.3. Vmbo algemene vakken

III.3.1. Algemene opmerkingen

De BB-examens hebben geen overlap met de examens in de andere leerwegen. De KB-examens overlappen voor ongeveer de helft met de GL/TL examens.

De BB-examens worden gemaakt hetzij in het opgavenboekje, hetzij in een bij het examen gevoegde uitwerkbijlage.

De exameneenheden waarover het centraal examen zich uitstrekt in de periode tot en met 2007 staan in de regeling Aanwijzing exameneenheden centrale examens algemene vakken voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) 2006 en 2007, CEVO-03/449 van 19 augustus 2003, Gele katern nr. 19 van 10 september 2003. Deze regeling vermeldt ook de exameneenheden van 2004 en 2005, zoals vastgesteld en gepubliceerd in september 2000.

III.3.2. Nederlands

III.3.3. Moderne vreemde talen

III.3.4. Wiskunde GL en TL

Het centraal examen heeft in 2004 betrekking op K7, statistiek, en niet op K6, meetkunde. Als gevolg daarvan zal ook eindterm 5 van V1: Rekenen in de meetkunde, niet op het c.e. bevraagd worden.

III.3.5. Nask 1

Bij het examen is informatiemateriaal toegestaan, en ook nodig.

Voor het BB-examen:

Voor de andere leerwegen:

III.3.6. Nask 2

Bij het examen is informatiemateriaal toegestaan, en ook nodig.

Toegestaan is:

III.3.7. Maatschappijleer 2

Bij de eindtermen van de exameneenheden zijn toelichtingen gemaakt. Deze zijn bij het centraal examen het uitgangspunt voor de examenconstructie en worden bij de kandidaten bekend verondersteld. Deze toelichtingen zijn te vinden in de vmbo-examengids, te bereiken via www.Citogroep.nl of via www.vmbo.nl.

III.3.8. Beeldende vakken 2

III.3.9. Dans en Drama

III.4. Mededelingen centrale examens beroepsgericht

III.4.1. Algemene opmerkingen

In het algemeen geldt:

De opzet van de examens is vergelijkbaar met die van de examens van 2003 . Deze zijn te raadplegen via www.vmbo-examengids.nl. De examenstof voor de centrale examens 2004 kan in enkele gevallen verschillen van die van 2003.

De exameneenheden waarover het centraal examen zich uitstrekt zijn opnieuw geplaatst in het Gele katern nr. 20a van 11 september 2002 en zijn te raadplegen op www.eindexamen.nl. Eindtermen die noodzakelijk zijn voor de aangewezen exameneenheden, en mogelijk in andere dan deze exameneenheden zijn verworven, kunnen deel uitmaken van de toetsing in de centrale examens.

III.4.2. Algemene opmerkingen centraal schriftelijke examens ’beroepsgericht’

In het algemeen geldt:

Voor praktische eindtermen van de examenprogramma’s geldt dat ook de onderliggende theorie geëxamineerd kan worden.

De BB examens hebben in beginsel geen overlap met de examens in de andere leerwegen. De GL examens overlappen enigszins de KB examens.

De BB examens worden gemaakt in het opgavenboekje of op een uitwerkbijlage

Alle beroepsgerichte examens landbouw (BB, KB en GL) en administratie worden gemaakt in het opgavenboekje en/of uitwerkbijlage.

Bij de examens wordt ervan uitgegaan dat de kandidaten de standaard hulpmiddelen tijdens het examen bij zich hebben.

III.4.3. Praktijkexamens ’beroepsgericht’

Onder praktijkexamens wordt hier verstaan: het centraal praktisch examen (cpe BB) en het centraal praktisch en schriftelijk examen voor het beroepsgerichte programma van de basisberoepsgerichte leerweg (cspe BB) en de centrale integratieve eindtoets voor het beroepsgerichte programma van de kaderberoepsgerichte leerweg (cie KB).

III.4.4. Het cpe BB, cspe BB en de cie KB

Fase 1 Voorbereiding

Twee zendingen examens

Per praktijkexamen ontvangt de school op twee tijdstippen een envelop met de examens. De eerste zending (eind januari/begin februari) is bestemd voor de examinator, die de inhoud kortsluit met de examensecretaris.

In de eerste envelop zitten:

Op de eerste envelop staat een tekst waaruit blijkt dat de examinator de envelop direct na ontvangst moet openen en kennis nemen van de inhoud (dus van instructie, opgaven en wijze van beoordeling).

Als deze envelop aangekomen is op de scholen, is het nuttig dat iedere examinator de organisatie van de praktijkexamens goed afstemt met de examensecretaris.

Indien u 15 februari nog geen envelop met twee exemplaren van de praktijkexamens heeft ontvangen, dient u onverwijld contact op te nemen met de Citogroep, Bedrijfsbureau Unit VO, Postbus 1034, 6801 MG Arnhem, e-mail: vo@citogroep.nl.

Voor anderen dan de examinator en de examensecretaris blijven de examendocumenten geheim.

De tweede zending examens in maart omvat de praktijk-examendocumenten in de bestelde aantallen voor de kandidaten (examenopgaven, evt. bijlagen en evt. uitwerkbijlagen) in het aantal dat de school heeft opgegeven.

Kandidaten in kennis stellen

De school stelt de kandidaten ruimschoots voor de examenafname in kennis van de datum, de begin en eindtijd en de plaats van de examenafname. In geval het examen over meer dagdelen wordt gespreid, wordt de kandidaat ingelicht over de begin- en eindtijd en de plaats van elke zitting. Daarnaast is het raadzaam dat de examinator de kandidaten informeert over de gang van zaken tijdens het examen en over de wijze van beoordeling.

Om te bepalen hoeveel informatie de examinator daarbij ’weggeeft’ kan hij het volgende criterium hanteren.

Wat een kandidaat over het cpe / cspe/ de cie kan vertellen aan andere kandidaten die later zijn ingeroosterd, mag van tevoren aan alle kandidaten worden meegedeeld.

Zelf het examen maken en het correctievoorschrift bestuderen

Ter voorbereiding op de examenafname kan het nuttig zijn dat de examinator het examen zelf maakt. Op deze wijze kan hij kennis nemen van de opzet en inhoud van het examen en kan hij zonodig tussenproducten maken die hij kan uitreiken aan kandidaten die vastlopen tijdens het examen.

De examinator neemt ook van tevoren kennis van het correctievoorschrift. Met name waar het aspecten betreft die hij beoordeelt tijdens de uitvoering van de praktische opdrachten.

In de instructie voor de examinator staat een lijst met de benodigde materialen, producten en grondstoffen en evt. aanbevelingen m.b.t. de organisatie.

Ict in het examen

Zie de paragraaf III.4.6, hieronder.

Fase 2 afname

Zittingen

Het praktijkexamen (cpe, cspe en cie) kan om toetstechnische, vakinhoudelijke, organisatorische of logistieke redenen worden afgenomen op verschillende dagen, dagdelen of tijdstippen. De instructie voor de examinator kan op dit punt aanbevelingen of aanwijzingen bevatten.

Aandachtspunten

Voor aanvang van het examen controleren of per kandidaat alle benodigde materialen, grondstoffen, gereedschappen of hulpmiddelen aanwezig zijn.

Overleg met de ICT-coördinator over de afname van examenopgaven waarin gebruik gemaakt wordt van ICT. Voor het cspe zijn dat ook de minitoetsen waarin de theorie wordt getoetst. Het toetsprogramma moet vooraf in overleg met de ICT-coördinator zijn geïnstalleerd en gecontroleerd. Daartoe ontvangt de school eind januari/begin februari bij het papieren examen een cd-rom met het toetsprogramma en een voorbeeldexamen.

Openbaarheid

De examinator neemt de examendocumenten na afloop van iedere zitting weer in. Pas na afloop van het tweede tijdvak voor de praktijkexamens zijn de examendocumenten openbaar. Hetzelfde geldt voor de producten die door de kandidaten in het kader van het praktijkexamen gemaakt worden. Deze kunnen dus pas tentoongesteld of meegegeven worden als het tweede tijdvak is afgelopen.

Opdrachten zelfstandig uitvoeren

In principe voert de kandidaat de opdrachten zelfstandig uit. Tijdens het examen mogen de kandidaten niet met elkaar overleggen. De kandidaat mag uitsluitend aan de examinator hulp vragen.

Prestatie verbeteren

Indien een kandidaat binnen de gestelde tijd een onderdeel van het examen opnieuw wil uitvoeren om de prestatie te verbeteren, wordt hij daartoe in de gelegenheid gesteld. Voor zover van toepassing stelt de examinator de daarvoor benodigde materialen ter beschikking.

Volgorde van opdrachten in principe niet wijzigen

In het algemeen geldt dat de examinator de volgorde van de opdrachten in het examen niet wijzigt tenzij anders in de instructie voor de examinator is vermeld. Om organisatorische en/of logistieke redenen kan van de aangegevenvolgorde van de onderdelen in het praktijkexamen worden afgeweken.

Fase 3 beoordeling

Correctievoorschrift

Aan de hand van het correctievoorschrift beoordeelt de examinator de verrichtingen van elke kandidaat. Bij de omzetting van score naar cijfer bij de cie hanteert de school de omzettingstabel zoals in het correctievoorschrift is opgenomen. Alleen bij het cpe en het cspe kan de directeur afwijken van de door de CEVO verstrekte omzettingstabel. De CEVO maakt de definitieve normering van de praktijkexamens bekend op 9 juni 2004.

Gegevensverzameling

Over het praktijkexamen worden afnamegegevens verzameld. Bij het verstrekken van afnamegegevens heeft de school in 2004 de keuze om dit via het programma Wolf 2004 elektronisch te verstrekken of op optisch leesbare formulieren . In december 2003 ontvangen de scholen hierover nadere informatie met de voor- en nadelen van de verschillende werkwijzen

III.4.5. Handleiding ICT-gebruik en cd-rom met bestanden

Bij een aantal praktijkexamens moet gebruik gemaakt worden van de computer. In het overzicht praktijkexamens 2004 wordt vermeld welk gebruik van de computer wordt gemaakt. Eind januari / begin februari 2004 ontvangen de scholen een handleiding voor het ICT-gebruik tijdens de praktijkexamens en een cd-rom met bestanden voor een aantal examens waar ICT-opdrachten in voorkomen. U kunt deze, als dat nodig is, geschikt maken voor gebruik op uw school. Deze digitale bestanden zijn nodig voor de praktijkexamens en dienen voor de kandidaten beschikbaar gemaakt te worden op diskettes of op een veilige plaats op de centrale server. Op de diskette zet u de naam van de kandidaat en zijn kandidaat-nummer. De kandidaat kan zijn werk op deze diskette opslaan. De precieze informatie hierover staat in de genoemde handleiding voor het ICT-gebruik. Daarnaast wordt een handleiding voor het gebruik van de mini(theorie)toetsen met behulp van ICT aan de scholen die hebben gekozen voor cspe beschikbaar gesteld.