Προεδρικά Διατάγματα — ΦΕΚ A' 14/2003

Type Προεδρικό Διάταγμα
Publication 2003-01-30
State In force
Source ΦΕΚ
Reform history JSON API

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ F

ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου 14 27 Ιανουαρίου 2003

Δασικό πολλαπλασιαστικό υλικό, σε συμμόρφωση προς την οδηγία 1999/105/Ε.Κ.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ

ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Έχοντας υπόψη:

1.

Τις διατάξεις: α. του άρθρου 3 του Ν. 1338/83 (Α΄ 34), όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 65 του Ν. 1892/90 (Α΄ 101), β. του άρθρου 4 του Ν. 1338/83 (Α΄ 34), όπως αντι?καταστάθηκε με το άρθρο 6 παρ. 4 Ν. 1440/84 (Α΄ 70) και τροποποιήθηκε με τα άρθρα 7 Ν. 1775/88 (Α΄ 101), 31 Ν. 2076/92 (Α΄ 130), 19 Ν. 2367/95 (Α΄ 261) και 22 Ν. 2789 /2000 (Α΄ 21) και γ. του άρθρου 5 του Ν. 1338/83, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 6 παρ. 5 Ν. 1440/84.

2.

Τις διατάξεις του άρθρου 29 Α του Ν. 1558/85 (Α΄ 137), όπως αυτό προστέθηκε με το άρθρο 27 του Ν. 2081/92 (Α΄ 154) και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 παρ. 2α του Ν. 2469/97 (Α΄ 38).

3.

Τις διατάξεις του Π.Δ. 81/2002 (Α΄ 57).

4.

Την 399580/30.10.2001 απόφαση του Πρωθυπουρ?γού και του Υπουργού Γεωργίας "Ανάθεση αρμοδιοτήτων στους Υφυπουργούς Γεωργίας Ευάγγελο Αργύρη και Φώτη Χατζημιχάλη" (Β΄ 1479).

5.

Το γεγονός ότι από τις διατάξεις του παρόντος δια?τάγματος δεν προκαλείται δαπάνη σε βάρος του κρατι?κού προϋπολογισμού.

6.

Την 479/2002 γνωμοδότηση του Συμβουλίου της Επι?κρατείας, μετά από πρόταση του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών και του Υφυπουργού Γεωργίας, αποφα?σίζουμε:

Άρθρο 1

(Άρθρο 1 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.) Με το Διάταγμα αυτό θεσπίζονται διατάξεις, σε συμ?μόρφωση προς την οδηγία 1999/105/Ε.Κ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999 (ΕΕ αριθμ. L 11/17 της 15.1.2000), που εφαρμόζονται στην παραγωγή με σκοπό την εμπορία και στην εμπορία του δασικού πολλαπλασια?στικού υλικού στη χώρα και στις συναλλαγές με τα άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Άρθρο 2

(Άρθρο 2 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.) Για τους σκοπούς του παρόντος, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί ή/και κατατάξεις:

Το πολλαπλασιαστικό υλικό των ειδών δένδρων και των τεχνητών υβριδίων τους, τα οποία είναι σημαντικά για δα?σοκομικούς σκοπούς στο σύνολο ή μέρος της Κοινότητας και συγκεκριμένα εκείνα που αναφέρονται στο παράρτη?μα Ι.

i)

μονάδα σπόρου: κώνοι, ταξικαρπίες, καρποί και σπόροι που προορίζο?νται για την παραγωγή μητρικού υλικού. ii) μέρη φυτών: μοσχεύματα βλαστού, μοσχεύματα φύλλων και μο?σχεύματα ριζών, έκφυτα ή έμβρυα για μικροπολλαπλα?σιασμό, οφθαλμοί, καταβολάδες, ρίζες, εμβόλια, παρα?φυάδες και άλλα μέρη φυτού που προορίζονται για την παραγωγή μητρικού υλικού. iii) μητρικό υλικό: φυτά που έχουν παραχθεί από μονάδες σπόρου, από μέρη φυτών ή από φυτά με φυσική αναγέννηση.

i)

πηγή σπόρου: τα δένδρα στην περιοχή όπου συλλέγονται οι σπόροι. ii) δασοσυστάδα: συγκεκριμένος πληθυσμός δένδρων με επαρκώς ομοι?ογενή σύνθεση. iii) αγρός σποροπαραγωγής: φυτεία επιλεγμένων κλώνων ή οικογενειών η οποία είναι απομονωμένη ή της οποίας η διαχείριση ασκείται κατά τρόπον ώστε να αποφεύγεται ή να περιορίζεται η επικο?νίαση από εξωτερικές πηγές, και η οποία εξασφαλίζει τη συχνή, άφθονη και εύκολη συγκομιδή σπόρων. iv) γονικά φυτά οικογένειας: δένδρα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή απο?γόνων με ελεγχόμενη ή ελεύθερη επικονίαση ενός γνω?στού γονικού φυτού που χρησιμοποιείται ως θηλυκό, με τη γύρη ενός γονικού φυτού (αμφιθαλής) ή ορισμένων γνωστών ή άγνωστων γονικών φυτών (ετεροθαλής). v) κλώνος: ομάδα ατόμων κλώνων (ramets) που προέρχονται από τον ίδιο πρόδρομο (ortet) με αγενή πολλαπλασιασμό, για 115

i)

αυτόχθων συστάδα ή πηγή σπόρου: η αυτόχθων συστάδα ή πηγή σπόρου ανανεώνεται κα?νονικά συνεχώς με φυσική αναγέννηση. Η συστάδα ή πη?γή σπόρου μπορεί να ανανεώνεται τεχνητά με πολλαπλα?σιαστικό υλικό που συλλέγεται από την ίδια συστάδα ή πηγή σπόρου ή από γειτονικές αυτόχθονες συστάδες ή πηγές σπόρου ii) ιθαγενής συστάδα ή πηγή σπόρου: η ιθαγενής συστάδα ή πηγή σπόρου είναι μία αυτόχθων συστάδα ή πηγή σπόρου ή μια συστάδα ή πηγή σπόρου που έχει δημιουργηθεί τεχνητά από σπόρο του οποίου η καταγωγή ευρίσκεται στην ίδια περιφέρεια προέλευσης.

Για την αυτόχθονα συστάδα ή πηγή σπόρου, η καταγω?γή είναι ο τόπος στον οποίο φύονται τα δένδρα. Για τη μη αυτόχθονα συστάδα ή πηγή σπόρου, η καταγωγή είναι ο τόπος από τον οποίο είχαν αρχικά εισαχθεί οι σπόροι ή τα φυτά. Η καταγωγή της συστάδας ή της πηγής σπόρου μπορεί να είναι άγνωστη.

Ο τόπος όπου φύονται οι δασοσυστάδες.

Για ένα είδος ή υποείδος, η περιφέρεια προέλευσης εί?ναι η περιοχή ή ομάδα περιοχών στις οποίες επικρατούν επαρκώς ομοιόμορφες οικολογικές συνθήκες και στις οποίες απαντούν δασοσυστάδες ή πηγές σπόρου με πα?ρεμφερή φαινοτυπικά ή γενετικά χαρακτηριστικά, λαμβα?νομένων υπόψη των υψομετρικών ορίων ανάλογα με την περίπτωση.

Η παραγωγή περιλαμβάνει όλα τα στάδια από τη δημι?ουργία της μονάδας σπόρου, τη μετατροπή από μονάδα σπόρου σε σπόρο και την καλλιέργεια του μητρικού υλι?κού από σπόρους και μέρη φυτών.

Η έκθεση προς πώληση, η προσφορά προς πώληση, η πώληση ή η παράδοση σε τρίτο, συμπεριλαμβανομένης της παράδοσης με σύμβαση παροχής υπηρεσιών.

Οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο ασχολείται επαγγελματικά με την εμπορία ή την εισαγωγή δασικού πολλαπλασιαστικού υλικού.

Ορεινής Υδρονομίας του Υπουργείου Γεωργίας, τα Δα?σαρχεία, οι Δ/νσεις Δασών, το "Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων" εδρεύον στην Αθήνα και το "Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών" εδρεύον στη Θεσσαλονίκη. Η αρμόδια αρχή γνωστοποιεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τους αρμόδιους φορείς. ιβ)Το δασικό πολλαπλασιαστικό υλικό υποδιαιρείται στις εξής κατηγορίες: i) "γνωστής πηγής" πολλαπλασιαστικό υλικό προερχόμενο από βασικό υλι?κό το οποίο μπορεί να είναι είτε πηγή σπόρου είτε δασο?συστάδα που βρίσκεται σε μια συγκεκριμένη περιφέρεια προέλευσης και το οποίο πληροί τις απαιτήσεις του Πα?ραρτήματος ΙΙ. ii) "επιλεγμένο" πολλαπλασιαστικό υλικό προερχόμενο από βασικό υλι?κό το οποίο συνίσταται σε δασοσυστάδα η οποία ευρί?σκεται σε μια συγκεκριμένη περιφέρεια προέλευσης, και το οποίο έχει επιλεγεί με φαινοτυπικά κριτήρια στο επίπε?δο του πληθυσμού και πληροί τις απαιτήσεις του παραρ?τήματος ΙΙΙ. iii) "χαρακτηρισμένο" πολλαπλασιαστικό υλικό προερχόμενο από βασικό υλι?κό το οποίο συνίσταται σε αγρό σποροπαραγωγής γονικά φυτά οικογενειών κλώνους ή μίγματα κλώνων, και το οποίο έχει επιλεγεί φαινοτυπικά σε ατομικό επίπεδο και πληροί τις απαιτήσεις του παραρτήματος IV. Η διεξαγω?γή ή ολοκλήρωση δοκιμών δεν είναι απαραίτητη. iv) "δοκιμασμένο" πολλαπλασιαστικό υλικό προερχόμενο από βασικό υλι?κό, το οποίο συνίσταται σε δασοσυστάδες, αγρούς σπο?ροπαραγωγής, γονικά φυτά οικογενειών, κλώνους ή μίγ?ματα κλώνων. Η ανωτερότητα του πολλαπλασιαστικού υλικού πρέπει να έχει αποδειχθεί με συγκριτικές δοκιμές ή με εκτίμηση της ανωτερότητας του πολλαπλασιαστικού υλικού που υπολογίζεται από τη γενετική αξιολόγηση των στοιχείων του βασικού υλικού. Το υλικό πρέπει να πληροί τις απαιτήσεις του παραρτήματος V.

Άρθρο 3

(Άρθρο 3 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.)

1.

Τα μέτρα του Δ/τος αυτού δεν εφαρμόζονται στο δα?σικό πολλαπλασιαστικό υλικό με τη μορφή μητρικού υλι?κού ή μερών φυτών το οποίο αποδεδειγμένως δεν προο?ρίζεται για δασοκομικούς σκοπούς. Στις περιπτώσεις αυτές, το υλικό συνοδεύεται από ετι?κέτα ή άλλο έγγραφο που απαιτείται δυνάμει άλλων δια?τάξεων οι οποίες ισχύουν για τον προτεινόμενο σκοπό. Ελλείψει τέτοιων διατάξεων, στην περίπτωση που ο προ?μηθευτής ασχολείται με υλικό που προορίζεται για δασι?κούς σκοπούς και με υλικό το οποίο αναφέρεται ότι προ?ορίζεται για σκοπούς άλλους πλην των δασικών, το τε?λευταίο αυτό υλικό συνοδεύεται από ετικέτα ή άλλο έγγραφο στην οποία αναγράφεται "για μη δασική χρήση".

2.

Οι διατάξεις του Δ/τος αυτού δεν εφαρμόζονται στο δασικό πολλαπλασιαστικό υλικό που αποδεδειγμένως προορίζεται για εξαγωγή ή επανεξαγωγή σε τρίτες χώ?ρες.

Άρθρο 4

(Άρθρο 4 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.)

1.

Για την παραγωγή του δασικού πολλαπλασιαστικού υλικού που προορίζεται για εμπορία χρησιμοποιείται μό?νο εγκεκριμένο βασικό υλικό.

2.

Το βασικό υλικό μπορεί να εγκρίνεται μόνο: α) από την Δ/νση Αναδασώσεων και Ορεινής Υδρονομίας του Υπουργείου Γεωργίας εάν πληροί τις απαιτήσεις των πα?ραρτημάτων II, III, IV, ή V ανάλογα με την περίπτωση.

έγκρισης". Κάθε μονάδα έγκρισης αναγνωρίζεται με ένα και μόνο αριθμό μητρώου.

3.

α) Η έγκριση ανακαλείται σε περίπτωση που παύουν να πληρούνται οι απαιτήσεις του παρόντος Δ/τος.

για την παραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού των κατη?γοριών "επιλεγμένο", "χαρακτηρισμένο" και "δοκιμασμέ?νο", ελέγχεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. 116 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) προϋποθέσεις με τη διαδικασία του άρθρου 26 παρ, 3 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ. 5 Με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας μπορεί για χρο?νικό διάστημα μέχρι δέκα (10) ετών να εγκριθεί στο σύνο?λο ή μέρος του ελληνικού χώρου, βασικό υλικό για την πα?ραγωγή δοκιμασμένου πολλαπλασιαστικού υλικού όταν, από τα προσωρινά, αποτελέσματα της γενετικής αξιολό?γησης ή των συγκριτικών δοκιμών που αναφέρονται στο παράρτημα V συνάγεται ότι το βασικό υλικό θα πληροί στο τέλος των δοκιμών τις απαιτήσεις του παρόντος Δ/τος όσον αφορά την έγκριση.

Άρθρο 5

(Άρθρο 6 της οδηγίας 1999 /105/Ε.Κ.)

1.

Σχετικά με το δασικό πολλαπλασιαστικό υλικό που προέρχεται από εγκεκριμένο βασικό υλικό, ισχύουν τα εξής:

στο εμπόριο μόνον εάν υπάγεται στις κατηγορίες "γνω?στής πηγής", "επιλεγμένο", "χαρακτηρισμένο", ή "δοκιμα?σμένο" και πληροί τις απαιτήσεις των παραρτημάτων ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV, V αντίστοιχα,

διατίθεται στο εμπόριο μόνον εάν υπάγεται στις κατηγο?ρίες "επιλεγμένο" και " χαρακτηρισμένο" και πληροί τις απαιτήσεις των παραρτημάτων ΙΙΙ, ΙV και V αντίστοιχα,

ή "δοκιμασμένο" και πληροί τις απαιτήσεις των παραρτη?μάτων ΙΙΙ, ΙV και V αντίστοιχα. Το πολλαπλασιαστικό υλικό της κατηγορίας "επιλεγμένο" μπορεί να διατίθεται στο εμπόριο μόνο εάν έχει πολλαπλασιαστεί μαζικά από σπό?ρους,

από γενετικώς τροποποιημένους οργανισμούς, διατίθε?ται στο εμπόριο μόνον εάν έχει ταξινομηθεί στην κατηγο?ρία "δοκιμασμένο" και πληροί τις απαιτήσεις του παραρ?τήματος V.

2.

Οι κατηγορίες στις οποίες μπορεί να υπάγεται προ?κειμένου να διατεθεί στην αγορά το πολλαπλασιαστικό υλικό που προέρχεται από τους διαφορετικούς τύπους βασικού υλικού καθορίζονται στον πίνακα του παραρτή?ματος VI.

3.

Το δασικό πολλαπλασιαστικό υλικό των ειδών και των τεχνητών υβριδίων του παραρτήματος Ι διατίθεται στην αγορά μόνον εάν πληροί τις σχετικές απαιτήσεις του πα?ρατήματος VII. Τα μέρη φυτών και το μητρικό υλικό επι?τρέπεται να διατίθενται στην αγορά μόνο εάν πληρούν τις απαιτήσεις των επικρατέστερων διεθνών προτύπων, μετά την έγκρισή τους σύμφωνα με τη διαδικασία που αναφέ?ρεται στο άρθρο 26 παράγραφος 3 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.

4.

Οι προμηθευτές δασικού πολλαπλασιαστικού υλικού που είναι ήδη εγγεγραμμένοι σε μητρώα δυνάμει του Π.Δ. 332/95 (ΦΕΚ Α΄ 178) θεωρούνται εγγεγραμμένοι και για τους σκοπούς του παρόντος, εφόσον πληρούν τις απαι?τήσεις αυτού.

5.

Παρά τις διατάξεις της παραγράφου 1, η Δ/νση Ανα?δασώσεων και Ορεινής Υδρονομίας του Υπουργείου Γε?ωργίας μπορεί να επιτρέπει στους προμηθευτές να δια?τεθούν στην αγορά κατάλληλες ποσότητες κατόπιν άδει?ας της σύμφωνα με τους όρους και τη διαδικασία του άρθρου 26 παρ. 3 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ. Οι ποσότητες αυτές αναφέρονται:

για δοκιμές, επιστημονικούς σκοπούς, εργασίες επιλο?γής ή τη διατήρηση γενετικού υλικού, και

6.

Με την επιφύλαξη της παραγράφου 1, όταν το πολλα?πλασιαστικό υλικό προέρχεται από βασικό υλικό που δεν πληροί όλες τις απαιτήσεις της αντίστοιχης κατηγορίας που αναφέρεται στην παράγραφο 1, επιτρέπεται η εμπορία αυτού του υλικού υπό όρους που θεσπίζονται με τη διαδι?κασία του άρθρου 26 παρ. 3 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.

Άρθρο 6

(Άρθρο 8 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.) Με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας μπορεί να περιο?ρίζεται η έγκριση βασικού υλικού που προορίζεται για την παραγωγή δασικού πολλαπλασιαστικού υλικού της κατη?γορίας "γνωστής πηγής".

Άρθρο 7

(Άρθρο 9 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.) Με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας:

1.

Οριοθετούνται οι περιοχές προέλευσης για το βασι?κό υλικό που προορίζεται για την παραγωγή πολλαπλα?σιαστικού υλικού των κατηγοριών "γνωστής πηγής" και "επιλεγμένα".

2.

Καταρτίζονται και δημοσιεύονται χάρτες στους οποί?ους οριοθετούνται οι περιοχές προέλευσης. Οι χάρτες αποστέλλονται στην Επιτροπή και στα άλλα κράτη μέλη.

Άρθρο 8

(Άρθρο 10 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.)

1.

Καθιερώνεται Εθνικό Μητρώο του βασικού υλικού των διαφόρων ειδών που εγκρίνονται στην επικράτεια. Στο Εθνικό Μητρώο καταχωρούνται πλήρεις λεπτομέ?ρειες για κάθε μονάδα έγκρισης μαζί με τον μοναδικό αριθμό μητρώου της.

2.

Η αρμόδια κεντρική υπηρεσία του Υπουργείου Γεωρ?γίας καταρτίζει και τηρεί το Εθνικό Μητρώο με την μορφή Εθνικού Καταλόγου και διατίθεται, εφ΄ όσον ζητηθεί, στην Επιτροπή και τα λοιπά κράτη μέλη. Ο Εθνικός Κατάλογος έχει κοινή μορφή για κάθε μονάδα έγκρισης. Για τις κατη?γορίες "γνωστής πηγής" και "επιλεγμένο", γίνεται συνο?πτική περιγραφή βάσει των περιφερειών προέλευσης. Ο κατάλογος περιέχει τα εξής στοιχεία:

οποιοδήποτε από τα ακόλουθα στοιχεία: ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) 117 συντεταγμένων, iii) για την κατηγορία "χαρακτηρισμένο": η ή οι ακριβείς γεωγραφικές θέσεις όπου διατηρείται το βασικό υλικό, iv) για την κατηγορία "δοκιμασμένο": η ή οι ακριβείς γε?ωγραφικές θέσεις όπου διατηρείται το βασικό υλικό,

των δασοσυστάδων ή του ή των αγρών σποροπαραγω?γής,

γνωστή,

αναφέρεται εάν το υλικό αυτό είναι γενετικώς τροποποι?ημένο.

Άρθρο 9

(Άρθρο 12 της οδηγίας 1999/105/Ε.Κ.) Διαδικασία συλλογής και παραγωγής πολλαπλασιαστι?κού υλικού

1.

Κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που προτίθεται να συλλέξει σπόρους ή καρπούς ή να παραγάγει μοσχεύμα?τα, για εμπορία των δασοπονικών ειδών που αναφέρονται στο παράρτημα Ι υποχρεούται να ζητήσει την άδεια συλ?λογής από την Δ/νση Δασών, ή το Δασαρχείο. Η άδεια εκ?δίδεται σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία της απόληψης δασικών προϊόντων που περιλαμβάνονται στον πίνακα διατίμησης σύμφωνα με τα άρθρα 160 παρ. 2, 161 και 312 του Ν.Δ. 86/1969 "Δασικός Κώδικας" (Α΄ 7), και του άρθρου 9 του Ν. 998/1979 "περί προστασίας δα?σών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της Χώρας" (Α΄ 289).

2.

Μετά τη συγκομιδή, το πολλαπλασιαστικό υλικό υπό?κειται σε έλεγχο από την αρμόδια δασική υπηρεσία η οποία, εφόσον το υλικό πληροί τις προϋποθέσεις του δια?τάγματος αυτού, εκδίδει γενικό πιστοποιητικό με μοναδι?κό αριθμό μητρώου και συντάσσει πιστοποιητικό ταυτό?τητας σύμφωνα με το υπόδειγμα του παραρτήματος VIII του Δ/τος.

3.

Σε περίπτωση συγκέντρωσης κώνων η αρμόδια δασι?κή αρχή συντάσσει πρωτόκολλο εξέλεγξης σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις του Δασικού Κώδικα και μετά την εκκόκκιση το πιστοποιητικό της προηγούμενης παραγρά?φου.

4.

Σε περίπτωση που προβλέπεται μεταγενέστερος αγενής πολλαπλασιασμός σύμφωνα με το άρθρο 10 πα?ράγρ. 2, εκδίδεται νέο γενικό πιστοποιητικό.

5.

Για τα μείγματα που δημιουργούνται σύμφωνα με το άρθρο 10 παρ. 3 σημεία α), β), γ), ή ε),προσδιορίζο?νται οι αριθμοί μητρώου των συστατικών του μείγμα?τος.

Η ανάγνωση του παρόντος εγγράφου δεν αντικαθιστά την ανάγνωση του αντίστοιχου τεύχους της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως. Δεν αναλαμβάνουμε ευθύνη για τυχόν ανακρίβειες που οφείλονται στη μετατροπή του πρωτοτύπου σε αυτή τη μορφή.