Αποφάσεις - Ανακοινώσεις — ΦΕΚ A' 181/2002

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ F

ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου 181 8 Αυγούστου 2002 AΠΟΦΑΣΕΙΣ Καθορισμός πλαισίου επίβλεψης συστημάτων πληρωμών. Πράξη Συμβουλίου Νομισματικής Πολιτικής Αριθ. 50/31.7.2002 ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Aφού έλαβε υπόψη:

• α) Τα άρθρα 2, 55, 55B και 55Γ του Καταστατικού της

Τράπεζας της Ελλάδος,

• β) Το άρθρο 105 (2) της Συνθήκης για την ίδρυση της

Ευρωπαϊκής Κοινότητας και τα άρθρα 3, 12.1 και 22 του Καταστατικού του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ),

• γ) Τις διατάξεις του Ν. 2076/1992 όπως τροποποιήθηκε

με το Προεδρικό Διάταγμα 258/19.9.97 και ιδίως τις δια?τάξεις που αναφέρονται στην έννοια των χρηματοδοτικών και πιστωτικών ιδρυμάτων,

• δ) Τις διατάξεις του Ν. 2789/2000 περί «αμετάκλητου

του διακανονισμού στα συστήματα πληρωμών»,

• ε) Τις διατάξεις του Π.Δ. 150/2001 σχετικά με το πλαίσιο

που διέπει τη χρήση ηλεκτρονικών υπογραφών,

• στ) Τη σκοπιμότητα καθορισμού πλαισίου γενικών αρχών που θα συμβάλει στην ομαλή λειτουργία των συστη?μάτων πληρωμών,

• ζ) Το σχετικό πλαίσιο αρχών του Ευρωσυστήματος,

αποφάσισε: Να καθορίσει το ακόλουθο πλαίσιο γενικών αρχών και διαδικασιών για την άσκηση της αρμοδιότητας της Τρά?πεζας της Ελλάδος στην επίβλεψη των συστημάτων πλη?ρωμών και των μέσων πληρωμής. Ειδικότερα: Ι. Ορισμοί Για τους σκοπούς της παρούσας Πράξης ορίζονται ως:

• α) Άμεσο μέλος: Μέλος σε σύστημα πληρωμών, το

οποίο είναι υπεύθυνο έναντι του φορέα διακανονισμού (ή και των άλλων μελών) για το διακανονισμό των πληρωμών του, των πληρωμών των πελατών του, καθώς και των πλη?ρωμών των έμμεσων μελών στο σύστημα μέσω αυτού.

• β) Διαχειριστής συστήματος πληρωμών: Ο φορέας που

διαχειρίζεται σύστημα πληρωμών, θέτει τους κανόνες λει?τουργίας του και είναι υπεύθυνος για την τήρησή τους και την εύρυθμη λειτουργία του συστήματος.

• γ) Δικαιικός κίνδυνος: Ο κίνδυνος πρόκλησης ζημίας και

γενικότερα διατάραξης της εύρυθμης λειτουργίας ενός συστήματος πληρωμών λόγω απρόβλεπτης εφαρμογής ή ερμηνείας κανόνων δικαίου ή συμβατικών διατάξεων ή μη εκτελεστότητας συμβατικών όρων, συμπεριλαμβανομέ?νων των περιπτώσεων που οι εφαρμοστέοι κανόνες δικαί?ου είναι ασαφείς ή που οι διατάξεις στις οποίες βασίζεται η λειτουργία του συστήματος δεν είναι σύμφωνοι ή συμ?βατοί με τους κανόνες του εφαρμοστέου δικαίου που διέ?πει τη λειτουργία του συστήματος πληρωμών.

• δ) Έμμεσο μέλος: Μέλος σε σύστημα πληρωμών που εί?ναι υπεύθυνο μόνο έναντι όσων άμεσων μελών έχουν ανα?λάβει το διακανονισμό εντολών πληρωμής για λογαρια?σμό του.

• ε) Εντολή πληρωμής: Κάθε οδηγία, σύμφωνα με την

οποία τίθεται από τον εντολέα στη διάθεση ενός αποδέ?κτη χρηματικό ποσό μέσω λογιστικής εγγραφής στους λογαριασμούς ενός πιστωτικού ιδρύματος, της Τράπεζας της Ελλάδος ή ενός φορέα διακανονισμού, ή κάθε εντολή η οποία συνεπάγεται την εκπλήρωση οφειλής όπως ορί?ζεται από τους κανόνες του συστήματος πληρωμών.

• στ) Ηλεκτρονική πληρωμή: Κάθε συναλλαγή που διε?νεργείται ηλεκτρονικά, ανεξάρτητα από το μέσο πληρω?μής που χρησιμοποιείται.

• ζ) Ηλεκτρονικό χρήμα: Νομισματική αξία που συνιστά

απαίτηση έναντι του εκδότη, είναι αποθηκευμένη σε ηλε?κτρονικό υπόθεμα (κάρτα ή λογισμικό), έχει εκδοθεί ένα?ντι καταβολής χρηματικού ποσού, χωρίς απαραίτητα την κίνηση τραπεζικών λογαριασμών και γίνεται δεκτή ως μέ?σο πληρωμής από επιχειρήσεις άλλες αυτής της εκδό?τριας.

• η) Κεντρικός αντισυμβαλλόμενος: Ο οργανισμός, ο

οποίος παρεμβάλλεται μεταξύ των χρηματοδοτικών και πιστωτικών ιδρυμάτων ενός συστήματος και ο οποίος ενεργεί ως ο αποκλειστικός αντισυμβαλλόμενος αυτών των ιδρυμάτων σε ό,τι αφορά τις εντολές πληρωμής τους.

• θ) Κίνδυνος ρευστότητας: Ο κίνδυνος που οφείλεται σε

αδυναμία ενός συμμετέχοντος σε ένα σύστημα πληρω?μών να ανταποκριθεί στις οικονομικές υποχρεώσεις του τη χρονική στιγμή που οφείλει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι αφερέγγυος.

• ι) Λειτουργικός κίνδυνος: Ο κίνδυνος να προκληθεί

3633 στο πλαίσιο λειτουργίας συστημάτων πληρωμών και επι?τρέπει στον κομιστή να μεταφέρει κεφάλαια.

• ιβ) Πιστωτικός κίνδυνος: Ο κίνδυνος που οφείλεται σε

αδυναμία ενός συμμετέχοντος σε σύστημα πληρωμών να ανταποκριθεί στις οικονομικές του υποχρεώσεις σε συ?γκεκριμένη χρονική στιγμή ή οποιαδήποτε μεταγενέστε?ρη αυτής στιγμή.

• ιγ) Συμψηφιστικό Γραφείο (Σύστημα Συμψηφισμού):

Σύνολο διαδικασιών που χρησιμοποιούν πιστωτικά και χρηματοδοτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις επενδυτικών υπηρεσιών για την επεξεργασία και ανταλλαγή στοιχείων ή/και παραστατικών σχετικά με μεταφορές κεφαλαίων ή/και μεταβίβαση τίτλων σε άλλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς ή επιχειρήσεις επενδυτικών υπηρεσιών. Οι διαδικασίες περιλαμβάνουν και μηχανισμό υπολογισμού των διμερών ή πολυμερών καθαρών θέσεων, με βάση κυ?ρίως το κατάλοιπο και το αλγεβρικό άθροισμα των χρη?ματικών λογαριασμών και των λογαριασμών τίτλων των μελών του συστήματος, που προκύπτουν συμψηφιστικά με σκοπό την επίτευξη της εκκαθάρισης και του διακανο?νισμού των απαιτήσεων. Το σύστημα εκκαθάρισης δια συμψηφισμού αντιδιαστέλλεται προς το σύστημα διμε?ρούς διακανονισμού των εντολών αυτοτελώς (μία προς μία).

• ιδ) Σύστημα πληρωμών: Σύστημα που συνίσταται σε σύ?νολο μέσων και τραπεζικών διαδικασιών που χρησιμοποι?ούνται, με βάση συμβάσεις και σύμφωνα με τους σχετι?κούς κανονισμούς λειτουργίας, από ομάδα προσώπων

και οργανισμών για να εξυπηρετηθεί, διευκολυνθεί και διασφαλισθεί η ομαλή μεταφορά κεφαλαίων και κυκλο?φορία του χρήματος σε μία περιοχή, συνήθως σε μία χώ?ρα. Υπό την έννοια αυτή το σύστημα πληρωμών περιλαμ?βάνει: (i) τα πιστωτικά ιδρύματα και τους χρηματοδοτι?κούς οργανισμούς, (ii) μη πιστωτικά ιδρύματα που παρέχουν υπηρεσίες για τη διενέργεια πληρωμών, (iii) την τεχνική υποδομή, (iv) το δίκτυο διασύνδεσης των φορέων που μεσολαβούν στις πληρωμές, (v) τις διαδικασίες εκκα?θάρισης, συμψηφισμού και διακανονισμού των πληρω?μών και (vi) τους κανόνες που διέπουν τα μέσα πληρωμής και την εν γένει λειτουργία του συστήματος.

• ιε) Συστημικώς σημαντικό σύστημα: Σύστημα, το οποίο

πληρεί τουλάχιστον μία από τις πιο κάτω προϋποθέσεις:

• α) είναι το μοναδικό ή το κυριότερο σύστημα πληρωμών

στη χώρα ως προς το συνολικό ύψος πληρωμών που διαχειρίζεται, β) διαχειρίζεται κυρίως πληρωμές μεγάλης αξίας και γ) χρησιμοποιείται για το διακανονισμό συναλ?λαγών των χρηματοπιστωτικών αγορών ή για το διακανο?νισμό πληρωμών άλλων συστημάτων.

• ιστ) Συστημικός κίνδυνος: Ο κίνδυνος που συνίσταται

στο ότι ενδεχόμενη αδυναμία μέλους συστήματος πλη?ρωμών να ανταποκριθεί στις οικονομικές του υποχρεώ?σεις δύναται να οδηγήσει σε αντίστοιχη αδυναμία και άλ?λα μέλη του συστήματος.

• ιζ) Σύστημα ηλεκτρονικού χρήματος: Η υποδομή που

επιτρέπει την έκδοση, χρήση και εξαργύρωση ηλεκτρονι?κού χρήματος. Το σύστημα επιτρέπει την αποθήκευση χρηματικής αξίας σε ηλεκτρονικό υπόθεμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ευρέως για τη διενέργεια πληρωμών προς επιχειρήσεις άλλες από αυτές του εκδότη, χωρίς απαραίτητα την κίνηση τραπεζικών λογαριασμών, αλλά υπό τη μορφή ενός προπληρωμένου μέσου πληρωμής, το οποίο έχει εκδοθεί κατόπιν καταβολής χρηματικού πο?σού. Στον παρόντα ορισμό εμπίπτουν τα συστήματα ηλε?κτρονικού χρήματος που είναι εγκατεστημένα στην Ελλά?δα, διέπονται από το ελληνικό δίκαιο και λειτουργούν εγχώρια ή και διασυνοριακά, σύμφωνα με την εκάστοτε ισχύουσα νομοθεσία.

• η) Φορέας διακανονισμού: Ο φορέας που παρέχει σε

χρηματοδοτικά και πιστωτικά ιδρύματα ή/και σε κεντρικό αντισυμβαλλόμενο, που συμμετέχουν σε συστήματα πλη?ρωμών, λογαριασμούς διακανονισμού, μέσω των οποίων γίνεται ο διακανονισμός εντολών πληρωμής στα πλαίσια των συστημάτων αυτών. Ο φορέας διακανονισμού έχει τη δυνατότητα να παρέχει πίστωση στα εν λόγω ιδρύματα ή/και στον κεντρικό αντισυμβαλλόμενο με σκοπό το δια?κανονισμό. IΙ. Σκοπός της επίβλεψης Η επίβλεψη που ασκεί η Τράπεζα της Ελλάδος στα συ?στήματα και τα μέσα πληρωμών, τους φορείς διαχείρισης και παροχής υπηρεσιών πληρωμών σκοπεί στην προώ?θηση της ομαλής λειτουργίας των συστημάτων και μέσων πληρωμής προς επίτευξη των ακόλουθων στόχων:

• α) Της σταθερότητας, και της αξιοπιστίας των συστη?μάτων πληρωμών μέσω της καταγραφής, της πρόληψης

και της έγκαιρης αντιμετώπισης των ενδεχόμενων κινδύ?νων και ιδίως του πιστωτικού, συστημικού, δικαιικού και λειτουργικού κινδύνου καθώς και του κινδύνου ρευστό?τητας.

• β) Της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας

των συστημάτων πληρωμών καθώς και της ταχύτητας διακανονισμού των πληρωμών, ώστε το κόστος των πα?ρεχόμενων υπηρεσιών προς τους χρήστες να καθορίζε?ται σε επίπεδο ανάλογο των υπηρεσιών αυτών.

• γ) Της διαφάνειας σχετικά με τους όρους λειτουργίας

κάθε συστήματος πληρωμών, καθώς και με τα δικαιώμα?τα και τις υποχρεώσεις των μελών και των χρηστών του.

• δ) Της διαμόρφωσης της κατάλληλης διοικητικής, λει?τουργικής και τεχνικής δομής των συστημάτων πληρω?μών.

• ε) Της διατήρησης της εμπιστοσύνης του κοινού στα μέ?σα πληρωμής και τις προσφερόμενες υπηρεσίες πληρω?μών, ιδίως ως προς το διακανονισμό των πληρωμών σύμ?φωνα με προκαθορισμένους όρους (διαδικασίες, χρό?νους κλπ.), τη λειτουργική τους αξιοπιστία, τη νομική τους

εγκυρότητα καθώς και την πρόληψη της απάτης.

• στ) Της προώθησης της αυτοματοποίησης στη χρήση

και επεξεργασία των μέσων πληρωμής, καθώς και της διαλειτουργικότητας των συστημάτων που τα υποστηρί?ζουν. ΙΙI. Πεδίο εφαρμογής

• α) Η σχέση μεταξύ δύο ή περισσότερων φορέων της

αγοράς που ρυθμίζεται νομοθετικά, κανονιστικά ή συμ?βατικά με κοινούς και τυποποιημένους κανόνες, το αντι?κείμενο της οποίας συνίσταται στην εκτέλεση εντολών 3634 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ)

• α) Η πληρότητα και η καταλληλότητα των κανονισμών

λειτουργίας των συστημάτων συμψηφισμού και διακανο?νισμού πληρωμών και των συστημάτων ηλεκτρονικού χρήματος και η συμβατότητά τους με το εκάστοτε ισχύον νομικό πλαίσιο και, ειδικότερα, τα κριτήρια συμμετοχής και αποπομπής μελών στα συστήματα αυτά.

• β) Η επάρκεια της διαχείρισης κινδύνων από τους φο?ρείς διαχείρισης των συστημάτων πληρωμών και ηλε?κτρονικού χρήματος και ιδιαίτερα, η ύπαρξη κανόνων για

την κατανομή ζημιών σε περιπτώσεις αδυναμίας διακανο?νισμού μέλους.

• γ) Η επάρκεια της τεχνικής υποδομής και των διαδικα?σιών που διασφαλίζουν την αυθεντικότητα των συναλλα?γών, την αποτροπή διάπραξης απάτης και τη δυνατότητα

του συστήματος να διακανονίζει τις συναλλαγές το αργό?τερο στο τέλος της εργάσιμης ημέρας, σε περίπτωση ανυπέρβλητων τεχνικών προβλημάτων.

• δ) Οι όροι χρήσης των μέσων πληρωμής από το κοινό,

κυρίως ως προς το κόστος και το χρόνο εκτέλεσής τους, η τήρηση των διατάξεων για τη διαφάνεια των συναλλα?γών, η υιοθέτηση των διεθνώς αναγνωρισμένων προτύ?πων και η διαλειτουργικότητα των συστημάτων, προϊό?ντων και υπηρεσιών που υποστηρίζουν τη χρήση των μέ?σων πληρωμών.

• ε) Ο τρόπος, με τον οποίο διενεργούνται οι ηλεκτρονι?κές πληρωμές, στο πλαίσιο της ηλεκτρονικής τραπεζικής

και του ηλεκτρονικού εμπορίου, καθώς και τα υποστηρι?κτικά των πληρωμών αυτών προϊόντα και υπηρεσίες. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές εξετάζονται κυρίως ως προς τη λειτουργική τους αξιοπιστία και τα εφαρμοζόμενα μέτρα ασφαλείας.

• α) Καθορίζει πλήρως και σαφώς τα δικαιώματα και τις

υποχρεώσεις του διαχειριστή και των μελών του συστή?ματος.

• β) Προσδιορίζει με σαφήνεια τη χρονική στιγμή, κατά

την οποία ο διακανονισμός των πληρωμών καθίσταται αμετάκλητος, όπως προβλέπεται από το Ν. 2789/2000.

• γ) Παρέχει στα μέλη του επαρκή πληροφόρηση για την

εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου και του κινδύνου ρευ?στότητας που αναλαμβάνουν από τη συμμετοχή τους στο σύστημα.

• δ) Kαθορίζει και περιγράφει με σαφήνεια διαδικασίες

για τη διαχείριση του πιστωτικού κινδύνου και του κινδύ?νου ρευστότητας, οι οποίες προσδιορίζουν επακριβώς τις σχετικές υποχρεώσεις του διαχειριστή και των μελών του.

• ε) Προβλέπει τον αμετάκλητο διακανονισμό των πλη?ρωμών στη διάρκεια της ημέρας αξίας και, το αργότερο,

στο τέλος της ημέρας αυτής.

• στ) Καθορίζει ότι ο διακανονισμός των πληρωμών διε?νεργείται μέσω λογαριασμών στην Τράπεζα της Ελλά?δος.

• ζ) Προκειμένου περί συστημάτων πολυμερούς συμψη?φισμού, διασφαλίζει τουλάχιστον την έγκαιρη ολοκλήρω?ση του διακανονισμού στη διάρκεια της ημέρας που διε?νεργούνται οι πληρωμές, σε περίπτωση αδυναμίας μέ?λους με τη μεγαλύτερη χρεωστική θέση.

• η) Καθορίζει κριτήρια συμμετοχής αντικειμενικά και δια?φανή, που επιτρέπουν τη δίκαιη και ανοικτή πρόσβαση

στο σύστημα.

• α) Να επιτυγχάνεται υψηλός βαθμός ασφάλειας και λει?τουργικής αξιοπιστίας, καθώς και αποτελεσματική αντι?μετώπιση έκτακτων περιστατικών για την έγκαιρη ολο?κλήρωση της ημερήσιας επεξεργασίας και του διακανο?νισμού των πληρωμών.

• β) Να διασφαλίζεται η ισχύς των διατάξεων που διέπουν

το νομικό πλαίσιο του συστήματος σε όλες τις κρίσιμες, ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) 3635 στη χρήση τους και αποδοτικά για την οικονομία.

• δ) Να διασφαλίζεται η υπεύθυνη, διαφανής και αποτε?λεσματική διαχείριση του συστήματος.