Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 2012 r. w sprawie wprowadzenia programu zwalczania i monitorowania choroby Aujeszkyego u świń

Treść rozporządzenia

Na podstawie art. 57 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt zarządza się, co następuje:

§ 1.

Wprowadza się program zwalczania i monitorowania choroby Aujeszkyego u świń, który jest określony w załączniku do rozporządzenia.

§ 2.

Program, o którym mowa w ust. 1, będzie realizowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2012-2014.

§ 3.

Traci moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 marca 2008 r. w sprawie wprowadzenia programu zwalczania choroby Aujeszkyego u świń .

§ 4.

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 3 dni od dnia ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

Załącznik - Program zwalczania i monitorowania choroby Aujeszkyego u świń

1. Dane historyczne dotyczące rozwoju epidemiologicznego choroby Aujeszkyego

Pierwszy przypadek choroby Aujeszkyego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stwierdzono w 1958 r. u zwierząt futerkowych. Rok później po raz pierwszy zarejestrowano tę chorobę u świń.

Badania zmierzające do wykrycia w Rzeczypospolitej Polskiej seroreagentów dla wirusa choroby Aujeszkyego były prowadzone wyrywkowo od połowy lat 60. ubiegłego wieku, a systematycznie, ale w ograniczonym zakresie, od 1990 r. przez Zakład Chorób Świń Państwowego Instytutu Weterynaryjnego - Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach.

W 2006 r. Rzeczpospolita Polska wdrożyła program zwalczania choroby Aujeszkyego u świń w województwie lubuskim, który w 2008 r. został rozszerzony na pozostałe województwa Rzeczypospolitej Polskiej.

W latach 2006-2007 na obszarze województwa lubuskiego na podstawie wyników badań serologicznych przeprowadzonych w ramach wyżej wymienionego programu stwierdzono 8 stad zakażonych oraz 44 zwierzęta zakażone wirusem choroby Aujeszkyego. Średni odsetek stad i zwierząt zakażonych na obszarze województwa lubuskiego w latach 2006-2007 wynosił odpowiednio 0, 21% oraz 0,04%.

W latach 2008-2010 na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wyników badań serologicznych przeprowadzonych w ramach wyżej wymienionego programu stwierdzono 18 250 stad zakażonych oraz 45 211 zwierząt zakażonych wirusem choroby Aujeszkyego. Średni odsetek stad i zwierząt zakażonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2008-2010 wynosił odpowiednio 3,98% oraz 0,32%.

Szczegółowe wyniki realizacji programu w latach 2006-2010 są przedstawione w ust. 4.

2. Opis programu zwalczania i monitorowania choroby Aujeszkyego

Programem zwalczania i monitorowania choroby Aujeszkyego u świń, zwanym dalej „programem”, są objęte wszystkie stada świń zarejestrowane zgodnie z ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 204, poz. 1281, z późn. zm.), przy czym w rozumieniu mniejszego programu za świnie uznaje się zwierzęta z rodziny Suidae,z wyjątkiem dzików. W przypadku nieprzestrzegania przepisów ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt w stosunku do posiadacza świń stosuje się sankcje, o których mowa w art. 33 tej ustawy.

Na potrzeby programu rozróżnia się następujące rodzaje stad świń:

1) stada zarodowe, za które uważa się stada posiadające knury lub lochy i prosięta ssące, w których prosięta odsadzone od loch są przeznaczone do dalszej hodowli lub chowu w innych siedzibach stad, rozumianych jako wszelkie budynki, zagrody, pastwiska lub miejsca na otwartej przestrzeni, w których przebywa dane stado, a także jest prowadzony chów lub hodowla tych zwierząt;

2) stada tuczników, za które uważa się stada znajdujące się w gospodarstwach, do których wprowadza się z innych gospodarstw prosięta lub warchlaki przeznaczone do tuczu, a następnie do uboju;

3) stada o pełnym cyklu produkcyjnym, za które uważa się stada inne niż stada zarodowe i stada tuczników, a w szczególności stada posiadające lochy i knury lub lochy oraz potomstwo w różnym wieku produkcyjnym (prosięta, warchlaki i tuczniki).

Pogłowie świń na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedstawia tabela nr 1.

Tabela 1. Pogłowie świń na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (stan z marca 2011 r.)

^*^ Według danych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

^**^ Według danych z Głównego Urzędu Statystycznego.

Okres realizacji programu jest zaplanowany na lata 2012-2014. Program jest kontynuacją programu zwalczania choroby Aujeszkyego, realizowanego w latach 2008-2011 na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 2008 r. w sprawie wprowadzenia programu zwalczania choroby Aujeszkyego u świń (Dz. U. Nr 64, poz. 397, z późn. zm.).

Celem programu jest uwolnienie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od choroby Aujeszkyego u świń. W odniesieniu do poszczególnych regionów, cel ten może zostać osiągnięty w terminie do końca 2013 r., a w odniesieniu do terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - do końca 2014 r.

W ramach programu zwalczania choroby Aujeszkyego u świń realizowanego w latach 2008-2011 przeprowadzono badania serologiczne świń w ramach pierwszego, drugiego i trzeciego pobrania próbek krwi. Ponadto w stadach, które uzyskały status stada wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego, wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego - szczepionego oraz urzędowo wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego, rozpoczęto badania serologiczne świń w ramach stałego monitorowania choroby. W latach 2012-2014 będą kontynuowane badania w ramach stałego monitorowania choroby Aujeszkyego u świń. W stadach, które nie spełniają warunków objęcia ich stałym monitorowaniem tej choroby, o których mowa w ust. 2.1.1, postępuje się w sposób ustalony w ust. 2.1.2-2.1.5.

Pobraniu próbek krwi w ramach realizacji programu podlegają świnie w wieku od 12. tygodnia życia. Program nie przewiduje wyjątków od tej zasady.

Urzędowy lekarz weterynarii może odstąpić od pobierania próbek krwi od loch ciężarnych w okresie stanowiącym 10% czasu trwania ciąży bezpośrednio poprzedzającym planowany termin porodu oraz 48 h po porodzie. O wyproszeniu posiadacz świń informuje urzędowego lekarza weterynarii, odpowiedzialnego za pobieranie próbek krwi, w celu pobrania przez niego brakujących próbek krwi w najkrótszym możliwym terminie.

Serologiczne badania laboratoryjne, prowadzone w ramach programu, są zgodne z normami ustalonymi w załączniku III do decyzji Komisji 2008/185/WE z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie dodatkowych gwarancji w wewnątrzwspólnotowym handlu trzodą chlewną odnoszących się do choroby Aujeszkyego oraz kryteriów przekazywania informacji o tej chorobie (Dz. Urz. UE L 59 z 04.03.2008, str. 19, z późn. zm.).

W latach 2008-2011 prowadzono również zwalczanie choroby Aujeszkyego w stadach, z których uzyskano co najmniej jeden dodatni wynik badania serologicznego. Zwalczanie prowadzono zgodnie z metodą „szczepienie - eliminacja”, polegającą na szczepieniu świń w stadach zakażonych, badaniu serologicznym świń stada podstawowego i uboju lub zabiciu świń, u których uzyskano dodatni wynik tego badania lub na alternatywnej metodzie likwidacji wirusa w stadzie. Alternatywną metodą likwidacji wirusa w stadzie zakażonym było:

1) odroczony ubój świń w stadzie, polegający na poddaniu ubojowi świń po osiągnięciu masy ubojowej, a w przypadku stad zarodowych i o pełnym cyklu produkcyjnym - także na uboju loch po wyproszeniu i odsadzeniu prosiąt albo

2) w uzasadnionych przypadkach natychmiastowe poddanie ubojowi lub zabicie wszystkich świń w stadzie.

O metodzie zwalczania choroby decydował powiatowy lekarz weterynarii, po przeprowadzeniu analizy ryzyka, biorąc w szczególności pod uwagę liczbę stad zakażonych na obszarze powiatu, obsadę zwierząt w tych stadach, dobrostan zwierząt i inne przesłanki epizootyczne (w szczególności sytuacja epizootyczna w powiatach sąsiadujących), a także przesłanki ekonomiczne. W przypadku gdy odsetek stad zakażonych w powiecie był równy lub wyższy niż 5%, o metodzie zwalczania choroby powiatowy lekarz weterynarii decydował w uzgodnieniu z właściwym wojewódzkim lekarzem weterynarii.

Zwalczanie i monitorowanie choroby Aujeszkyego u świń w latach 2012-2014 będzie kontynuowane w przypadkach i na zasadach ustalonych w programie.

Do czynności związanych z realizacją programu powiatowi lekarze weterynarii mogą wyznaczać lekarzy weterynarii i inne osoby, o których mowa w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 112, poz. 744, z późn. zm.). Wyznaczonym osobom odpowiednio, za pobranie próbek krwi od świń do badania laboratoryjnego oraz za podanie świni szczepionki przeciwko chorobie Aujeszkyego albo za wykonanie czynności pomocniczych, po wykonaniu zleconych czynności i przedstawieniu faktury lub rachunku, przysługuje wynagrodzenie, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 sierpnia 2004 r. w sprawie warunków i wysokości wynagrodzenia za wykonywanie czynności przez lekarzy weterynarii i inne osoby wyznaczone przez powiatowego lekarza weterynarii (Dz. U. Nr 178, poz. 1837, z późn. zm.).

Za realizację programu na obszarze powiatu jest odpowiedzialny właściwy powiatowy lekarz weterynarii, natomiast na obszarze województwa właściwy wojewódzki lekarz weterynarii.

Zgodnie z art. 57 ust. 8 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt realizację programu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nadzoruje Główny Lekarz Weterynarii.

2.1. Pobieranie próbek krwi od świń do badań w kierunku choroby Aujeszkyego

W odniesieniu do stad objętych stałym monitorowaniem choroby Aujeszkyego u świń stosuje się ust. 2.1.1. W odniesieniu do stad, które nie spełniają wymagań do objęcia ich stałym monitorowaniem choroby Aujeszkyego, o którym mowa w ust. 2.1.1, stosuje się ust. 2.1.2-2.1.5.

2.1.1. Stałe monitorowanie choroby Aujeszkyego u świń

Serologiczne badania kontrolne w kierunku choroby Aujeszkyego u świń, zwane dalej „stałym monitorowaniem choroby”, prowadzi się w stadach uznanych za:

1) wolne od wirusa choroby Aujeszkyego;

2) wolne od wirusa choroby Aujeszkyego - szczepione oraz

3) urzędowo wolne od wirusa choroby Aujeszkyego.

Celem stałego monitorowania choroby jest potwierdzenie utrzymywania statusu:

1) stada urzędowo wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego, stada wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego oraz stada wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego - szczepionego;

2) regionu wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego.

Stałe monitorowanie choroby Aujeszkyego prowadzi się we wszystkich wskazanych powyżej stadach świń, położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Badania w ramach stałego monitorowania choroby Aujeszkyego prowadzone są raz w roku kalendarzowym. Odstęp pomiędzy dwoma kolejnymi badaniami powinien wynosić od 3 do 12 miesięcy.

Badania w ramach stałego monitorowania choroby Aujeszkyego są przeprowadzane do czasu uznania, przez Komisję Europejską, terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub regionu położonego na tym terytorium za oficjalnie wolne od choroby Aujeszkyego u świń.

W trakcie prowadzenia stałego monitorowania choroby Aujeszkyego świnie, od których są pobierane próbki krwi do badań, są trwale i indywidualnie oznakowane przez urzędowego lekarza weterynarii pobierającego próbki krwi lub posiadacza świń. Indywidualne oznakowanie świń jest wykonywane zgodnie z ust. 3.4.2.

2.1.1.1. Pobieranie próbek krwi oraz dodatkowe środki ochronne

Wyboru liczby świń do zbadania w stadzie w ramach stałego monitorowania choroby Aujeszkyego dokonuje się zgodnie z zasadą pozwalającą na wykrycie z 95-procentowym prawdopodobieństwem świń zakażonych w stadzie przy założeniu, że ich odsetek wynosi 10% - dla loch i knurów w stadach zarodowych i o pełnym cyklu produkcyjnym oraz 5% - dla tuczników w stadach tuczników.

Liczbę loch i knurów wytypowanych do zbadania w ramach stałego monitorowania choroby w stadach zarodowych i o pełnym cyklu produkcyjnym przedstawia tabela nr 2.

Tabela 2. Liczba próbek krwi do pobrania w stadach zarodowych i o pełnym cyklu produkcyjnym w ramach stałego monitorowania choroby

^*^ W przypadku mniejszej liczby świń próbki krwi pobiera się od wszystkich zwierząt.

Liczbę świń wytypowanych do zbadania w ramach stałego monitorowania choroby w stadach tuczników przedstawia tabela nr 3.

Tabela 3. Liczba próbek krwi do pobrania w stadach tuczników

^*^ W przypadku mniejszej liczby świń próbki krwi pobiera się od wszystkich zwierząt.

W wyniku stwierdzenia podczas stałego monitorowania choroby jednego lub większej liczby wątpliwych wyników badań, jeżeli na podstawie wyników badań pozostałych próbek krwi powiatowy lekarz weterynarii nie może potwierdzić statusu stada, zakład higieny weterynaryjnej lub inne laboratorium zatwierdzone przez Głównego Lekarza Weterynarii przesyła na wniosek powiatowego lekarza weterynarii próbkę krwi wątpliwą do laboratorium referencyjnego, o którym mowa w ust. 3.2, w celu potwierdzenia lub wykluczenia zakażenia. Do czasu uzyskania ostatecznych wyników badań próbek krwi stosuje się ust. 2.3.1.1 akapit pierwszy pkt 1 oraz ust. 2.3.1.2 akapit pierwszy pkt 1.

W trakcie stałego monitorowania choroby, w celu ochrony przed przeniesieniem wirusa choroby Aujeszkyego, stosuje się dodatkowe środki, a mianowicie:

1) niezależnie od warunków, o których mowa w ust. 2.8, świnie wprowadzane do stad położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogą pochodzić jedynie z państw trzecich, wymienionych w przepisach Unii Europejskiej, oraz muszą posiadać świadectwo zdrowia, wypełnione i podpisane przez urzędowego lekarza weterynarii państwa trzeciego, zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt;

2) lochy z zaburzeniami rozrodu, w szczególności w przypadku poronień, powtarzania rui, mumifikacji płodów, rodzenia się martwych lub żywych osłabionych prosiąt, w stadzie urzędowo wolnym od wirusa choroby Aujeszkyego, poddaje się badaniu serologicznemu w kierunku choroby Aujeszkyego.

Posiadacz świń oraz osoba mająca kontakt ze świniami, w szczególności przy wykonywaniu obowiązków służbowych lub zawodowych, ma obowiązek powiadomienia powiatowego lekarza weterynarii o zaburzeniach rozrodu u loch, o których mowa w akapicie piątym w pkt 2.

Badania serologiczne świń, o których mowa w akapicie piątym w pkt 2, przeprowadza powiatowy lekarz weterynarii w ramach programu.

2.1.1.2. Stałe monitorowanie choroby w centrach pozyskiwania nasienia świń

W przypadku centrów pozyskiwania nasienia świń, w których pozyskuje się i poddaje obróbce nasienie wykorzystywane do sztucznego unasienniania, po uzyskaniu przez nie statusu stada wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego, wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego szczepionego lub urzędowo wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego, badaniami kontrolnymi w okresie 12 miesięcy obejmuje się co 3 miesiące 25% świń przebywających w centrum, tak aby w okresie 12 miesięcy zostało zbadanych 100% świń.

Badania w kierunku choroby Aujeszkyego wykonywane na podstawie załącznika nr 3 ust. 11 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych wymagań weterynaryjnych mających zastosowanie do nasienia świń (Dz. U. Nr 100, poz. 1017, z późn. zm.) mogą być zaliczane na poczet opisanych badań kontrolnych.

2.1.1.3. Postępowanie w przypadku zawieszenia statusu stada urzędowo wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego, wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego lub wolnego od wirusa choroby Aujeszkyego - szczepionego

Za stado zawieszone uznaje się stado świń o statusie urzędowo wolnym od wirusa choroby Aujeszkyego, wolnym od wirusa choroby Aujeszkyego lub wolnym od wirusa choroby Aujeszkyego - szczepionym, w którym podczas prowadzenia stałego monitorowania choroby uzyskano co najmniej jeden dodatni wynik badania serologicznego w kierunku choroby Aujeszkyego, lub stado, które spełnia przesłanki do uznania za stado podejrzane o zakażenie wirusem choroby Aujeszkyego, o których mowa w ust. 2.2 na etapie stałego monitorowania choroby.

W przypadku gdy uzyskano w stadzie co najmniej jeden dodatni wynik badania serologicznego w kierunku choroby Aujeszkyego, powiatowy lekarz weterynarii, w drodze decyzji, nadaje stadu status stada zawieszonego oraz stosuje odpowiednio ust. 2.3.1.1 akapit pierwszy pkt 1 i 2 lit. d oraz ust. 2.3.1.2 akapit pierwszy pkt 1.

Ponadto powiatowy lekarz weterynarii, w drodze decyzji, nakazuje:

1) niezwłoczne poddanie ubojowi lub zabicie świń, u których uzyskano dodatni wynik badania serologicznego w kierunku choroby Aujeszkyego;

2) przeprowadzenie badania serologicznego w kierunku choroby Aujeszkyego wszystkich świń stada podstawowego oraz świń, które miały kontakt ze świnią, u której uzyskano dodatni wynik badania a w przypadku stad tuczników - badania serologicznego pozwalającego na wykrycie, z 95-procentowym prawdopodobieństwem, 5% świń zakażonych w stadzie, a także niezwłoczne poddanie ubojowi lub zabicie świń, u których uzyskano dodatni wynik badania serologicznego w kierunku choroby Aujeszkyego;

3) przeprowadzenie w celu kontroli ponownego badania serologicznego, jak w pkt 2, w kierunku choroby Aujeszkyego po upływie co najmniej 30 dni od badania, o którym mowa w pkt 2.

Jeżeli na etapie stałego monitorowania choroby stado spełnia przesłanki do uznania za stado podejrzane o zakażenie wirusem choroby Aujeszkyego, o których mowa w ust. 2.2, powiatowy lekarz weterynarii nadaje stadu, w drodze decyzji, status stada zawieszonego, wprowadza w nim zakazy dotyczące stada zakażonego, o którym mowa w ust. 2.3.1.1 akapit pierwszy pkt 1, oraz nakazuje badania serologiczne świń w stadzie. Próbki krwi do badań serologicznych pobiera się z warunkami określonymi w ust. 2.1.1.1 - w stadach zarodowych i o pełnym cyklu produkcyjnym zgodnie z tabelą nr 2, a w stadach tuczników zgodnie - z tabelą nr 3. W takim przypadku nie stosuje się ust. 2.3.1.4. W przypadku uzyskania co najmniej jednego dodatniego wyniku badania, całe stado poddaje się, z nakazu powiatowego lekarza weterynarii, wydanego w drodze decyzji, zabiciu lub ubojowi bez prawa do odszkodowania.

Ponadto powiatowy lekarz weterynarii może, w drodze decyzji, wyrazić zgodę na:

1) przemieszczanie świń ze stada bezpośrednio do rzeźni i wystawić świadectwo zdrowia dla tych świń;

2) przemieszczanie do stada świń, ich nasienia, zarodków i komórek jajowych ze stad o wyższym statusie w odniesieniu do choroby Aujeszkyego.

W przypadku uzyskania w stadzie co najmniej jednego dodatniego wyniku badania serologicznego powiatowy lekarz weterynarii postępuje w sposób opisany.

Badania, ubój albo zabicie świń, u których uzyskano dodatni wynik badania, prowadzi się aż do wyeliminowania ze stada świń, u których uzyskano dodatni wynik badania serologicznego. Odstęp pomiędzy badaniami powinien wynosić co najmniej 30 dni.

Zabicie świń lub poddanie ich ubojowi przeprowadza się pod nadzorem powiatowego lekarza weterynarii właściwego ze względu na miejsce położenia rzeźni, w której przeprowadza się te czynności.