Besluit vaststelling beleidsregel 'Slot Enforcement Code'

Gelet op:

Verordening (EEG) nr. 95/93 van de Raad van 18 januari 1993 inzake gemeenschappelijke regels voor de toewijzing van slots op communautaire luchthavens;

De Worldwide Airport Slot Guidelines (WASG);

De Wet luchtvaart;

Het Besluit slotallocatie;

De noodzaak tot transparantie ten aanzien van de monitoring- en handhavingsprocedure bij afwijkingen van toegewezen slots;

Overwegende dat:

Het noodzakelijk is om de monitoringprocedures en handhavingscriteria vast te leggen;

De beleidsregel ‘Slot Enforcement Code’ (versie 2.0 d.d. 13 november 2025) deze criteria beschrijft en toepasbaar is op Amsterdam Airport Schiphol (AMS), Eindhoven Airport (EIN) en Rotterdam The Hague Airport (RTM);

Besluit:

Artikel 1

De beleidsregel ‘Slot Enforcement Code’, versie 2.0, d.d. 13 november 2025, wordt vastgesteld.

Artikel 2

Dit besluit treedt in werking met terugwerkende kracht tot en met 13 november 2025.

Artikel 3

Dit besluit en de daarbij behorende bijlagen worden gepubliceerd op de website van Airport Coordination Netherlands (www.slotcoordination.nl) en in de Staatscourant.

Bijlage 1. Slot Enforcement Code v2.0 (Nederlands)

Slot Enforcement Code

Misbruik van slots in Nederland

Datum: november 2025

Versie: 2.0

Hoofdstuk 1. – Inleiding

1.1. Visie

De toegang van luchtvaartmaatschappijen tot drukke luchthavens wordt gecoördineerd door middel van slots om een stabiele exploitatie en een efficiënt gebruik van de luchthavencapaciteit te waarborgen. Een luchthaven geeft haar maximale capaciteit aan in termen van milieu-, technische en operationele parameters. Op basis van de specifieke details van een voorgenomen vlucht dient een luchtvaartmaatschappij of andere vliegtuigexploitant een slotaanvraag in bij de slotcoördinator. Als een slot wordt toegewezen, heeft de luchtvaartmaatschappij of andere vliegtuigexploitant toestemming om op een welbepaalde datum en tijd de gehele voor de uitvoering van een luchtdienst noodzakelijke luchthaveninfrastructuur op een gecoördineerde luchthaven te gebruiken om te landen of op te stijgen.

Afwijkingen tussen de voorgenomen en/of daadwerkelijke exploitatie en het toegewezen slot moeten worden vermeden. Dergelijke afwijkingen kunnen van invloed zijn op de stabiele operatie en het efficiënte gebruik van de luchthavencapaciteit; zij kunnen schade toebrengen aan de industriële keten met luchthavenexploitanten, grondafhandelaren, marechaussee, douane, andere luchtvaartmaatschappijen en andere vliegtuigexploitanten en aanbieders van luchtvaartnavigatiediensten (ANSP's). Uiteindelijk komt slotcoördinatie alle belanghebbenden in de sector ten goede door te streven naar een stabiele exploitatie en een efficiënt gebruik van de luchthavencapaciteit en de infrastructuur ervan.

1.2. Context

Hoewel op de meeste gecoördineerde luchthavens wereldwijd de luchthavencapaciteit grotendeels voldoet aan de vraag van luchtvaartmaatschappijen of andere vliegtuigexploitanten, zijn er wel uitdagingen voor de Nederlandse gecoördineerde luchthavens; op deze luchthavens overtreft de vraag de capaciteit en gelden er strenge milieubeperkingen. Elk seizoen kan een aanzienlijk deel van de slotaanvragen niet worden gehonoreerd tijdens de eerste toewijzing (SAL), wat leidt tot uitgebreide wachtlijsten met verzoeken om tijdwijzigingen van reeds toegewezen slots en verzoeken om toewijzing van een slot.

Als gevolg hiervan is het, in vergelijking met de meeste andere gecoördineerde luchthavens wereldwijd, meer nog dan elders, van belang dat op Nederlandse gecoördineerde luchthavens de toegewezen slots worden nageleefd en dat de verzoeken op de wachtlijsten actueel worden gehouden. Vluchten die op een ander tijdstip dan het toegewezen slot worden uitgevoerd, met name in uren waarvoor beperkingen gelden, kunnen een aanzienlijke invloed hebben op de stabiliteit van de luchthavenoperatie en op overlast voor omwonenden.

1.3. Doelstellingen

In Nederland zijn twee instanties verantwoordelijk voor de handhaving van slots. Deze Slot Enforcement Code (SEC) is opgesteld door Airport Coordination Netherlands (ACNL), de Nederlandse slotcoördinator, en de Inspectie Leefomgeving en Transport – Luchtvaartautoriteit, de Nederlandse burgerluchtvaartautoriteit (ILT-LVA), om:

1.4. Toepassing

Deze SEC is van toepassing op slotaanvragen, toegewezen slots en exploitatie door zowel de commerciële luchtvaart als de algemene luchtvaart (‘GA’) op alle Nederlandse gecoördineerde (niveau 3) luchthavens.

Hoofdstuk 2. – Misbruik van slots

In dit hoofdstuk worden het toepasselijk wettelijk kader, de soorten misbruik en het handhavingsbeleid nader toegelicht.

2.1. Wettelijk kader

Het toepasselijk wettelijk kader voor slotmonitoring en slothandhaving in Nederland bestaat uit de volgende Europese en Nederlandse wetgeving.

2.1.1. Europese wetgeving

2.1.2. Nederlandse wetgeving

2.1.3. Stroomdiagrammen 'Slotaanvragen': 'Normale exploitatie' en 'Abnormale exploitatie'

Om de toepassing van bovengenoemde wetgeving te visualiseren, heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat twee stroomdiagrammen 'Slotaanvragen' gepubliceerd, één voor 'Normale exploitatie' en één voor 'Abnormale exploitatie', beschikbaar opwww.slotcoordination.nl, die laten zien welke service type code (STC) overeenkomt met elk soort situatie. Vanwege specifieke Nederlandse omstandigheden en milieubeperkingen kunnen voor bepaalde situaties sommige toe te passen STC's afwijken van de internationale praktijk, om de Nederlandse gecoördineerde luchthavens toegankelijk te houden voor luchtvaartmaatschappijen en andere vliegtuigexploitanten in geval van onregelmatigheden. Een luchtvaartmaatschappij of andere vliegtuigexploitant dient de juiste van toepassing zijnde STC aan te vragen overeenkomstig deze stroomdiagrammen.

2.2. Soorten misbruik van slots

De onderstaande afbeelding toont de soorten misbruik voor de verschillende fasen van het slotproces op luchthavens.

De soorten misbruik van slots zijn niet beperkt tot de exacte locatie in het onderstaande diagram; ze kunnen op elk moment tijdens het betreffende proces of de betreffende exploitatie voorkomen.

Het onderstaande overzicht geeft voor elk type misbruik een verkorte naam, niet-uitputtende voorbeelden, de juridische grondslag, de WASG-referentie, de sanctievoorwaarden, de handhavingsinstantie en de sanctiemogelijkheden.

Herhaalde overtredingen kunnen voorkomen wanneer luchtvaartmaatschappijen hun rol zoals uiteengezet in WASG 9.1.3 niet vervullen om hun eigen slotprestaties te evalueren en waar nodig corrigerende maatregelen te nemen, voordat coördinatoren ingrijpen.

De werk procedure (WP) van ACNL waarin 'herhaaldelijk' wordt gedefinieerd, is te vinden op www.slotcoordination.nl.

2.3. Handhavingsbeleid

De gegevens die ACNL en ILT-LVA gebruiken voor het uitvoeren van hun taken op het gebied van slotmonitoring zijn de gegevens die rechtstreeks door de luchthavenbeheerders worden verstrekt en die zij in hun systemen hebben geregistreerd (en de gegevens in het door ACNL gebruikte slottoewijzingssysteem).

Over het algemeen wordt handhaving van slots uitgevoerd in geval van (potentiële) herhaalde en opzettelijke (behalve voor uitvoeringen zonder slot) gevallen van (planning)misbruik van slots (niet voor individuele verschillen op de dag zelf).

2.3.1. Interventiestrategie

De basis van het handhavingsbeleid is afgeleid van de nationale Nederlandse handhavingsstrategie ('Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO)'). Er worden de volgende soorten interventies onderscheiden, waarbij in bepaalde situaties stappen kunnen worden overgeslagen:

Onderstaand overzicht toont de interventiestappen die door ACNL worden toegepast:

Onderstaand overzicht toont de interventiestappen van ILT-LVA:

Wanneer het slotbeheer door de luchtvaartmaatschappij faalt, wat leidt tot herhaaldelijk misbruik van slots, begint een interventie meestal met een schriftelijke waarschuwing, gevolgd door een dialoogfase met de luchtvaartmaatschappij/exploitant. Afhankelijk van de score in de LHSO-matrix kan ook een strengere interventie worden toegepast.

De interventiematrix maakt deel uit van de nationale handhavingsstrategie voor milieuwetgeving van LHSO. Aan de hand van deze matrix kan de ILT-LVA bepalen wat de meest geschikte interventie is voor elke individuele overtreding, die de grootste maatschappelijke impact heeft.

2.3.2. Sancties

ACNL, op basis van Verordening (EEG) nr. 95/93 artikel 14, lid 4, en WASG 9.4.4.2, en ILT-LVA, op basis van Verordening (EEG) 95/93 artikel 14, lid 5, kunnen de volgende instrumenten toepassen:

De sanctiemaatregelen kunnen verschillen naargelang de aard, het tijdsbestek, de absolute omvang en de schade veroorzaakt door het misbruik en de mate van medewerking.

Alle sancties die ACNL of ILT-LVA kan opleggen, zijn van toepassing op elk type misbruik dat door ACNL of ILT-LVA wordt gehandhaafd.

2.3.3. Schade aan de luchthavenexploitatie of aan het luchtverkeer

Voor alle soorten misbruik van slots op grond van het Besluit slotallocatie die schade toebrengen aan de luchthavenexploitatie of aan het luchtverkeer, kaneen maatregel worden overwogen. Voor het type misbruik van slots ‘slotgebruik op aanzienlijk andere wijze’ kan een maatregel uitsluitend worden genomen als het gebruik van een slot op een andere wijze schade toebrengt aan de luchthavenexploitatie of aan het luchtverkeer.

2.3.4. Verschil tussen rechtvaardiging voor niet-gebruik van slots (JNUS) en rechtvaardiging voor misbruik van slots

Artikel 10 , lid 4, van [Verordening (EEG) nr. 95/93](31993R0095) betreffende de rechtvaardiging voor het niet-gebruik van slots (JNUS), is alleen van toepassing op de 'Use It or Lose It'-berekening (UIOLI) voor reeksen slots, welke uitsluitend wordt uitgevoerd door ACNL als slotcoördinator.

Voor de beoordeling van een rechtvaardiging voor misbruik van slots op grond van artikel 14, lid 5, van Verordening (EEG) nr. 95/93, uitgevoerd door ILT-LVA, gelden afzonderlijke bepalingen. Een leidraad is beschikbaar op de website Slothandhaving van ILT-LVA.

2.3.5. Verschil tussen artikel 14, lid 4, van Verordening (EEG) 95/93 en artikel 7 van het Besluit slotallocatie (dat is gebaseerd op artikel 14, lid 5, van Verordening (EEG) 95/93)

Beide artikelen hebben betrekking op een verschillend gebruik van slots. Ter informatie worden de verschillen hieronder beschreven.

Hoofdstuk 3. – Rollen & taken

3.1. Rollen van elke belanghebbende

De basis voor de onderstaande rolbeschrijvingen is de Verordening (EEG) nr. 95/93 en de WASG paragraaf 9.1, aangevuld met enkele specifieke rollen voor Nederland zoals gepubliceerd in het Besluit slotallocatie, artikel 7.

In dit hoofdstuk gelden de volgende definities:

Wat handhaving betreft, is het verschil tussen ACNL als coördinator en ILT-LVA als inspectiedienst dat handhavingsmaatregelen van ACNL van invloed zijn op de slotportefeuille van een slothouder, terwijl de ILT-LVA bevoegd is om een last onder dwangsom of administratieve sanctie op te leggen. Om deze reden kan er een afzonderlijke dialoog ontstaan tussen een luchtvaartmaatschappij of andere vliegtuigexploitant en de coördinator of inspectiedienst in het licht van mogelijke sanctiemaatregelen.

3.2. Informatie-uitwisseling en samenwerking tussen ACNL en ILT-LVA

Met het oog op een doeltreffende monitoring en handhaving is het noodzakelijk dat ACNL en ILT-LVA en andere relevante partijen, zoals, maar niet beperkt tot, de luchthavenbeheerder en de luchtverkeersleidingautoriteit, informatie en/of gegevens uitwisselen.

Verordening (EEG) nr. 95/93 verplicht lidstaten ervoor te zorgen dat er effectieve, evenredige en afschrikkende sancties of gelijkwaardige maatregelen beschikbaar zijn om herhaaldelijk en opzettelijk misbruik van slots aan te pakken. In de Nederland zijn ACNL en ILT-LVA elk betrokken bij verschillende fasen van het toezicht op slots en bij de handhaving van verschillende soorten misbruik van slots.

Overeenkomstig de Algemene wet bestuursrecht is een inspecteur van de ILT-LVA wettelijk bevoegd om toe te zien op de naleving van de wet en is hij ook bevoegd om informatie op te vragen en bedrijfsinformatie en documenten te inspecteren. Bovendien is bepaald dat eenieder een inspecteur alle medewerking moet verlenen die hij redelijkerwijs kan verlangen bij de uitoefening van zijn bevoegdheden. Niet-medewerking kan wettelijk worden bestraft. Elke partij (zoals luchtvaartmaatschappijen of andere vliegtuigexploitanten, ACNL en de luchthavenbeheerder) is daarom wettelijk verplicht om informatie te verstrekken over mogelijk misbruik van slots en om informatie en documenten te verstrekken aan ILT-LVA.

Slotmonitoring is de taak van de onafhankelijke coördinator en moet op een onpartijdig, niet-discriminerende en transparante manier worden uitgevoerd, in overleg met alle belanghebbenden. ACNL voldoet aan de Europese en Nederlandse wetgeving om het gebruik en de naleving van toegewezen luchthavenslots op alle Nederlandse slotgecoördineerde luchthavens te monitoren.

Bijlage I. – Veelgestelde vragen

1. De uitgevoerde luchtdienst varieert in vluchttijd als gevolg van seizoensgebonden weersveranderingen in wind of periodes met of zonder ontijzing. Kan ik altijd vertrouwen op een rechtvaardiging?

Nee, alleen in het geval dat u uw reeks slots niet opnieuw kon inplannen of geen geschikte slots kon verkrijgen. Als er structurele maatregelen kunnen worden genomen om het slotmisbruik te voorkomen, is de luchtvaartmaatschappij verplicht dit te doen. Als de bloktijden aan beide uiteinden van de route kunnen worden aangepast zodat het slotmisbruik kan worden voorkomen, is de luchtvaartmaatschappij verplicht passende maatregelen te nemen. Slotmisbruik als gevolg van het eerder vertrekken dan gepland wordt als vermijdbaar beschouwd, dus er is geen rechtvaardiging mogelijk.

2. Kan ik een bestuurlijke boete krijgen voor mijn eerste slotmisbruik in Nederland of krijg ik altijd eerst een waarschuwing?

Zie het interventieschema van ACNL en ILT-LVA in paragraaf 2.3.1. Voor overwegingen en definities van herhaaldelijk en opzettelijk, zie paragraaf 2.2.

3. Kan één overtreding van slotmisbruik al van invloed zijn op mijn slotportfolio?

Dat kan afhangen van factoren zoals, maar niet beperkt tot, het type misbruik, de herhaling en de combinatie met andere soorten misbruik. Het overzicht in paragraaf 2.2 bevat de interventies per type misbruik en de definities van herhaaldelijk.

4. Worden luchtvaartmaatschappijen gehoord voordat een bestuurlijke boete wordt opgelegd?

Ja, in gevallen waarin een rechtvaardiging mogelijk is, wijst de inspecteur van de ILT-LVA de luchtvaartmaatschappij actief op haar recht om een rechtvaardiging aan te vragen. Als de rechtvaardiging wordt aanvaard, wordt de overtreding gerechtvaardigd en volgt er geen boete. Als de overtreding niet voor rechtvaardiging in aanmerking komt en de inspecteur een boete meldt aan het Bureau Bestuurlijke Boete, geeft de ILT-LVA de luchtvaartmaatschappij de kans om verhaal te halen voordat de boete wordt opgelegd. Het boeterapport wordt naar de luchtvaartmaatschappij gestuurd om verhaal te vragen voordat de daadwerkelijke boete wordt opgelegd.

5. Kan handhaving door ACNL en ILT-LVA leiden tot dubbele handhaving?

Dit kan gebeuren als een overtreding betrekking heeft op meer dan één type misbruik. Voor elk type misbruik wordt de betreffende overtreding gehandhaafd. Het is ook mogelijk om een (punitieve) bestuurlijke boete voor overtredingen die al hebben plaatsgevonden te combineren met een last onder dwangsom (preventief).

6. Wat is het verschil tussen de rol en taak van ACNL en die van ILT-LVA en vice versa?

De rollen van ACNL en ILT-LVA worden uitgebreid toegelicht in paragraaf 3.1 van deze Slot Enforcement Code. Daarnaast wordt in het overzicht in paragraaf 2.2 voor elk type misbruik uitgelegd welke interventie door ACNL of ILT-LVA wordt uitgevoerd. ILT-LVA handhaaft niet de 'use it or lose it'-regel.

7. Hoe wordt slotmonitoring uitgevoerd?

ACNL: alle details zijn te vinden in het gedeelte Slotmonitoring opwww.slotcoordination.nl.

ILT-LVA: alle details zijn te vinden in het gedeelte Slothandhaving ophttps://www.ilent.nl/onderwerpen/luchtvaart/luchtvaartinfrastructuur/eisen-en-regels-luchthavens/slothandhaving.