Circulaire wijzigingen in de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (Appa) 2011 (Waterschap, enz.)

1. Algemeen

Op 18 november 2011 is de Wet aanpassing Appa en enkele andere wetten 2011 gepubliceerd in Staatsblad 2011, 531.

Allereerst is een uitvloeisel van genoemde wetswijziging de verplichte aansluiting van uw waterschap bij het Pensioenregister. In paragraaf 2 wordt aangegeven wat dit voor uw waterschap betekent. De aansluiting wordt voor uw waterschap verzorgd door Loyalis Maatwerk Administraties (LMA).

Tevens is in de wet verduidelijkt dat de inkomenselementen die in de Appa worden verrekend, worden bepaald aan de hand van de bepalingen van de Wet inkomstenbelasting 2001. Uit de uitvoeringspraktijk van de Appa en een gerechtelijke uitspraak was namelijk naar voren gekomen dat er onduidelijkheid bestaat over de invulling en afbakening van de verschillende inkomensbegrippen. Dit zou het ongewenste gevolg kunnen hebben dat de verrekening van (neven-) inkomsten voor de politieke ambtsdragers, tijdens en na de ambtsvervulling, niet op dezelfde wijze plaatsvindt. Het gaat dan in het bijzonder om de begrippen winst uit een of meer ondernemingen en belastbaar loon uit tegenwoordige arbeid. In paragraaf 3 wordt hierop ingegaan.

Voor de uitvoering van de Appa door een waterschap zijn er verder ook andere relevante wijzigingen als gevolg van deze wet. Hierop wordt in paragraaf 4 ingegaan. Deze wijzigingen gelden per 19 november 2011. Eén daarvan is de keuzemogelijkheid om de dekking van nabestaandenpensioen ook na deelnemerschap in stand te houden. Hierop wordt ingegaan in paragraaf 4.1. Van uw waterschap wordt op dit punt actie verwacht. Uw waterschap dient betrokkene te informeren.

Het waterschap dient degenen waarvan het recht op een Appa-uitkering in de periode van 1 januari 2008 tot 19 november 2011 is geëindigd vóór 19 maart 2012 te informeren. Voor betrokkenen waarvan het uitkeringsrecht nà 19 november 2011 eindigt, moet dit in de toekomst binnen vier maanden vóór de beëindiging van de deelneming. Voor het beperkte aantal betrokkenen waarvan het uitkeringsrecht al is geëindigd in de periode gelegen tussen 19 november 2011 en de ontvangstdatum van deze circulaire verwijs ik u naar paragraaf 4.1. Deze categorie dient uw waterschap ook zo snel mogelijk te informeren over de uitruilmogelijkheid.

In paragraaf 5 wordt gewezen op het belang dat een waterschap toereikende voorzieningen heeft getroffen voor pensioenen van Appa-gerechtigden (in de vorm van bij voorbeeld reserveringen in de begroting). Dit is geen gevolg van bovengenoemde wet, maar ik maak van de gelegenheid gebruik hiervoor aandacht te vragen. Ik heb namelijk signalen ontvangen dat waterschappen niet altijd volledig op de hoogte zijn van de omvang van het wettelijk vereiste bedrag dat in geval van een uitgaande waardeoverdracht moet worden betaald.

2. Pensioenregister

Vanaf 6 januari 2011 is het pensioenregister nationaal beschikbaar gesteld. Hiermee krijgen personen met een aanspraak op pensioen de mogelijkheid zowel de opgebouwde pensioenaanspraken als de aanspraak op AOW op te vragen. Via artikel 164a van de Appa krijgen nu ook politieke ambtsdragers de mogelijkheid het pensioenregister te raadplegen voor Appa-pensioenaanspraken.

Op grond van dit artikel 164a worden alle bestuursorganen, waaronder het dagelijks bestuur van het waterschap, verplicht om mee te werken aan het verstrekken van informatie op verzoek van de politieke ambtsdrager over zijn of haar pensioenaanspraken op grond van de Appa. Deze gegevens worden slechts beschikbaar gesteld voor één doel, namelijk om op duidelijke en begrijpelijke wijze degene met pensioenaanspraken in de gelegenheid te stellen gegevens over zijn of haar pensioenaanspraken te raadplegen. Daarom wordt in het tweede lid van artikel 164a verwezen naar artikel 51, vierde lid, van de Pensioenwet.

Om te voorkomen dat de bestuursorganen zouden worden overvallen door het feit dat zij al per 19 november 2011 (de ingangsdatum van de wet) voor alle politieke ambtsdragers de benodigde gegevens zouden moeten kunnen verstrekken, zal de verplichte aansluiting op het pensioenregister plaatsvinden op een bij koninklijk besluit nog nader te bepalen tijdstip. Het streven is om uiterlijk 1 oktober 2012 aansluiting van alle politieke ambtsdragers bij het Pensioenregister te realiseren. Deze datum van 1 oktober 2012 is dan ook de streefdatum om de aansluiting wettelijk verplicht te stellen. Een aansluiting op een eerder tijdstip wordt toegejuicht.

BZK coördineert de aansluiting van alle bestuursorganen bij het Pensioenregister, maar de verantwoordelijkheid voor de aansluiting blijft die van het individuele waterschap.

In het uitvoeringscontract van de Appa voor de waterschappen is bepaald dat deze informatieverstrekking via de uitvoeringsorganisatie LMA zal verlopen. LMA zorgt voor de aansluiting bij het Pensioenregister. Daartoe zal LMA gebruik maken van een provider. Een provider is bij uitstek in staat om een continue beschikbaarheid van de benodigde gegevens voor het pensioenregister te garanderen.

3. Te verrekenen inkomensbestanddelen bij een Appa-uitkering

Voor voormalige voorzitters en dagelijks bestuursleden van waterschappen is in artikel 134 van de Appa de verrekening van inkomsten met de Appa-uitkering geregeld. In het tweede lid is bepaald welke inkomensbestanddelen in aanmerking komen voor deze verrekening.

Voor de verrekening van neveninkomsten tijdens de ambtsvervulling wordt (voor dagelijks bestuursleden) in artikel 44, vijfde lid, en (voor voorzitters) in artikel 48, zesde lid, van de Waterschapswet verwezen naar de verrekeningsmethode van de Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer. In de Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer is een soortgelijk inkomensbegrip als in de Appa opgenomen, maar in tegenstelling tot de Appa is daarin echter nadrukkelijk opgenomen dat de inkomsten worden bepaald ‘overeenkomstig de regels van de Wet inkomstenbelasting 2001’.

Uit de uitvoeringspraktijk van de Appa en een gerechtelijke uitspraak (LJN: BK 6647, Centrale Raad van Beroep, 08/3642 Appa) is naar voren gekomen dat dit relatief kleine verschil in redactie kan leiden tot een ongewenst verschil in verrekening van neveninkomsten vóór en na de ambtsvervulling. Vooral bij de begrippen winst uit een of meer ondernemingen en belastbaar loon uit tegenwoordige arbeid bestaat er kennelijk onduidelijkheid over de invulling en afbakening van de verschillende inkomensbegrippen.

Onder ‘winst uit een of meer ondernemingen, bedoeld in artikel 3.8 van de Wet inkomstenbelasting 2001’ kan uitsluitend de door de (voormalige) politieke ambtsdrager als natuurlijk persoon genoten winst uit onderneming worden verstaan. Daaronder kan dus niet worden begrepen de winst van een rechtspersoon, nu deze winst als zodanig door de rechtspersoon wordt genoten. Dat betekent dat de winst van een vennootschap niet bij een directeur-grootaandeelhouder van die vennootschap in het kader van de Appa kan worden verrekend als ‘winst uit een of meer ondernemingen’.

In het bijzonder bij een directeur-grootaandeelhouder van een vennootschap kan dan de vraag opkomen of de zogenoemde ‘gebruikelijkloonregeling’ zoals opgenomen in artikel 12a Wet op de loonbelasting 1964, ook in het kader van de Appa onverkort van (overeenkomstige) toepassing is. In de Appa is daarom toegevoegd dat de inkomenselementen die moeten worden verrekend, eveneens moeten worden bepaald aan de hand van de bepalingen van de Wet inkomstenbelasting 2001. Deze wijziging betekent voor de uitvoering van de Appa het volgende.

Het loon dat de directeur-grootaandeelhouder van een besloten of naamloze vennootschap ontvangt, kan wel worden verrekend als ‘belastbaar loon’. Dit ‘belastbaar loon’ wordt in de Wet inkomstenbelasting 2001 geregeld in met name de artikelen 3.80 tot en met 3.87. Voor hetgeen onder ‘loon’ moet worden verstaan verwijst deze wet naar de wettelijke bepalingen van de loonbelasting. Een directeur-grootaandeelhouder van een rechtspersoon die werkzaamheden voor die rechtspersoon verricht, kan onder omstandigheden bewerkstelligen dat hij, hoewel hij werkzaamheden verricht, toch geen reële daadwerkelijke loonbetaling ontvangt. Om in die situaties toch in belastingheffing te kunnen voorzien, is de ‘gebruikelijkloonregeling’ in artikel 12a van de Wet op de loonbelasting 1964 opgenomen. Deze regeling zorgt ervoor dat een directeur-grootaandeelhouder naar een reëel loon wordt belast. Dit ‘gebruikelijk loon’ moet in dat geval als loon uit tegenwoordige arbeid worden verrekend met de Appa.

Voor meer specifieke informatie over hoe het gebruikelijk loon moet worden vastgesteld, verwijs ik u naar paragraaf 15.1 van het Handboek loonheffingen 2012 van de belastingdienst. Dit handboek is vanaf eind januari 2012 als download beschikbaar op de volgende site:

http://www.belastingdienst.nl/zakelijk/loonheffingen/download/

4. Wet aanpassing Appa en enkele andere wetten 2011

De aanpassingen in de Appa die worden besproken in deze paragraaf, hebben als achtergrond de Appa-pensioenen zoveel mogelijk in lijn te brengen met het ABP-reglement.

4.1. Keuzemogelijkheid nabestaandenpensioen voor gewezen Appa-deelnemers door uitruil deel ouderdomspensioen

4.1.1. De keuzemogelijkheid

Voor de Appa is iemand een deelnemer als hij of zij een politiek ambt vervult waarmee Appa-aanspraken worden opgebouwd of recht heeft op een Appa-uitkering. Dit betekent dat iemand ook deelnemer is als de uitkering op nihil is gesteld wegens verrekening van neveninkomsten.

Het nabestaandenpensioen voor de gevallen waarin de deelnemer vóór de pensioengerechtigde leeftijd overlijdt, is voor zover de pensioengeldige tijd die is gelegen ná 31 juli 2003 risicogedekt. Dat wil zeggen dat uitsluitend een deelnemer aan de Appa-pensioenregeling een dekking heeft voor het nabestaandpensioen. Is hij of zij geen deelnemer in de periode waarin hij of zij nog niet de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt, dan bestaat er uit hoofde van de Appa geen recht op nabestaandenpensioen. Vanaf de pensioengerechtigde leeftijd is er weer wel een dekking voor het nabestaandenpensioen.

Wanneer Appa-uitkeringen van verschillende overheden parallel lopen, kan de einddatum daarvan verschillen en dus ook het recht op nabestaandenpensioen op grond van die verschillende Appa-uitkeringen. Waardeoverdracht van pensioenaanspraken kan in dit soort gevallen zinvol zijn voor het veiligstellen van Appa-aanspraken op nabestaandenpensioen die zijn opgebouwd bij andere overheden en waarvan de risicodekking aan het einde van de uitkeringsduur is geëindigd.

Zoals gezegd, heeft genoemde risicodekking echter ook tot gevolg dat de dekking volledig vervalt op het moment dat het deelnemerschap aan de pensioenregeling wordt beëindigd. De nabestaanden van een gewezen deelnemer die overlijdt vóór zijn of haar pensioengerechtigde leeftijd, hebben dus géén recht op nabestaandenpensioen, voor zover de pensioengeldige tijd is gelegen ná 31 juli 2003. Voor politieke ambtsdragers doet zich dit voor als het recht op Appa-uitkering eindigt voor de pensioengerechtigde leeftijd.

Deze wetswijziging maakt het mogelijk dat betrokkene bij beëindiging van de deelneming een deel van zijn of haar ouderdomspensioen omzet in nabestaandenpensioen. Op deze wijze kan de dekking voor het nabestaandenpensioen ook na beëindiging van het deelnemerschap in stand blijven. Voor de politieke ambtsdragers bij de waterschappen is dit in artikel 138b van de Appa geregeld. Het gaat dan om de aanspraken op ouderdomspensioen op grond van de Appa die betrokkene vanaf 1 augustus 2003 heeft opgebouwd. Zoals eerder uiteengezet was het nabestaandenpensioen voor deze datum nog niet risicogedekt.

Om de omzetting te realiseren wordt een leeftijdsafhankelijke ruilvoet gehanteerd tussen het eigen pensioen en het nabestaandenpensioen op het moment van de waardeoverdracht. Bij ministeriële regeling zal deze ruilvoet worden vastgesteld. Daarbij zal worden aangesloten bij de ruilvoet die in bijlage L van het pensioenreglement van het ABP is opgenomen.

4.1.2. Al geëindigde Appa-uitkeringen: vóór 19 maart 2012 informatie

In het ABP-reglement is de mogelijkheid voor de uitruil opgenomen sinds 1 januari 2008. Als overgangsrecht is daarom in artikel 163c van de Appa bepaald dat gewezen politieke ambtsdragers bij waterschapen, bij wie het recht op Appa-uitkering in de periode van 1 januari 2008 tot 19 november 2011 is geëindigd, alsnog om de uitruil van eigen pensioen in nabestaandenpensioen kunnen verzoeken.

Het dagelijks bestuur van het waterschap dat de uitkering verstrekt of laat verstrekken, heeft de plicht de gewezen ambtsdrager te informeren over deze mogelijkheid in de periode 19 november 2011 tot 19 maart 2012. Het gewezen lid van het dagelijks bestuur kan tot 19 november 2012 verzoeken tot omzetting van het een deel van het eigen ouderdomspensioen in nabestaandenpensioen.

4.1.3. Informatieplicht: binnen vier maanden vóór einde deelneming

Als algemene regelt geldt dat de afgetreden politieke ambtsdrager binnen vier maanden vóór het einde van de uitkeringsduur moet worden geïnformeerd over deze keuzemogelijkheid. Gedurende deze periode van vier maanden is betrokkene nog deelnemer en is er uit dien hoofde nog dekking. Op waterschapsniveau ligt deze informatieplicht bij het dagelijks bestuur van het waterschap. In de praktijk zal de uitvoeringsorganisatie hier voor zorgen.

De gewezen politieke ambtsdrager moet zijn keuze voor uitruil binnen zes weken na ontvangst van deze mededeling kenbaar maken. Gedurende die zes weken heeft betrokkene een premievrije aanspraak op nabestaandenpensioen. Hiermee is bedoeld dat gedurende deze zes weken een tijdelijke risicodekking voor het nabestaandenpensioen ontstaat. Dit is overigens alleen aan de orde als het waterschap minder dan zes weken vóór het einde van de uitkeringsduur of zelfs pas na het einde van de uitkeringsperiode/het einde deelnemerschap betrokkene informeert.

Informeert het waterschap betrokkene pas ná het einde van de Appa-uitkering dan bestaat de risicodekking voor betrokkene dus voor de tussenliggende (verstreken) periode tussen de datum van het einde uitkeringsrecht en de datum van de mededeling. Vervolgens wordt de dekking gecontinueerd tot uiterlijk zes weken na de datum van de mededeling. Dat geldt ook voor de beperkte categorie betrokkenen waarvan het uitkeringsrecht is geëindigd in de periode gelegen tussen de inwerkingstredingsdatum (19 november 2011) en de verschijningsdatum van de circulaire.

4.1.4. Leeftijdsafhankelijke uitruil

De omzetting van het ouderdomspensioen in nabestaandenpensioen geschiedt op basis van een leeftijdsafhankelijke ruilvoet.

Wanneer het opgebouwde ouderdomspensioen deels al is omgezet naar nabestaandenpensioen en vervolgens waardeoverdracht plaatsvindt, wordt de omzetting weer ongedaan gemaakt tegen de op dat moment van toepassing zijnde leeftijdsafhankelijke ruilvoet. Kort gezegd komt het er op neer dat de uitruil weer ongedaan wordt gemaakt indien die wordt gevolgd door een waardeoverdracht. Bij het terugruilen wordt rekening gehouden met de ruilvoet die behoort bij de leeftijd waarop de waardeoverdracht plaatsvindt. Dit is bepaald in het vijfde lid van artikel 138b.

Als een gewezen politieke ambtsdrager eerst heeft gekozen voor de uitruil en later weer politiek ambtsdrager wordt in hetzelfde ambt in dezelfde gemeente, zou op grond van de nieuwe ambtsvervulling opnieuw een dekking voor het nabestaandenpensioen ontstaan. Zonder nadere regeling zou er dan sprake kunnen zijn van een dubbele dekking van het nabestaandenpensioen. In het zesde lid van artikel 138b wordt daarom geregeld dat de door uitruil verkregen aanspraken op nabestaandenpensioen weer worden omgezet in aanspraken op eigen ouderdomspensioen. Bij het terugruilen wordt rekening gehouden met de ruilvoet die behoort bij de leeftijd waarop weer het politiek ambt wordt bekleed.