Beleidskader Penitentiair Programma, Overgangsrecht van het Gevangeniswezen

Inleiding

Door de Wet straffen en beschermen (wet senb) veranderen de regels voor verlof, het penitentiair programma (PP) en de voorwaardelijke invrijheidstelling (VI). Gelet op het in de wet opgenomen overgangsrecht is een aantal onderdelen van de wet senb niet direct van toepassing op alle gedetineerden.

Er komt een overgangsperiode met een maximale duur van 3 jaar. Het overgangsrecht PP geldt voor gedetineerden die op 1-12-2021 een strafrestant (met aftrek van v.i.) van maximaal 3 jaar hebben en een einddatum detentie vóór 01-12-2024 (art IV PBW1Artikel IV1.Artikel I, onderdeel B, van deze wet heeft geen gevolgen ten aanzien van beslissingen tot deelname aan een penitentiair programma die zijn genomen voor de inwerkingtreding van deze wet. Artikel 4 van de Penitentiaire beginselenwet, zoals deze luidde voor de inwerkingtreding van deze wet, blijft in deze gevallen van toepassing.2.Artikel I, onderdeel B, van deze wet is niet van toepassing op vrijheidsstraffen en vrijheidsbenemende maatregelen waarvan de tenuitvoerlegging is aangevangen voor de inwerkingtreding van deze wet, indien de tenuitvoerlegging ten hoogste drie jaar na de inwerkingtreding van deze wet nog gaande is. Artikel 4 van de Penitentiaire beginselenwet, zoals deze luidde voor de inwerkingtreding van deze wet, blijft in deze gevallen van toepassing.). De doelgroep bestaat uit:

Voor de doelgroep, die onder het overgangsrecht valt geldt:

Vanuit het D&R-plan wordt bepaald welke modaliteit (deelname aan het PP of de plaatsing op een BBA), het meest passend is voor het re-integratietraject van de gedetineerde.

De Sf beslist over deelname aan PP.

1. Criteria en voorwaarden PP overgangsrecht

De basis voor het bepalen van deelname aan het PP overgangsrecht is de penitentiaire beginselenwet (PBW) artikel 4 en de penitentiaire maatregel (PM) hoofdstuk 3.

De criteria en voorwaarden voor deelname aan PP zijn:

Als er een verhoogd risico bestaat door een onbeheersbare verslavings-, agressieproblematiek en/of ernstige psychische aandoeningen hebben, kan/kunnen dat (een) contra-indicatie(s) voor deelname aan PP zijn.

2. Het Reclasseringsadvies in relatie tot PP4PP meer dan 2 maanden: reclasseringsadvies vereistPP minder dan 2 maanden: reclasseringsadvies als gewenst is o.b.v. risico, gedrag, slachtofferbelangen

Het reclasseringsadvies is uiterlijk 21 dagen voor de beoogde PP-datum in bezit van de PI en gaat in op:

3. Besluit PP

Gedetineerden kunnen re-integratieverlof voor extramurale arbeid en daarmee een plaatsing in een BBA combineren met PP. Elke verdeling in maanden is toegestaan, als de periodes voor BBA en PP bij elkaar opgeteld maar niet langer duren dan maximaal een zesde deel van de straf met een maximale duur van 12 maanden en de minimale duur van 4 weken per modaliteit wordt gehandhaafd.

Als een gedetineerde in aanmerking komt voor re-integratieverlof voor extramurale arbeid (BBA) én een PP, beslist de Sf op basis van voordracht van de VD. Als de Sf negatief besluit, kan de Sf de gedetineerde adviseren alsnog een aanvraag te doen voor re-integratieverlof voor extramurale arbeid.

Om te beoordelen welk traject het best past bij de re-integratie van de gedetineerde, geldt voor PP, dat aanvullend op de BBA-randvoorwaarden, er sprake moet zijn van:

Deelname aan een PP is geen recht, doch een gunst; iedere gedetineerde wordt individueel getoetst. De VD en het MDO toetst of aan alle criteria en voorwaarden voor deelname aan PP is voldaan. De VD adviseert aan de Sf of een gedetineerde in aanmerking kan komen voor deelname aan een PP. Let op: een verzoek van een gedetineerde moet altijd doorgezonden worden naar de Sf, ook als alle adviezen negatief zijn (art. 18 PBW, gedetineerde heeft het recht een verzoekschrift in te dienen, deelname aan PP wordt expliciet genoemd)

De Sf beslist over deelname aan PP en betrekt in ieder geval:

De Sf beslist ook over het toepassen van elektronisch monitoring (EM) op basis van advies van de VD, het reclasseringsadvies én het deeladvies EM. EM kan opgelegd worden t.b.v. ondermeer monitoring van een gebiedsgebod of een gebiedsverbod.

De Sf kan bepalen dat geen EM wordt toegepast als:

4. Het Penitentiair Programma

Een PP bevat zowel punitieve elementen als elementen die bijdragen aan de resocialisatie c.q. het voorkomen van recidive. Tijdens de intramurale fase worden in het D&R-plan doelen opgenomen voor een (gefaseerde) terugkeer naar de samenleving. Een PP vloeit voort uit de doelen vanuit het D&R-plan en bestaat uit:

5. Verantwoordelijkheden tijdens PP

5.1. Verantwoordelijke instanties

De monitoring bestaat uit:

5.2. Plaatsing bij een organisatie

De mogelijkheid bestaat dat de erkende instantie PP-deelnemers bij een organisatie (zoals een werkgever) plaatst om uitvoering te geven aan het programma in het kader van PP.

Door de erkende instantie dient altijd de organisatie bezocht te zijn. Duidelijk dient te zijn welke activiteiten de PP-deelnemer gaat verrichten en de momenten waarop die activiteiten plaatsvinden.

De organisatie is op de hoogte dat op de PP-deelnemer toezicht van toepassing is, dat er afstemming plaatsvindt over de voortgang en dat eenzijdig een einde gemaakt kan worden aan het PP. Indien door het beëindigen van het PP de activiteiten per ommegaande worden beëindigd, kan daarop door de organisatie geen schade verhaald worden bij DJI. De organisatie faciliteert het programma en kan pas na afstemming met DJI significantie wijzigingen aanbrengen. Dit wordt in een overeenkomst organisatie vastgelegd.

Als de PP-deelnemer deelneemt aan het Ex-Made programma dan is de sr casemanager verantwoordelijk voor:

De organisatie is verantwoordelijk voor de uitvoering van het programma en houdt toezicht op het dagelijkse verloop zoals overeengekomen in de overeenkomst organisatie. De organisatie beoordeelt in eerste instantie of de activiteiten naar behoren worden verricht en de voorwaarden naar behoren worden nageleefd. De organisatie kan ten aanzien van de wijze of het tijdstip waarop de activiteiten binnen het PP worden uitgevoerd, wijzigingen aanbrengen pas na afstemming met DJI. Deze wijzigingen worden vastgelegd in het document afspraken Ex-Made PP.

Let op:

6. D&R proces: toeleiding naar PP

PP is een maatwerkprogramma ter voorbereiding op terugkeer naar de maatschappij. Het kwalitatief vormgeven van het maatwerkprogramma vereist een gedegen én tijdige voorbereiding tijdens de intramurale fase.

Het is van belang dat tijdig in de intramurale fase gesignaleerd wordt of gedetineerden re-integratieverlof of PP in aanmerking kunnen komen en vanaf welke datum. Op zijn vroegst is deelname aan een PP al na 5 maanden detentie mogelijk. Voor deelname aan een PP is het randvoorwaardelijk dat voldaan wordt aan de voorwaarden van ondermeer het hebben van werk respectievelijk een programma voortvloeiend uit het D&R-plan. Dit vraagt om een tijdige voorbereiding.

Let op: plaatsing geschiedt pas op moment dat aan de voorwaarden is voldaan dus niet conform faseringsdatum!

6.1. D&R-proces

Na het vaststellen van het persoonlijke traject van de gedetineerde tijdens het eerste MDO, wordt het D&R-plan vastgesteld. Vervolgens wordt het traject volgens de 6-wekelijkse cyclus gemonitord. Als blijkt dat PP een logisch gevolg is in het traject van de gedetineerde, hij heeft laten zien dat hij heeft gewerkt aan alle re-integratie- en/of gedragsdoelen én hij voldoet aan alle criteria zoals is vastgelegd in de checklist MDO/VC PP kan er een voorstel worden ingediend. Indien de gedetineerde ongeschikt wordt geacht voor deelname aan PP, betekent dit niet dat hij op een later moment niet alsnog geschikt kan worden bevonden.

Als blijkt dat de gedetineerde een potentiele PP-deelnemer is, neemt de casemanager contact op met de sr casemanager om het traject voor te bereiden. Dit verloopt via het aanmeldformulier, wat ook dient als checklist. Tijdens het voorbereiden gaat de gedetineerde aan de slag om aan de basisvoorwaarden voor deelname aan een PP te voldoen zoals het organiseren van een aanvaardbaar verblijfadres, het beschikken over een inkomen (bij voorkeur door werk) en een geldig identiteitsbewijs. De gedetineerde wordt bij het op orde brengen van de basisvoorwaarden begeleidt en ondersteunt door de casemanager en ten aanzien van de invulling van het programma door de sr casemanager indien nodig. De casemanager is tijdens de intramurale fase regievoerder op het D&R-plan. Hiermee wordt een “warme overdracht” en integraal traject geborgd.

Belangrijke aspecten ten behoeve van het voorbereiden zijn:

De SF besluit over deelname aan PP, indien nodig met (bijzondere) voorwaarden, op basis van de diverse adviezen en het voldoen aan de criteria.

Als er sprake is van EM zorgen de 3RO en DV&O dat op startdatum PP de PP-deelnemer wordt aangesloten.

Tijdens het PP is de sr casemanager of toezichthouder van de 3RO verantwoordelijk voor en regievoerder op het detentie en re-integratieproces van de PP-deelnemer. Het proces toezicht is het op maat begeleiden en controleren van de PP-deelnemer met als doel om het PP succesvol af te ronden. Hierbij is het van belang dat in ieder geval de basisvoorwaarden – in bezit van een geldig id-bewijs, huisvesting en inkomen, bij voorkeur door betaald werk – gerealiseerd zijn. Tijdens het PP is een samenwerking met de gemeente vereist.

6.2. Afstemming

Tijdens het PP dient de PP-deelnemer conform de MDO-cyclus te worden besproken. Bespreekpunten zijn:

De deelnemers zijn ondermeer:

6.3. Rapportages

De sr casemanager rapporteert in het daarvoor bestemde DJI-rapportage systeem conform de geldende invulinstructie en MDO cyclus ondermeer over:

Als 3RO de UVI is draagt de 3RO zorg voor tijdige input/rapportages op het D&R plan van de PP- deelnemer, incidenten, substantiële wijzigingen en advies EM.

Bij incidenten is een rapportage benodigd ten behoeve van het beoordelen van ernst van de overtreding en melding aan de VD van de PI. In de rapportage wordt vermeld:

Een substantiële wijziging betreft een wijziging ten opzichte van hetgeen is opgenomen in het selectiebesluit. Het verzoek bevat:

Het verzoek beschrijft:

Let op: Sf beslist op basis van advies over verlenging/beëindiging. Als de SF-er geen advies ontvangt, blijft EM gehandhaafd!

De sr casemanager ontvangt de rapportages/verzoeken en:

6.4. Regionaal overleg

DJI en 3RO werken nauw samen in de voorbereiding en uitvoering van het PP en ten behoeve van deze samenwerking is er een RPP-overleg. Aanleiding en doel van het overleg is de kwaliteit van het PP en het nakomen van de gemaakte procesafspraken, zoals:

Het overleg wordt per samenwerkingsverband georganiseerd onder regie van de portefeuillehoudend VD.

Deelnemers aan het RPP-overleg zijn:

7. Sanctioneren tijdens PP

Bij overtreding van de algemene of bijzondere voorwaarden of verzuim van deelname aan het programma kan de directeur, afhankelijk van de ernst van de gedraging, beslissen tot:

Het Toetsingskader promoveren en degraderen is niet van toepassing op PP-deelnemers. Een PP-deelnemer is geen gedetineerde conform de PBW art.1 lid e: gedetineerde: een persoon ten aanzien van wie de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel in een inrichting plaatsvindt;

Desondanks wordt ook tijdens PP ontoelaatbaar, gewenst- én ongewenst gedrag gehanteerd om het gedrag te beoordelen. In de onderstaande tabel zijn dezelfde termen gebruikt als in het toetsingskader.

Ongewenst – en ontoelaatbaar gedrag tijdens PP zoals verzuim deelname aan programm), het verliezen van de baan of ziekte kan tot overplaatsing naar regulier regime leiden. Indien een gedetineerde zijn baan door overmacht kwijtraakt, dan heeft hij twee weken de tijd om een nieuwe werkgever te vinden. Lukt dit niet, dan wordt de gedetineerde overgeplaatst naar een regulier regime. Ziekte langer dan 2 weken kan ook tot overplaatsing leiden.

Als de gedetineerde door het verliezen van de baan door overmacht of door langdurige ziekte is overgeplaatst, dan kan na het vinden van werk of bij herstel een nieuwe aanvraag worden gedaan.

Ook is het voorstelbaar dat bij verlies van een aanvaardbaar verblijfadres (een tijdelijke) overplaatsing naar een BBA wenselijk is om detentieschade te beperken. Een overplaatsing kan alleen geschieden als aan de geldende voorwaarden is voldaan en door besluit van de Sf.

Overtredingen buiten kantoortijd en op weekend-/feestdagen dienen via het algemene nummer van de PI, waar de PP-deelnemer staat ingeschreven, gemeld te worden aan het geconsigneerd directielid.

EM-overtredingen:

Binnen een PP wordt EM altijd uitgevoerd door de 3RO. Bij de EM-overtredingen is een categorisering in overtredingen aangebracht:

8. Vrijhedenbeleid

8.1. Vrij te besteden uren en verlof

In het kader van het vrijhedenbeleid wordt er een onderscheid gemaakt in:

8.2. Niet erkende feestdagen

Aan de PP-deelnemer kunnen uren ter beschikking worden gesteld voor deelname aan activiteiten behorend bij niet erkende feest- en gedenkdagen, zoals jaarlijks vastgesteld in de ‘circulaire arbeidsvrije dagen gedetineerden. De circulaire spreekt van: afwijkende arbeidsvrije dagen op grond van religie.

De voorwaarden waarvoor de toekenning voor niet erkende feest-/gedenkdagen kan geschieden, zijn: