Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 12 kwietnia 2013 r. w sprawie licencji i świadectw kwalifikacji personelu służb ruchu lotniczego
3) wykorzystuje właściwe strategie komunikacyjne w celu wymiany komunikatów oraz ich rozpoznawania, a także wyjaśnia nieporozumienia w kontekście ogólnym lub związanym z pracą;
4) pomyślnie i z odpowiednią łatwością radzi sobie z wyzwaniami językowymi powstałymi w wyniku komplikacji lub nieoczekiwanego obrotu zdarzeń, które występują w rutynowych sytuacjach w pracy lub wymiany informacji w tym zakresie;
5) mówi dialektem lub z akcentem, który jest zrozumiały dla wspólnoty aeronautycznej.
Uprawnienie uzupełniające w zakresie języka wpisuje się do świadectwa FIS w odniesieniu do języka polskiego i języka angielskiego, które pozostaje ważne przez okres:
1) 3 lat - w przypadku kandydatów, którzy podczas egzaminu wykazali się biegłością językową na poziomie 4 operacyjnym;
2) 6 lat - w przypadku kandydatów, którzy podczas egzaminu wykazali się biegłością językową na poziomie 5 rozszerzonym;
3) bezterminowo - w przypadku kandydatów, którzy podczas egzaminu wykazali się biegłością językową na poziomie 6 biegłym.
Uprawnienie uzupełniające w zakresie języka polskiego na poziomie 6 biegłym może być wpisane do świadectwa FIS na podstawie:
1) świadectwa dojrzałości, po zdaniu egzaminu maturalnego w języku polskim, oraz
2) wykazania się w trakcie części praktycznej egzaminu państwowego biegłością językową na poziomie 6 biegłym w zakresie frazeologii lotniczej i zrozumiałej komunikacji.
§ 83.
OJTI może uzyskać informator FIS, który:
1) posiada ważne świadectwo FIS z wpisanym co najmniej jednym uprawnieniem oraz bezpośrednio przed ubieganiem się o OJTI:
przez co najmniej 2 lata wykonywał czynności wynikające z posiadanego świadectwa kwalifikacji, oraz
przez co najmniej 2 lata wykonywał czynności wynikające z posiadanego świadectwa kwalifikacji w odniesieniu do uprawnienia, którego dotyczy szkolenie;
2) posiada ważne uprawnienie uzupełniające w zakresie języka w odniesieniu do języka polskiego i angielskiego;
3) posiada ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie odpowiedniej klasy;
4) odbył szkolenie teoretyczne i praktyczne potwierdzone zaświadczeniem, o którym mowa w § 39 ust. 3;
5) zdał egzamin państwowy, podczas którego wykazał się wiedzą z zakresu minimum programowego do szkolenia określonego w załączniku nr 6 do rozporządzenia, oraz umiejętnością:
szkolenia symulatorowego, w tym umiejętnością określania zadań do wykonania przez szkolonego, stosownie do jego zaawansowania, przeprowadzania odprawy przed rozpoczęciem sesji szkoleniowej, w jej trakcie i po jej zakończeniu, oceny postępów i wyników szkolenia, umiejętnością wykorzystania możliwości programowych i dydaktycznych symulatora, rozpoznawania usterek w jego działaniu oraz znajomością zasad zachowania bezpieczeństwa podczas użytkowania symulatora,
szkolenia na stanowisku operacyjnym, w tym umiejętnością niedopuszczania do błędów zagrażających bezpieczeństwu i płynności ruchu lotniczego, właściwego korygowania skutków błędów popełnianych przez szkolonego, omawiania ze szkolonym jego postępów, oceny postępów i wyników szkolenia.
§ 84.
Ważność OJTI wpisywanego do świadectwa FIS wynosi 3 lata i może być przedłużona na następne 3 lata na podstawie przeprowadzonego przez egzaminatora państwowego sprawdzianu umiejętności w zakresie prowadzenia szkolenia na stanowisku operacyjnym.
Warunkiem przedłużenia ważności OJTI, o którym mowa w ust. 1, jest pomyślne ukończenie raz na 5 lat szkolenia odświeżającego dla instruktorów OJT.
Przy pierwszym przedłużeniu ważności OJT, warunek, o którym mowa w ust. 2, nie musi być zachowany.
§ 85.
OSTI może uzyskać kandydat, który:
1) posiada lub posiadał świadectwo FIS z co najmniej jednym uprawnieniem oraz co najmniej 24 miesiące praktyki na stanowisku operacyjnym;
2) odbył szkolenie teoretyczne i praktyczne potwierdzone zaświadczeniem, o którym mowa w § 39 ust. 3;
3) podczas egzaminu państwowego wykazał się wiedzą z zakresu minimum programowego do szkolenia określonego w załączniku nr 6 do rozporządzenia i umiejętnością w zakresie określonym w § 61 pkt 4 lit. a.
Informator FIS:
1) posiadający wpisane do świadectwa FIS ważne OJTI może ubiegać się o uzyskanie OSTI bez egzaminu;
2) którego OJTI wpisane do świadectwa FIS utraciło ważność na skutek przerwy w wykonywaniu czynności instruktora OJT, uzyskuje OSTI na podstawie sprawdzianu umiejętności w trakcie części praktycznej egzaminu państwowego.
Ważność OSTI wpisywanego do świadectwa FIS wynosi 3 lata i może być przedłużona na następne 3 lata na podstawie przeprowadzonego przez egzaminatora państwowego sprawdzianu umiejętności w zakresie prowadzenia szkolenia na symulatorze.
Warunkiem przedłużenia ważności OSTI, o którym mowa w ust. 3, jest pomyślne ukończenie raz na 5 lat szkolenia odświeżającego dla instruktorów OST.
Przy pierwszym przedłużeniu ważności OSTI warunek, o którym mowa w ust. 4, nie musi być zachowany.
W przypadku dłuższej niż 12 miesięcy przerwy w wykonywaniu czynności instruktora OST ponowne dopuszczenie do ich wykonywania może nastąpić po zaliczeniu sprawdzianu umiejętności przed instruktorem OJT.
Wymóg, o którym mowa w ust. 6, nie dotyczy posiadacza OSTI, który posiada świadectwo FIS z ważnym OJTI oraz ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie.
§ 86.
Warunkiem uzyskania przez informatora FIS dodatkowego uprawnienia do świadectwa FIS jest:
1) posiadanie świadectwa FIS;
2) posiadanie ważnego uprawnienia uzupełniającego w zakresie języka w odniesieniu do języka polskiego i angielskiego;
3) posiadanie ważnego orzeczenia lotniczo-lekarskiego odpowiedniej klasy;
4) w ramach szkolenia wstępnego odbycie szkolenia w zakresie tego uprawnienia według programu szkolenia uwzględniającego co najmniej minimum programowe do szkoleń określone w załączniku nr 7 do rozporządzenia;
5) odbycie szkolenia w jednostce, o którym mowa w § 30 ust. 1 pkt 2;
6) zdanie egzaminu państwowego.
Po pomyślnym ukończeniu przez kandydata szkolenia w zakresie dodatkowego uprawnienia ośrodek wystawia zaświadczenia, o których mowa w § 32 ust. 1 pkt 2 lub w § 36, uprawniające kandydata do przystąpienia odpowiednio do części teoretycznej lub praktycznej egzaminu państwowego.
§ 87.
Warunkiem uzyskania przez informatora FIS dodatkowego uprawnienia uzupełniającego w jednostce do świadectwa FIS jest:
1) spełnienie wymagań, o których mowa w § 86 ust. 1 pkt 1-3 i 5;
2) posiadanie takiego samego ważnego uprawnienia oraz uprawnienia uzupełniającego w innej jednostce;
3) zdanie części praktycznej egzaminu państwowego.
Po pomyślnym ukończeniu szkolenia w zakresie dodatkowego uprawnienia uzupełniającego w jednostce, ośrodek wystawia zaświadczenie o ukończeniu szkolenia w jednostce.
§ 88.
W przypadku szkolenia kandydata posiadającego świadectwo FIS w celu uzyskania dodatkowego uprawnienia lub dodatkowego uprawnienia uzupełniającego w jednostce, zakresy szkolenia praktycznego na stanowisku operacyjnym mogą być, w zatwierdzonym indywidualnym planie szkolenia, zmniejszone odpowiednio do posiadanej dotychczasowej praktyki informatora FIS na analogicznych stanowiskach pracy.
§ 89.
W przypadku dokonania zmian w podziale granic sektorów FIS, uprawnienie uzupełniające w jednostce dotyczące nowo utworzonych części przestrzeni wydaje się po zaliczeniu szkolenia w zakresie tych zmian, przeprowadzonego w ośrodku z wykorzystaniem symulatora, zgodnie ze specjalnym programem szkolenia, oraz po zdaniu części praktycznej egzaminu państwowego.
Rozdział 11. Szczegółowe warunki wydawania świadectwa AFIS, uprawnienia przyznawane i wpisywane do świadectwa AFIS oraz szczegółowe wymagania dla kandydata na informatora AFIS dotyczące szkolenia, kwalifikacji lotniczych w zakresie wiedzy, umiejętności i praktyki
§ 90.
Świadectwo AFIS wydaje się kandydatowi, który:
1) spełnił wymagania określone w art. 95 ust. 3 pkt 9 ustawy;
2) pomyślnie ukończył szkolenie wstępne;
3) posiada ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie odpowiedniej klasy;
4) wykazał się biegłością językową w odniesieniu do języka polskiego i angielskiego co najmniej na poziomie 4 operacyjnym, z zastrzeżeniem ust. 2;
5) zdał egzamin państwowy.
Wymóg znajomości języków, o którym mowa w ust. 1 pkt 4, może być ograniczony jedynie do języka polskiego, pod warunkiem że kandydat był szkolony do zapewniania AFIS wyłącznie w języku polskim.
§ 91.
Program szkolenia wstępnego, według którego są szkoleni kandydaci ubiegający się o świadectwo AFIS, uwzględnia co najmniej minimum programowe do szkoleń kandydatów ubiegających się o świadectwo AFIS, które określa załącznik nr 7 do rozporządzenia.
§ 92.
Kandydat ubiegający się o świadectwo AFIS:
1) w części teoretycznej egzaminu państwowego wykazuje się wiedzą w zakresie przedmiotów określonych w minimum programowym do szkoleń kandydatów ubiegających się o świadectwo AFIS,
2) w części praktycznej egzaminu państwowego wykazuje, że posiada umiejętności wykonania czynności określonych w minimum programowym do szkoleń kandydatów ubiegających się o świadectwo AFIS
- które określa załącznik nr 7 do rozporządzenia.
§ 93.
Przy pierwszym wydaniu do świadectwa AFIS wpisuje się co najmniej uprawnienie uzupełniające w zakresie języka w odniesieniu do języka polskiego.
§ 94.
Do świadectwa AFIS stosuje się wymogi określone w § 72 ust. 1, 2, 4 i 5.
Informator AFIS, który rozpoczął szkolenie praktyczne na stanowisku operacyjnym w terminie, o którym mowa w § 72 ust. 1, lecz z powodu uzasadnionej przerwy w szkoleniu nie ukończył tego szkolenia w terminie 24 miesięcy od dnia wydania świadectwa, po przywróceniu ważności świadectwa, może kontynuować szkolenie w celu uzyskania uprawnienia uzupełniającego w jednostce w zakresie określonym przez prowadzącego szkolenie.
§ 95.
Kandydat do szkolenia w jednostce powinien posiadać:
1) świadectwo AFIS;
2) ważne uprawnienie w zakresie języka polskiego i angielskiego co najmniej na poziomie 4 operacyjnym, zarówno w zakresie frazeologii lotniczej, jak i zrozumiałej komunikacji, poświadczone odpowiednim dokumentem, z zastrzeżeniem § 90 ust. 2;
3) ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie odpowiedniej klasy.
§ 96.
Informator AFIS w pierwszej części egzaminu praktycznego wykazuje, że posiada wiedzę charakterystyczną dla lotniska, w odniesieniu do którego ubiega się o uprawnienie uzupełniające w jednostce, co najmniej w zakresie:
1) lokalnych zasad i procedur obowiązujących na lotnisku;
2) charakteru lokalnego ruchu lotniczego;
3) ukształtowania terenu, przeszkód terenowych oraz charakterystycznych punktów orientacyjnych w promieniu 50 km od lotniska;
4) lokalnych urządzeń radionawigacyjnych i wzrokowych pomocy nawigacyjnych - VAN (Visual Aids for Navigation);
5) procedur w zakresie koordynacji pomiędzy AFIS a właściwym terytorialnie ośrodkiem FIS;
6) danych dotyczących raportów meteorologicznych i wpływu znaczących lokalnych cech charakterystycznych pogody na zapewnianie AFIS;
7) lokalnych procedur alarmowania służb ratowniczych.
Informator AFIS w drugiej części egzaminu praktycznego wykazuje, że posiada umiejętności niezbędne do:
1) oceny zdatności stanowiska operacyjnego oraz jego wyposażenia do zapewniania AFIS, w tym radiostacji lotniczej oraz środków łączności z innymi ATS, służbą meteorologiczną, służbami ratowniczymi oraz służbami utrzymania lotniska:
przed przystąpieniem do wykonywania czynności informatora AFIS,
podczas bieżącej pracy na stanowisku operacyjnym,
podczas działań w przypadku wystąpienia usterek w pracy urządzeń łączności;
2) posługiwania się urządzeniami łączności wraz z urządzeniami pomocniczymi oraz wzrokowymi pomocami nawigacyjnymi - VAN;
3) pozyskiwania danych niezbędnych do zapewniania AFIS, dotyczących co najmniej:
ruchu lotniczego,
wykorzystania przestrzeni powietrznej,
warunków atmosferycznych,
lokalnych porozumień i procedur ruchu lotniczego dotyczących lotniska lub części przestrzeni powietrznej, w odniesieniu do których będzie wykonywał czynności informatora służby informacji;
4) współdziałania:
ze służbami utrzymania i eksploatacji lotniska,
ze służbami ratowniczymi,
ze służbą meteorologiczną,
z właściwym terytorialnie ośrodkiem FIS, w zakresie wymiany informacji powietrznej i innych ważnych informacji lotniczych,
z komórką taktycznego zarządzania przestrzenią powietrzną w zakresie aktywacji i dezaktywacji elementów przestrzeni powietrznej oraz ograniczeń w tej przestrzeni,
z ATC w zakresie wymiany informacji powietrznej oraz przekazywania zezwoleń kontroli ruchu lotniczego i innych ważnych informacji lotniczych,
z załogami statków powietrznych przed lotem w zakresie przyjmowania planów lotów i przekazywania ich właściwym odbiorcom, udostępniania publikacji informacji lotniczej, dostarczania informacji pogodowych i innych ważnych informacji, niezbędnych do planowania i przeprowadzenia lotu informacji;
5) wykonywania czynności informatora AFIS z zastosowaniem ustalonych procedur i instrukcji operacyjnych, a w szczególności:
prowadzenia korespondencji radiotelefonicznej, z zachowaniem następujących standardów:
- stosowanie technik pracy z mikrofonem,
- wymowa we właściwym tempie i z prawidłową dykcją,
- stosowanie frazeologii lotniczej,
- zrozumiała komunikacja, gdy zakres przekazywanych informacji wykracza poza obowiązującą frazeologię,
odbioru informacji z różnych źródeł, ich analizy i przekazywania właściwym odbiorcom we właściwym czasie;
6) nadawania realizowanym zadaniom właściwego priorytetu.
§ 97.
Minimalna norma czasowa szkolenia praktycznego na stanowisku operacyjnym informatora AFIS wynosi 60 godzin.
Minimalna norma czasowa szkolenia osoby posiadającej licencję pilota z wpisanym uprawnieniem instruktorskim wynosi nie mniej niż 16 godzin, chyba że instruktor OJT AFIS zwiększy tę normę do 60 godzin.
§ 98.
Do świadectwa AFIS, z uwzględnieniem § 93, można wpisać:
1) uprawnienie uzupełniające w jednostce;
2) uprawnienie uzupełniające w zakresie języka;
3) OJTI;
4) OSTI.
§ 99.
Informator AFIS niemający wpisanego do świadectwa AFIS ważnego uprawnienia uzupełniającego w jednostce jest uprawniony do zapewniania AFIS pod nadzorem instruktora OJT.
Informator AFIS wykonuje czynności lotnicze wyłącznie w zakresie wynikającym:
1) ze świadectwa kwalifikacji, z uwzględnieniem ograniczeń do niego wpisanych;
2) z ważnych uprawnień, o których mowa w § 98, wpisanych do świadectwa kwalifikacji.
§ 100.
Uprawnienie uzupełniające w jednostce:
1) potwierdza, że posiadacz świadectwa AFIS ma wiedzę i umiejętności niezbędne do zapewniania ATS na określonym lotnisku niekontrolowanym w ramach odpowiedzialności organu ATS;
2) jest wpisywane do świadectwa AFIS, zgodnie z podziałem przestrzeni powietrznej dokonanym zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 121 ust. 5 ustawy i opublikowanym w Zintegrowanym Pakiecie Informacji Lotniczych, w części Zbiór Informacji Lotniczych Polska - AIP Polska;
3) dla lotniska niekontrolowanego, na którym zgodnie z opublikowanym w Zintegrowanym Pakiecie Informacji Lotniczych, w części Zbiór Informacji Lotniczych - AIP Polska, jest zapewniana AFIS w języku polskim i angielskim, może być wpisane do świadectwa AFIS, pod warunkiem posiadania przez informatora AFIS ważnego uprawnienia uzupełniającego w zakresie języka w odniesieniu do języka polskiego i angielskiego.
Ważność uprawnienia uzupełniającego w jednostce wynosi 3 lata i może być przedłużona na następne 3 lata na podstawie przeprowadzonego przez egzaminatora państwowego sprawdzianu umiejętności na stanowisku operacyjnym, jeżeli organ AFIS wykaże przed Prezesem Urzędu, że informator AFIS, zgodnie z ustanowionym przez organ AFIS programem utrzymania wiedzy i umiejętności w jednostce:
1) pracował na stanowisku operacyjnym co najmniej minimalną, ustaloną proporcjonalnie do natężenia ruchu, rozliczaną w okresie trzymiesięcznym, liczbę godzin;
2) co najmniej raz na 3 lata uczestniczył w zatwierdzonym przez Prezesa Urzędu szkoleniu dla przypomnienia zdobytych wiadomości, szkoleniu w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych oraz, w uzasadnionych przypadkach, w szkoleniu językowym;
3) posiada ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie odpowiedniej klasy.
Oprócz wymogów określonych w ust. 2 program utrzymania wiedzy i umiejętności w jednostce:
1) zawiera procedurę utrzymania kompetencji po trzymiesięcznej lub dłuższej przerwie w świadczeniu służby;
2) określa minimalną liczbę godzin, jaką instruktor OJT powinien przepracować, aby utrzymać ważność uprawnienia uzupełniającego w jednostce, bez wliczania zadań szkoleniowych, która może być zmniejszona proporcjonalnie do czasu spędzonego na szkoleniu prowadzonym na stanowiskach operacyjnych;
3) podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu.
Jednostki prowadzą rejestry dotyczące liczby godzin faktycznie przepracowanych na stanowisku operacyjnym dla każdego informatora AFIS pracującego w danej jednostce, a dane te są udostępniane na żądanie Prezesowi Urzędu i informatorom AFIS ujętym w tym rejestrze.
W przypadku dłuższej niż 12 miesięcy przerwy w korzystaniu z uprawnienia uzupełniającego w jednostce ponowne dopuszczenie do korzystania z tego uprawnienia może nastąpić po ukończeniu, z pozytywnym wynikiem, planu szkoleń w jednostce oraz po zdaniu części praktycznej egzaminu państwowego.
§ 101.
Informator AFIS, który nie wykonywał czynności związanych z posiadanym świadectwem AFIS przez cztery kolejne lata, może rozpocząć szkolenie w jednostce w celu przywrócenia ważności uprawnienia uzupełniającego w jednostce wyłącznie po poddaniu się ocenie, czy spełnia warunki określone do wydania świadectwa AFIS w zakresie wiedzy i umiejętności, oraz po spełnieniu wymagań szkoleniowych wynikających z tej oceny.
Oceny wiedzy i umiejętności, o których mowa w ust. 1, dokonuje ośrodek.
§ 102.
Z zastrzeżeniem § 90 ust. 2, kandydat na informatora AFIS ubiegający się o uprawnienie uzupełniające w zakresie języka lub informator AFIS ubiegający się o przedłużenie lub przywrócenie uprawnienia uzupełniającego w zakresie języka wykazuje się biegłością językową w zakresie frazeologii lotniczej i zrozumiałej komunikacji na zasadach określonych w § 82 ust. 1.
W odniesieniu do ważności uprawnienia uzupełniającego w zakresie języka wpisywanego do świadectwa AFIS stosuje się § 82 ust. 2.
Uprawnienie uzupełniające w zakresie języka polskiego na poziomie 6 biegłym może być wpisane do świadectwa AFIS na warunkach określonych w § 82 ust. 3.
§ 103.
OJTI może uzyskać informator AFIS, który:
1) posiada świadectwo AFIS z wpisanym co najmniej jednym uprawnieniem uzupełniającym w jednostce oraz bezpośrednio przed ubieganiem się o OJTI przez co najmniej dwa lata wykonywał czynności wynikające z posiadanego świadectwa kwalifikacji w odniesieniu do uprawnienia uzupełniającego w jednostce, którego dotyczy szkolenie;
2) posiada ważne uprawnienie uzupełniające w zakresie języka w odniesieniu do języka polskiego i angielskiego, z zastrzeżeniem § 90 ust. 2;
3) posiada ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie odpowiedniej klasy;
4) odbył szkolenie teoretyczne i praktyczne potwierdzone zaświadczeniem, o którym mowa w § 39 ust. 3;
5) zdał egzamin państwowy, podczas którego wykazał się wiedzą z zakresu minimum programowego do szkolenia określonego w załączniku nr 6 do rozporządzenia oraz umiejętnościami, o których mowa w § 61 pkt 4.
§ 104.
W odniesieniu do ważności OJTI wpisywanego do świadectwa AFIS oraz warunków przedłużenia jego ważności stosuje się § 84.
§ 105.
OSTI może uzyskać kandydat, który posiada lub posiadał świadectwo AFIS z co najmniej jednym uprawnieniem uzupełniającym w jednostce oraz co najmniej 24 miesiące praktyki na stanowisku operacyjnym.
W odniesieniu do pozostałych warunków uzyskania, okresu ważności i warunków utrzymania ważności OSTI wpisywanego do świadectwa AFIS stosuje się § 85 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 2-7.
§ 106.
Warunkiem uzyskania przez informatora AFIS dodatkowego uprawnienia uzupełniającego w jednostce jest:
1) posiadanie świadectwa AFIS;
2) posiadanie ważnego uprawnienia uzupełniającego w innej jednostce;
3) posiadanie ważnego uprawnienia uzupełniającego w zakresie języka w odniesieniu do języka polskiego i angielskiego, z zastrzeżeniem § 90 ust. 2;
4) posiadanie ważnego orzeczenia lotniczo-lekarskiego odpowiedniej klasy;
5) odbycie szkolenia w jednostce, o którym mowa w § 30 ust. 1 pkt 2;
6) zdanie części praktycznej egzaminu państwowego.
W odniesieniu do szkolenia kandydata posiadającego świadectwo AFIS w celu uzyskania nowego uprawnienia uzupełniającego w jednostce § 88 stosuje się odpowiednio.
§ 107.
W przypadku utworzenia nowego lotniska niekontrolowanego i wyznaczenia związanej z nim części przestrzeni powietrznej niekontrolowanej, uprawnienie uzupełniające w jednostce dotyczące tego lotniska wydaje się po zaliczeniu szkolenia w zakresie uwarunkowań lokalnych i stosowania procedur obowiązujących w jednostce, przeprowadzanego w ośrodku z wykorzystaniem symulatora, zgodnie ze specjalnym programem szkolenia, oraz po zdaniu części praktycznej egzaminu państwowego.
Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do przedłużania ważności lub wznawiania uprawnienia uzupełniającego w jednostce dla lotniska niekontrolowanego, jeżeli zostało ono zamknięte dla ruchu lotniczego.
Rozdział 12. Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe
§ 108.
Dokumenty wydane przed dniem wejścia w życie rozporządzenia zachowują ważność przez okres, na jaki zostały wydane.
Na wniosek kontrolera ruchu lotniczego albo praktykanta-kontrolera ruchu lotniczego Prezes Urzędu dokonuje wymiany licencji i uprawnień do niej wpisanych, wydanych na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 września 2003 r. w sprawie licencjonowania personelu lotniczego , na odpowiednią licencję i uprawnienia wydane na zasadach określonych w rozdziale 2. Wniosek może być złożony najpóźniej w dniu upływu terminu ważności dotychczasowej licencji.
Osobie, która w dniu wejścia w życie niniejszego rozporządzenia posiada licencję informatora FIS z uprawnieniami FIS, RIS lub AFIS, wydaną na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w ust. 2, których ważność wygasła, Prezes Urzędu, na jej wniosek złożony w terminie 48 miesięcy od dnia upływu terminu ważności tych uprawnień, dokonuje wymiany licencji i uprawnień do niej wpisanych na odpowiednie świadectwo kwalifikacji i uprawnienia określone w rozdziałach 10 i 11, przy czym:
1) do świadectwa FIS przepisuje się uprawnienia FIS i RIS oraz oznaczenie sektora, jako uprawnienie uzupełniające w jednostce,
2) do świadectwa AFIS, na podstawie uprawnienia AFIS w licencji informatora FIS, przepisuje się oznaczenie lokalizacji, o którym mowa w pkt 1.9 tomu II Załącznika 10 do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym (Dz. Urz. ULC z 2012 r. poz. 127), jako uprawnienie uzupełniające w jednostce
- z zachowaniem terminu ważności, na jaki uprawnienia te zostały wydane.
Osobie, która w dniu wejścia w życie niniejszego rozporządzenia posiadała ważną licencję informatora FIS z ważnymi uprawnieniami FIS, RIS lub AFIS, wydaną na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w ust. 2, Prezes Urzędu, na jej wniosek złożony do dnia upływu terminu ważności licencji, dokonuje wymiany licencji i uprawnień do niej wpisanych na odpowiednie świadectwo kwalifikacji i uprawnienia określone w rozdziałach 10 i 11. Wymiany dokonuje się na zasadach określonych w ust. 3 pkt 1 i 2.
Do rubryki XIII świadectwa, o którym mowa w ust. 4, przepisuje się z licencji wpis o posługiwaniu się odpowiednio językiem polskim albo językiem polskim i angielskim. Do treści wpisu stosuje się odpowiednio § 118 ust. 2 albo ust. 3 pkt 2.
Świadectwa FIS i świadectwa AFIS wydane przed dniem wejścia w życie rozporządzenia podlegają wymianie na wniosek ich posiadacza na odpowiednie świadectwo zgodne ze wzorem określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia, w terminie 6 miesięcy od dnia jego wejścia w życie, przy czym do rubryki XIII przepisuje się z dotychczasowego świadectwa wpis o posługiwaniu się odpowiednio językiem polskim albo językiem polskim i angielskim. Do treści wpisu stosuje się odpowiednio § 118 ust. 2 albo ust. 3 pkt 2.
§ 109.
Uprawnienia wydane na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 108 ust. 2, ważne w dniu wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, których okres ważności wynosi 3 lata, mogą być przedłużane w okresie 12 miesięcy przed upływem terminów ich ważności i wznawiane przed upływem 6 miesięcy od dnia upływu terminów ich ważności.
Sprawdzenia wiedzy i umiejętności w celu przedłużenia uprawnień uzupełniających w jednostce wpisanych do ważnej licencji informatora FIS wydanej na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 108 ust. 2, dokonuje się zgodnie z przepisami § 22.
W okresie 36 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia dopuszcza się wcześniejsze, niż określono w § 22 ust. 1, terminy przystąpienia do sprawdzenia wiedzy i umiejętności w celu przedłużenia ważności uprawnień uzupełniających w jednostce oraz OJTI i OSTI wpisanych do licencji kontrolerów ruchu lotniczego, wydanych na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 108 ust. 2.
§ 110.
Osoba posiadająca świadectwo FIS lub świadectwo AFIS, która do dnia wejścia w życie rozporządzenia nie rozpoczęła szkolenia praktycznego na stanowisku operacyjnym w jednostce, może rozpocząć to szkolenie w terminie do 3 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, bez konieczności przywracania ważności posiadanego świadectwa kwalifikacji.
§ 111.
Do szkolenia kandydatów do świadectwa FIS lub świadectwa AFIS lub uprawnień do nich wpisywanych, które rozpoczęło się i nie zakończyło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe.
§ 112.
Zaświadczenia o ukończeniu szkoleń odbytych w ramach szkolenia wstępnego, wydane przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, stanowią podstawę do wydania świadectwa FIS lub świadectwa AFIS lub uprawnień do nich wpisywanych zgodnie z przepisami rozporządzenia przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia.
§ 113.
Ośrodki upoważnione w certyfikacie do prowadzenia szkolenia w celu uzyskania świadectwa FIS lub świadectwa AFIS mogą prowadzić szkolenia na podstawie dotychczasowych programów szkolenia, jednak nie dłużej niż przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia.
W okresie, o którym mowa w ust. 1, ośrodki opracują i przedstawią Prezesowi Urzędu:
1) programy szkolenia odświeżającego dla informatorów FIS oraz informatorów AFIS, o których mowa w ust. 7-9 załącznika nr 5 do rozporządzenia;
2) programy szkolenia w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych dla informatorów FIS oraz informatorów AFIS, o których mowa w ust. 10-13 załącznika nr 5 do rozporządzenia;
3) programy szkolenia dla kandydatów ubiegających się o OJTI i OSTI, o których mowa w § 39 ust. 2, dla informatorów FIS oraz informatorów AFIS.
W okresie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia ośrodki:
1) opracują i przedstawią Prezesowi Urzędu programy szkolenia odświeżającego dla OJTI w specjalności informator FIS lub informator AFIS;
2) zapewniają prowadzenie szkolenia w jednostce na stanowiskach operacyjnych FIS przez personel posiadający w świadectwie kwalifikacji ważne uprawnienia OJTI.
§ 114.
Na wniosek osoby posiadającej licencję FIS wydaną na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 108 ust. 2, lub informatora FIS, posiadającego ważne uprawnienie i uprawnienie uzupełniające w jednostce lub informatora AFIS, który w okresie 24 miesięcy poprzedzających dzień wejścia w życie rozporządzenia prowadził szkolenie na stanowisku operacyjnym i zostało to udokumentowane w zaświadczeniu o ukończeniu szkolenia praktycznego na stanowisku operacyjnym w jednostce, po odbyciu szkolenia, o którym mowa w § 39 ust. 1, do świadectwa kwalifikacji wpisuje się OJTI lub OSTI.
§ 115.
Organ AFIS, w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, ustanawia i wdraża:
1) program utrzymania wiedzy i umiejętności w jednostce, o którym mowa w § 100 ust. 2 i 3;
2) procedurę, o której mowa w § 29.
§ 116.
W okresie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia szkolenie praktyczne kandydata w jednostce do uprawnienia uzupełniającego w jednostce:
1) wpisywanego do świadectwa FIS - może być prowadzone przez osobę posiadającą ważną licencję FIS z ważnymi uprawnieniami FIS oraz RIS i ważnym uprawnieniem uzupełniającym w tej jednostce lub przez informatora FIS posiadającego ważne uprawnienia FIS oraz RIS i ważne uprawnienie uzupełniające w tej jednostce,
2) wpisywanego do świadectwa AFIS - może być prowadzone przez osobę posiadającą ważną licencję FIS z ważnym uprawnieniem AFIS i ważnym uprawnieniem uzupełniającym w tej jednostce lub informatora AFIS posiadającego ważne uprawnienie uzupełniające w tej jednostce
- który spełnia wymagania określone w instrukcji szkolenia ośrodka prowadzącego szkolenie.
§ 117.
Praktykant-kontroler ruchu lotniczego i kontroler ruchu lotniczego posiadający licencję wydaną na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 108 ust. 2, powinien wykazać się biegłością językową w zakresie języka polskiego:
1) w trakcie sprawdzianu umiejętności podczas części praktycznej egzaminu - jeżeli zdał egzamin maturalny w języku polskim;
2) w okresie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia - jeżeli zdał egzamin maturalny w języku innym niż polski.
Osoba, która w dniu wejścia w życie rozporządzenia zapewnia AFIS na lotnisku niekontrolowanym, na którym zgodnie z opublikowanym w Zintegrowanym Pakiecie Informacji Lotniczych w części Zbiór Informacji Lotniczych - AIP Polska, AFIS jest zapewniana w języku polskim i angielskim, posiadająca w licencji FIS lub świadectwie AFIS upoważnienie do prowadzenia korespondencji jedynie w języku polskim, powinna w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia zdać przedmiot, o którym mowa w § 118 ust. 1, ograniczony do języka angielskiego.
§ 118.
Do dnia 1 maja 2020 r. kandydat ubiegający się o świadectwo FIS lub świadectwo AFIS powinien w ramach części teoretycznej egzaminu państwowego zdać przedmiot: język angielski i język polski w zastosowaniach lotniczych, w trakcie którego wykaże się wiedzą z zakresu:
1) podstawowej terminologii lotniczej;
2) terminologii odnoszącej się do statków powietrznych na ziemi i w locie;
3) informacji powietrznej i korespondencji;
4) frazeologii radiotelefonicznej w zastosowaniach do informacji powietrznej;
5) korespondencji naglącej i w niebezpieczeństwie.
Na podstawie pozytywnego zaliczenia przedmiotu, o którym mowa w ust. 1, w świadectwie kwalifikacji w rubryce XIII dokonuje się wpisu o treści w języku polskim: „Posiadacz świadectwa kwalifikacji jest upoważniony do prowadzenia korespondencji w języku polskim i angielskim” oraz o treści w języku angielskim: „The holder of this certificate is entitled to operate aviation R/T equipment in Polish and English language”.
Wymóg, o którym mowa w ust. 1, może być ograniczony zgodnie z § 90 ust. 2. W takim przypadku w świadectwie AFIS:
1) wpisuje się uprawnienie uzupełniające w jednostce jedynie dla lotniska niekontrolowanego, na którym zgodnie z opublikowanym w Zintegrowanym Pakiecie Informacji Lotniczych, w części Zbiór Informacji Lotniczych - AIP Polska, AFIS jest zapewniana wyłącznie w języku polskim;
2) w XIII rubryce dokonuje się wpisu o treści w języku polskim: „Posiadacz świadectwa kwalifikacji jest upoważniony do prowadzenia korespondencji w języku polskim” oraz o treści w języku angielskim: „The holder of this certificate is entitled to operate aviation R/T equipment in Polish language”.
Na wniosek informatora AFIS posiadającego świadectwo kwalifikacji określone w ust. 3, który zdał przedmiot, o którym mowa w ust. 1, w zakresie języka angielskiego, Prezes Urzędu dokonuje wymiany tego świadectwa. W takim przypadku w świadectwie kwalifikacji w rubryce XIII dokonuje się wpisu, o którym mowa w ust. 2. Do wymiany stosuje się odpowiednio § 7 ust. 4 i 5.
Wpisy, o których mowa w ust. 2 i ust. 3 pkt 2, zachowują ważność do upływu terminu określonego w ust. 1.
§ 119.
Prezes Urzędu do dnia 1 maja 2019 r. opracuje dla informatorów FIS i informatorów AFIS test sprawdzający biegłość językową w zakresie określonym w § 82 ust. 1 w odniesieniu do języka polskiego i angielskiego.
Od dnia 1 maja 2020 r. informatorzy FIS i informatorzy AFIS posiadający uprawnienie uzupełniające w jednostce dla lotniska niekontrolowanego, na którym zgodnie z opublikowanym w Zintegrowanym Pakiecie Informacji Lotniczych, w części Zbiór Informacji Lotniczych - AIP Polska, AFIS jest zapewniana w języku polskim i angielskim, powinni posiadać uprawnienie uzupełniające w zakresie języka w odniesieniu do języka polskiego i angielskiego zgodnie z § 82.
§ 120.
Przepisy § 68 pkt 4, § 71 pkt 2, § 73 pkt 2, § 76 pkt 3, § 82, § 83 pkt 2, § 86 ust. 1 pkt 2, § 90 ust. 1 pkt 4, § 95 pkt 2, § 98 pkt 2, § 100 ust. 1 pkt 3, § 102, § 103 pkt 2, § 106 ust. 1 pkt 3 stosuje się od dnia 1 maja 2020 r.
§ 121.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Załącznik nr 1 - Skróty nazw uprawnień wpisywanych do licencji i świadectw kwalifikacji
Nazwy poszczególnych licencji i świadectw kwalifikacji.
Skróty nazw uprawnień i uprawnień uzupełniających wpisywane do licencji i świadectw kwalifikacji.
Oprócz wymienionych w tabeli uprawnień oraz uprawnień uzupełniających do licencji kontrolera ruchu lotniczego oraz świadectwa kwalifikacji FIS i AFIS wpisuje się uprawnienie uzupełniające w jednostce w formie skrótu odpowiedniej nazwy lotniska albo części przestrzeni powietrznej, opublikowanego w Zbiorze Informacji Lotniczych - AIP Polska.
Treść wpisów do licencji i świadectw kwalifikacji personelu ATS potwierdzających spełnienie albo niespełnienie wymogu posiadania biegłości językowej.
Załącznik nr 2 - Wzory licencji i świadectw kwalifikacji personelu ATS
Objaśnienia:
Licencję i świadectwo kwalifikacji wydaje się na papierze koloru białego, o fakturze zapobiegającej przerabianiu lub podrabianiu dokumentu oraz sprzyjającej ujawnianiu takich działań. Papier powinien być dostatecznie trwały, umożliwiający wieloletnie użytkowanie. Licencja i świadectwo kwalifikacji są wydawane na pasie stanowiącym 1/2formatu A-4 powstałym z wzdłużnego cięcia, a każda strona stanowi Vadługości tego pasa.
Licencja i świadectwo kwalifikacji posiada:
1) stronę tytułową określającą rodzaj dokumentu;
2) standardowe części oznaczone numeracją rzymską, zawierające wpisy do licencji lub świadectwa kwalifikacji stałe i zmienne:
część I zawiera nadruk w języku polskim: „Rzeczpospolita Polska” i angielskim: „Republic of Poland”,
część II zawiera nazwę licencji lub świadectwa kwalifikacji w języku polskim i angielskim,
część III zawiera numer licencji lub świadectwa kwalifikacji przedstawiony następująco: „PL-xxxxSYMBOLzz”, który zawiera:
- oznaczenie PL - kod przydzielony Rzeczypospolitej Polskiej przez ONZ,
- kolejne cyfry osobistego numeru członka personelu lotniczego, przydzielonego w rejestrze personelu lotniczego,
- SYMBOL - symbol literowy wymieniony w tabeli w pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia, w kolumnie 3,
- dwie ostatnie cyfry roku pierwszego wydania licencji lub świadectwa kwalifikacji, np. 11,
część IV zawiera nazwisko i imię posiadacza licencji lub świadectwa kwalifikacji, wpisane alfabetem łacińskim, nawet wówczas, gdy to imię i nazwisko w języku ojczystym posiadacza licencji lub świadectwa kwalifikacji jest pisane innym alfabetem,
część IVa zawiera datę i miejsce urodzenia przedstawioną w następujący sposób: dd/mm/rrrr, przy czym litery d oznaczają dzień, litery m oznaczają miesiąc, a litery r oznaczają rok,
część V jest zawiera adres posiadacza licencji lub świadectwa kwalifikacji: nazwę ulicy, numer domu i mieszkania, kod pocztowy, nazwę miejscowości, nazwę kraju w języku polskim,
część VI zawiera obywatelstwo w języku polskim i angielskim,
część VII zawiera podpis posiadacza licencji lub świadectwa kwalifikacji,
część VIII zawiera nazwę organu wydającego licencję lub świadectwo kwalifikacji w języku polskim: „Urząd Lotnictwa Cywilnego” i angielskim: „Civil Aviation Authority”,
część IX zawiera określenie okresu, na który licencja lub świadectwo kwalifikacji zostały wydane, dokonane w języku polskim i angielskim,
część X zawiera podpis Prezesa Urzędu lub osoby wydającej licencje i świadectwa kwalifikacji w jego imieniu,
część XI zawiera odcisk pieczęci Urzędu Lotnictwa Cywilnego,
część XII zawiera wpisy w języku polskim i angielskim:
- uprawnień i uzupełniających uprawnień instruktorskich nadanych posiadaczowi licencji lub świadectwa kwalifikacji, podlegających przedłużeniu ważności oraz dat ich pierwszego wydania; wpisy te nie są usuwane w przypadku utraty ważności uprawnienia,
- przedłużeń ważności wpisanych uprawnień i uzupełniających uprawnień instruktorskich dokonanych przez uprawnionego egzaminatora państwowego,
część XIII zawiera wpisy ograniczeń oraz informacji o biegłości językowej w zakresie języka polskiego lub angielskiego, a także inne informacje wymagane przez art. 39 Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym,
część XIV zawiera informację o znaczeniu skrótów użytych w danej licencji lub świadectwie kwalifikacji we wpisach uprawnień i uzupełniających uprawnień instruktorskich, przedłużeń ich ważności i ograniczeń oraz na inne wpisy,
Na niewykorzystanych stronach licencji praktykanta-kontrolera ruchu lotniczego zamieszcza się napis w języku polskim: „Tę stronę celowo pozostawiono niezapisaną” i angielskim „Intentionally left blank”.
Załącznik nr 3 - Szczegółowe warunki i sposób prowadzenia szkolenia lotniczego
W celu zapewnienia właściwych warunków i sposobu prowadzenia szkolenia lotniczego w celu uzyskania licencji, świadectw kwalifikacji oraz uprawnień do nich wpisywanych, ośrodek:
1) określa strukturę organizacyjną wspomagającą bezpieczeństwo, efektywność i ciągłość szkolenia;
2) zapewnia, że na podstawie jego struktury można określić:
zakres odpowiedzialności i obowiązki kadry zarządzającej odpowiedzialnej za zadania związane z procesem szkolenia i za zarządzanie jakością,
zależności i obieg dokumentów sprawozdawczych między różnymi częściami i procesami organizacji;
3) zapewnia kadrę zarządzającą, do której zalicza się kierownika odpowiedzialnego, kierownika szkolenia, szefa szkolenia teoretycznego, szefa szkolenia praktycznego, kierownika/szefa technicznego, kierownika jakości, z tym że w przypadku ośrodka szkolącego w celu uzyskania świadectwa AFIS dopuszcza się możliwość łączenia niektórych z tych funkcji po uzyskaniu akceptacji Prezesa Urzędu;
4) dysponuje bazą dydaktyczną i zapleczem odpowiednimi do rodzaju, zakresu i intensywności oferowanego szkolenia lotniczego, w tym niezbędnymi do prowadzenia szkolenia obiektami oraz urządzeniami;
5) zapewnia, że baza dydaktyczna umożliwia osiągnięcie celów szkolenia zawartych w planach lub programach szkolenia;
6) utrzymuje środki materialne niezbędne dla prowadzenia szkolenia;
7) ubezpiecza się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wynikające z prowadzonej działalności, stosownie do rodzaju oferowanego szkolenia;
8) jeżeli korzysta z usług innego podmiotu lub podwykonawcy, zapewnia, że porozumienia o współpracy obejmują wzajemną odpowiedzialność;
9) posiada, z zastrzeżeniem pkt 11, system zarządzania jakością, za pomocą którego:
określa politykę i strategię systemu jakości oraz zapewnia ich stosowanie na wszystkich poziomach organizacji,
określa program zapewnienia jakości, zawierający procedury przeznaczone do weryfikacji zgodności systemów oraz wszystkich zachodzących procesów z mającymi zastosowanie wymogami, standardami i procedurami,
zapewnia, w formie pisemnych porozumień, że korzystając z usług szkoleniowych innego podmiotu lub podwykonawcy, obejmuje te usługi programem zapewnienia jakości,
dostarcza dowodów funkcjonowania tego systemu przez posiadanie instrukcji systemu jakości i dokumentację monitorowania zgodności działań ośrodka z procedurami,
wyznacza przedstawicieli kadry zarządzającej do monitorowania zgodności działań ośrodka z procedurami i właściwości procedur w celu zapewnienia bezpiecznego i skutecznego przebiegu szkolenia,
przeprowadza przeglądy systemu jakości i w razie konieczności identyfikuje, właściwie adresuje oraz podejmuje działania naprawcze,
określa skuteczność zrealizowanych działań naprawczych, h) szkoli personel organizacji w zakresie zapewnienia jakości,
gromadzi i przechowuje dokumentację monitorowania systemu jakości przez okres nie krótszy niż okres funkcjonowania ośrodka;
10) posiada, z wyjątkiem ośrodka szkolącego wyłączenie w celu uzyskania świadectwa AFIS, instrukcję systemu jakości, która zawiera co najmniej:
politykę oraz strategię systemu jakości wraz z oświadczeniem kierownika odpowiedzialnego za realizację założonych celów, jakie system jakości ośrodka ma osiągnąć,
określenie osób funkcyjnych systemu jakości,
zakres systemu jakości,
metody realizacji celów systemu jakości,
metody pozyskiwania informacji podczas kontroli i audytów,
dokumentację systemu jakości, a także określa jej obieg w postępowaniu naprawczym oraz zasady i procedury jej przechowywania,
określenie zakresu odpowiedzialności za jakość podwykonawców szkolenia, h) program zapewnienia jakości określający:
- zakres programu zapewnienia jakości,
- procedury kontroli jakości z zastosowaniem kart kontrolnych j akości,
- zasady planowania i prowadzenia audytów systemu jakości,
- czynności związane z działaniami naprawczymi,
- ocenę jakości organizacji i zarządzania ośrodka,
- zasady szkolenia personelu w zakresie zapewnienia jakości;
11) szkolący wyłącznie w celu uzyskania świadectwa AFIS może system zarządzania jakością zastąpić przeglądem organizacji, przy czym:
osobą odpowiedzialną za program przeglądu ośrodka jest kierownik odpowiedzialny lub osoba przez niego wyznaczona wymieniona w pkt 3,
osoba odpowiedzialna za wykonywanie przeglądów ośrodka powinna posiadać znajomość przepisów i procedur CAPTO,
na program przeglądu ośrodka składają się listy kontrolne obejmujące wszystkie procesy zachodzące w ośrodku oraz harmonogram sprawdzania pozycji z listy kontrolnej zapewniający, że każda pozycja jest sprawdzana co najmniej raz na 12 miesięcy,
przeglądy ośrodka są udokumentowane, stwierdzone niezgodności są zapisane i zgłoszone odpowiednim osobom,
działania korygujące i zapobiegawcze są zatwierdzane przez osobę odpowiedzialną za program przeglądu ośrodka i są wykonywane w ustalonym terminie,
kierownik odpowiedzialny jest informowany o wszystkich niezgodnościach oraz, regularnie, o ogólnych wynikach programu przeglądu ośrodka;
12) jeżeli posiada certyfikat ISO 9001 wydany przez organizację posiadającą odpowiednią akredytację obejmujący szkolenie służb ruchu lotniczego, uznaje się, że ośrodek w wystarczającym stopniu potwierdza zgodność wymogów określonych w pkt 9-11; w takim przypadku ośrodek przedstawia Prezesowi Urzędu dokumentację związaną z posiadanym certyfikatem;
13) opracowuje instrukcję szkolenia, która:
opisuje strategię działalności ośrodka oraz procesy i procedury stosowane w procesie szkolenia,
jest w pełni zgodna ze wszystkimi dokumentami regulaminowymi oraz obowiązującymi przepisami z zakresu funkcjonowania ośrodka;
14) zapewnia, że przepisy instrukcji szkolenia są rozumiane i stosowane w sposób jednolity przez personel wszystkich komórek organizacyjnych ośrodka;
15) udostępnia instrukcję szkolenia całemu personelowi ośrodka;
16) utrzymuje aktualność informacji zawartych w instrukcji szkolenia i dokonuje zmian, jeżeli co najmniej:
dokonano zmian w strategii, procedurach lub stosowanych praktykach, lub
wynikają z doświadczenia w pracy operacyjnej, lub
dokonano zmian w zakresie świadczonych usług szkoleniowych, lub
zmianie uległa zawartość programów szkolenia, lub
zainstalowano nowy system lub urządzenia techniczne mające znaczący wpływ na proces szkolenia, lub
dokonano zmian w certyfikacie, lub
zachodzi potrzeba utrzymania standaryzacji procesów szkolenia;
17) niezwłocznie przekazuje, zatwierdzone przez Prezesa Urzędu, wszelkie zmiany w instrukcji szkolenia wszystkim podmiotom i osobom, którym instrukcja ta została wydana;
18) wyznacza osobę odpowiedzialną za realizację przedsięwzięć określonych w pkt 14-16;
19) dokonuje przeglądu procesów oraz procedur:
regularnie, co najmniej raz w roku,
w przypadku zmiany struktury organizacyjnej lub podjęcia współpracy w zakresie szkolenia z innymi podmiotami,
po wprowadzeniu zmian technologicznych, w szczególności po wprowadzeniu nowych urządzeń i systemów,
po wprowadzeniu zmian przepisów bezpieczeństwa,
w innych przypadkach mających wpływ na funkcjonowanie ośrodka;
20) zatrudnia odpowiednio liczny i wykwalifikowany personel, gwarantujący, że szkolenie prowadzone w ośrodku odbywa się w sposób bezpieczny, efektywny, ciągły i zrównoważony;
21) ustanawia procedury w zakresie rekrutacji i szkolenia personelu;
22) prowadzi wykaz informacji dotyczących liczby, statusu, kwalifikacji i lokalizacji personelu wykonującego zadania związane ze szkoleniem i systemem jakości;
23) dla personelu podmiotów będących podwykonawcą:
posiada dokumenty poświadczające kwalifikacje personelu odpowiednie do wykonywania zadań związanych ze szkoleniem,
zapewnia, że personel posiada wystarczającą wiedzę na temat jego roli w zapewnieniu ciągłości szkolenia;
24) wykazuje formę świadczenia pracy na jego rzecz przez osoby niebędące jego etatowymi pracownikami;
25) zapewnia, że szkolenie teoretyczne prowadzą odpowiednio wykwalifikowani wykładowcy, którzy:
posiadają odpowiednią wiedzę z dziedziny stanowiącej przedmiot szkolenia,
wykazali się umiejętnością korzystania z odpowiednich technik szkolenia,
przechodzą regularne szkolenia odświeżające wiedzę w celu zachowania kompetencji szkoleniowych;
26) zapewnia, że szkolenie w zakresie umiejętności praktycznych prowadzą odpowiednio wykwalifikowani instruktorzy, którzy:
spełniają wymagania dotyczące poziomu wiedzy teoretycznej i doświadczenia stosownie do prowadzonego szkolenia,
wykazali się umiejętnością nauczania i korzystania z odpowiednich technik instruktażowych,
przećwiczyli techniki szkoleniowe w zakresie procedur będących przedmiotem planowanego szkolenia,
przechodzą regularne szkolenia odświeżające wiedzę i umiejętności w celu zachowania kompetencji szkoleniowych;
27) zapewnia, że instruktorzy w zakresie umiejętności praktycznych są także członkami personelu służb ruchu lotniczego posiadającymi ważne uprawnienia do pełnienia tej funkcji;
28) zapewnia, że osoby odpowiedzialne za ocenę wiedzy kandydatów podczas szkolenia wstępnego:
wykazują się umiejętnością do przygotowania i prowadzenia testów i kontroli w tym zakresie,
przechodzą regularne szkolenia odświeżające wiedzę, po to, aby stosować aktualne standardy oceny;
29) zapewnia, że osoby odpowiedzialne za ocenę umiejętności kandydatów podczas szkolenia wstępnego, poza tym, że spełniają wymagania, o których mowa w pkt 27, są także członkami personelu służb ruchu lotniczego posiadającymi ważne uprawnienia do pełnienia tej funkcji;
30) szczegółowo określa kwalifikacje osób prowadzących egzaminy w ramach szkolenia wstępnego, w tym również symulatorowego;
31) posiada procedury określania kompetencji instruktorów i wykładowców w zakresie nauczania;
32) posiada program szkolenia wstępnego, odświeżającego oraz doskonalącego dla instruktorów i wykładowców, odpowiedniego do przypisanych im zadań i obowiązków, uwzględniający szkolenia z zakresu wiedzy i umiejętności dotyczące czynnika ludzkiego;
33) zapewnia metodykę szkolenia adekwatną do celów, treści i czasu trwania poszczególnych etapów szkolenia;
34) zapewnia, że plany oraz programy szkoleń określają metody szkolenia w odniesieniu do poszczególnych zagadnień w nich zawartych;
35) zapewnia, że metodyka szkolenia obejmuje sposób organizacji egzaminów oraz dokonywania ocen;
36) dla każdego rodzaju szkolenia opracowuje program szkolenia;
37) zapewnia, że program szkolenia określa co najmniej:
przedmioty nauczania wraz z przypisanymi im celami ogólnymi,
tematy zajęć,
zagadnienia wraz z przypisanymi im celami szczegółowymi, rodzajami modułów dydaktycznych i liczbą jednostek lekcyjnych;
38) na podstawie zatwierdzonych programów szkolenia opracowuje i udostępnia uczestnikom szkolenia tygodniowy harmonogram szkolenia, który:
podlega zatwierdzeniu przez kierownika odpowiedzialnego;
zawiera co najmniej chronologiczny układ zajęć w poszczególnych dniach tygodnia z określeniem:
- przedmiotu i tematu zajęć,
- godziny rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych zajęć,
- nazwiska wykładowcy lub instruktora prowadzącego zajęcia,
- oznaczenia miejsca prowadzenia zajęć;
39) prowadzi szkolenia wyłącznie w zakresie określonym w otrzymanym certyfikacie;
40) informuje Prezesa Urzędu o planowanych kursach szkoleniowych lub szkoleniach indywidualnych z wyprzedzeniem co najmniej 7 dni roboczych w stosunku do planowanej daty rozpoczęcia szkolenia;
41) ustanawia i prowadzi system archiwizacji procesu szkolenia gwarantujący:
kompletność danych w celu umożliwienia rekonstrukcji historii szkolenia każdej osoby szkolonej i instruktora lub wykładowcy ośrodka,
integralność danych w celu ochrony przechowywanych danych przed usunięciem lub zmianą;
42) ustanawia procedurę archiwizacji procesu szkolenia oraz określa zakres archiwizowanej dokumentacji i przechowuje:
szczegółową dokumentację kandydata, aby udokumentować spełnienie wszystkich wymagań szkolenia przez okres wykonywania czynności wynikających z licencji lub świadectw kwalifikacji członka personelu służb ruchu lotniczego, którego dotyczyło szkolenie,
dokumentację rejestracji kwalifikacji oraz szkoleń instruktorów i wykładowców ośrodka przez okres 5 lat od dnia, w którym osoby te zaprzestały pełnienia obowiązków na rzecz tego ośrodka,
dokumentację naboru kandydatów oraz dotyczącą organizacji i prowadzenia szkolenia, ze szczególnym uwzględnieniem ewidencji szkolenia przez okres funkcjonowania ośrodka.
Załącznik nr 4 - Minimum wymaganych informacji, jakie powinna zawierać instrukcja szkolenia
1) procedura wprowadzania i zatwierdzania zmian;
2) procedura aktualizacji i stwierdzania aktualności instrukcji;
3) nakład instrukcji oraz wykaz egzemplarzy wzorcowych i użytkowych;
4) wykaz wprowadzonych zmian;
5) wykaz aktualnych stron;
6) osoba odpowiedzialna za utrzymanie aktualności informacji zawartych w instrukcji.
1) kierownika odpowiedzialnego;
2) kierownika jakości;
3) kierownika szkolenia;
4) szefa szkolenia teoretycznego;
5) szefa szkolenia praktycznego;
6) kierownika/szefa technicznego;
7) instruktorów/wykładowców szkolenia teoretycznego, w zakresie konkretnych przedmiotów nauczania;
8) instruktorów szkolenia praktycznego.
1) liczba budynków oraz liczba i wielkość pomieszczeń (np. sal wykładowych) wraz z wyposażeniem;
2) pomoce szkoleniowe;
3) urządzenia treningowe.
1) Szkolenie podstawowe:
planowanie i organizacja szkolenia,
przebieg szkolenia,
kontrola postępów i wyników szkolenia,
dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa,
dokumentacja podlegająca archiwizacji.
2) Szkolenie w zakresie uprawnienia:
planowanie i organizacja szkolenia,
przebieg szkolenia,
kontrola postępów i wyników szkolenia,
dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa,
dokumentacja podlegająca archiwizacji.
1) planowanie i organizacja szkolenia;
2) przebieg szkolenia;
3) kontrola postępów i wyników szkolenia;
4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;
5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.
1) planowanie i organizacja szkolenia;
2) przebieg szkolenia;
3) kontrola postępów i wyników szkolenia;
4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;
5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.
1) planowanie i organizacja szkolenia;
2) przebieg szkolenia;
3) kontrola postępów i wyników szkolenia;
4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;
5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.
1) planowanie i organizacja szkolenia;
2) przebieg szkolenia;
3) kontrola postępów i wyników szkolenia;
4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;
5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.
1) planowanie i organizacja szkolenia;
2) przebieg szkolenia;
3) kontrola postępów i wyników szkolenia;
4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;
5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.
1) planowanie i organizacja szkolenia;
2) przebieg szkolenia;
3) kontrola postępów i wyników szkolenia;
4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;
5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.
1) planowanie i organizacja szkolenia;
2) przebieg szkolenia;
3) kontrola postępów i wyników szkolenia;
4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;
5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.
Załącznik nr 5 - Szczegółowe wymagania dotyczące szkolenia w celu utrzymania uprawnień uzupełniających w jednostce
Na szkolenie uzupełniające składają się następujące rodzaje szkoleń:
1) szkolenia odbywane w celu utrzymania bądź przywrócenia wiedzy i umiejętności personelu ATS;
2) szkolenia odświeżające;
3) szkolenia w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych;
4) w uzasadnionych przypadkach - szkolenia językowe.
Szkolenie uzupełniające składa się z części teoretycznej i praktycznej, z uwzględnieniem symulacji.
Czas trwania każdego ze szkoleń jest określany zgodnie z funkcjonalnymi potrzebami personelu ATS pracującego w jednostce, a zwłaszcza z uwagi na:
1) zmiany lub planowane zmiany procedur;
2) zmiany lub planowane zmiany urządzeń;
3) ogólne wymogi związane z zarządzaniem bezpieczeństwem.
Szkolenie w celu utrzymania albo przywrócenia wiedzy i umiejętności personelu ATS jest prowadzone w następstwie negatywnego wyniku sprawdzenia wiadomości lub umiejętności w okolicznościach przewidzianych w rozporządzeniu oraz w procedurach programu utrzymania wiedzy i umiejętności w jednostce.
Zakres szkolenia w celu utrzymania albo przywrócenia wiedzy i umiejętności personelu ATS określa się na podstawie protokołu przeprowadzonej oceny.
Program szkolenia opracowany na podstawie informacji opisanych w ust. 5 podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu.
Szkolenie odświeżające zapewnia personelowi ATS utrzymanie właściwego poziomu:
1) wiedzy z zakresu przepisów międzynarodowych, krajowych oraz procedur lokalnych;
2) umiejętności w zakresie zapewnianej służby;
3) wiedzy z zakresu bezpieczeństwa, ochrony i zarządzania sytuacjami kryzysowymi.
Ośrodek opracowuje program szkolenia odświeżającego, który:
1) spełnia wymagania zawarte w ust. 7;
2) podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu;
3) jest aktualizowany na podstawie wniosków ze zdarzeń lotniczych oraz doświadczeń personelu ATS płynących z pracy na stanowiskach operacyjnych;
4) niezależnie od okoliczności opisanych w pkt 3, jest poddawany przeglądowi co najmniej raz na 3 lata.
Program szkolenia odświeżającego:
1) opracowuje się osobno dla kontrolerów ruchu lotniczego, informatorów FIS oraz informatorów AFIS;
2) zawiera moduł ogólny, zapoznający personel ATS ze zmianami w przepisach, procedurach i praktykach, które miały miejsce w okresie poprzedzającym szkolenie i które odnoszą się do związanych z nimi zadań, obejmujący zakres ust. 7 pkt 1 i 3;
3) zawiera moduły do szkolenia w ramach konkretnych uprawnień, obejmujące zakres ust. 7 pkt 2.
Szkolenie w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych zapewnia personelowi ATS:
1) nabycie i utrzymanie wiedzy i umiejętności umożliwiających udzielanie pomocy załogom statków powietrznych w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych;
2) postępowanie w sytuacjach lub okolicznościach szczególnych w organie ATS.
Ośrodek opracowuje program szkolenia w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych, który:
1) spełnia wymagania zawarte w ust. 10;
2) podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu;
3) jest aktualizowany na podstawie wniosków ze zdarzeń lotniczych oraz doświadczeń personelu ATS płynących z pracy na stanowiskach operacyjnych;
4) niezależnie od okoliczności opisanych w pkt 3 jest poddawany przeglądowi co najmniej raz na 2 lata.
Program szkolenia w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych:
1) opracowuje się osobno dla kontrolerów ruchu lotniczego i dla informatorów FIS oraz informatorów AFIS;
2) zawiera w szczególności:
przypomnienie przepisów i procedur odnoszących się do postępowania w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych, zarówno w powietrzu, jak i na ziemi,
przypomnienie obowiązków personelu ATS w zakresie postępowania w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych,
studium przypadku wraz z wprowadzeniem do ćwiczenia na symulatorze,
ćwiczenie na symulatorze pozwalające na praktyczne przećwiczenie zdarzenia w powietrzu lub na ziemi,
ćwiczenie na symulatorze pozwalające na przećwiczenie postępowania w przypadku degradacji systemów zabezpieczających pracę personelu ATS,
omówienie wyników ćwiczeń na symulatorze,
zbiór list kontrolnych na wypadek wystąpienia sytuacji szczególnych i niebezpiecznych zarówno w powietrzu, jak i na ziemi.
Szkolenie w sytuacjach szczególnych i niebezpiecznych może być prowadzone w formie szkolenia zintegrowanego ze szkoleniem odświeżającym.
Szkolenie językowe zapewnia personelowi ATS utrzymanie kompetencji językowych na wymaganym poziomie.
Ośrodek opracowuje program szkolenia językowego osobno dla kontrolerów ruchu lotniczego, informatorów FIS oraz informatorów AFIS.
Program szkolenia językowego podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu.
Zakres programów szkolenia językowego:
1) jest dostosowany do wymagań zawartych w przepisach w sprawie licencjonowania personelu lotniczego lub we właściwych przepisach międzynarodowych;
2) obejmuje zagadnienia dotyczące frazeologii lotniczej oraz zrozumiałej komunikacji.
Załącznik nr 6 - Minimum programowe do szkolenia w zakresie OJTI lub OSTI
W niniejszym załączniku zostały zastosowane następujące określenia zamieszczone w porządku alfabetycznym wraz z definicją albo opisem znaczenia:
1) demonstracja - metoda szkolenia praktycznego na stanowisku operacyjnym dostarczająca szkolonemu właściwej wiedzy związanej z przygotowaniem do wykonania zadania i jest prowadzona w celu zrozumienia tego zadania;
2) interwencja - kształtowanie niewizualnych zadań szkolonego (jego procesów poznawczych), przez ingerencję bezpośrednio w jego wizualne zadania lub w końcu przez przejmowanie odpowiedzialności i kierowania zadaniami zapewnianej służby ruchu lotniczego;
3) ocena - rozważanie wszystkich lub jednostkowych aspektów działania szkolonego; może być dokonana w formie ustnej lub pisemnej opinii na temat bieżącego stanu ocenianego szkolonego oraz prawdopodobieństwa wystąpienia określonych zachowań u tej osoby w przyszłości, w zależności, czy jest to ocena kształtująca czy podsumowująca;
4) szkolony - członek personelu ATS w trakcie szkolenia w celu uzyskania uprawnienia lub przywrócenia ważności uprawnienia, które utraciło swoją ważność.
Minimum programowe do szkolenia w zakresie OJTI lub OSTI obejmuje następujące przedmioty:
1) wprowadzenie do kursu: ewolucja organizacji szkolenia w zakresie OJTI, uczestnicy szkolenia, zawartość programu szkolenia, role uczestników procesu szkolenia, proces oceny;
2) organizacja szkolenia: minimum programowe i cele szkoleniowe dla personelu ATS, cel opracowania, zawartość, organizacja i stosowanie planu szkolenia w jednostce, narzędzia wykorzystywane w procesie szkolenia, rola i odpowiedzialność personelu biorącego udział w szkoleniu w jednostce;
3) czynnik ludzki: motywacja, zachowanie człowieka, informacja zwrotna (feedback), sposoby przyswajania wiedzy i umiejętności, cele szkolenia, komunikacja w zespołach osobowych, świadomość sytuacyjna, modele psychologiczne, zachowanie i spójność zespołowa, komunikacja werbalna i niewerbalna, bariery w komunikacji i style komunikacji, rozwiązywanie konfliktów, asertywność, profil zawodowy i osobowy OJTI, stres;
4) metodyka szkolenia: sposoby zadawania pytań, odprawa przed rozpoczęciem sesji szkoleniowej (briefing), demonstracja, angażowanie szkolonego, nadzór, interwencja, odprawa po zakończonej sesji szkoleniowej (debriefing);
5) metody oceny i sporządzanie raportów: obowiązki instruktora OJT w procesie dokonywania oceny, czynniki wpływające na proces oceny, metody dokonywania oceny, sporządzanie i wykorzystanie raportów.
Załącznik nr 7 - Minima programowe do szkolenia kandydatów ubiegających się o świadectwo FIS i uprawnienia do niego wpisywane oraz o świadectwo AFIS
Minimum programowe do szkolenia kandydatów ubiegających się o świadectwo FIS i uprawnienia do niego wpisywane obejmuje następujące przedmioty:
1) prawo lotnicze: lotnicze organizacje krajowe i międzynarodowe, przepisy kwalifikowania informatorów FIS, przepisy i procedury ruchu lotniczego, przestrzeń powietrzna i trasy ATS, jednostki miar stosowane w lotnictwie, raportowanie nieprawidłowości w ruchu lotniczym;
2) zarządzanie ruchem lotniczym: służby ruchu lotniczego, służba alarmowa, zarządzanie przestrzenią powietrzną, zasady prowadzenia łączności radiotelefonicznej, frazeologia radiotelefoniczna w języku polskim i angielskim, ustawienia wysokościomierza i przydział poziomów lotu, źródła i zobrazowanie danych na stanowisku operacyjnym, a dla uprawnienia RIS również stosowanie radaru w FIS;
3) meteorologia: organizacja osłony meteorologicznej dla lotnictwa, skład i struktura atmosfery, atmosfera standardowa, ciepło i temperatura, ciśnienie powietrza, masy powietrza i fronty atmosferyczne, systemy mezoskalowe, zjawiska atmosferyczne, widzialność, zagrożenia meteorologiczne dla lotnictwa, źródła informacji meteorologicznych dla lotnictwa oraz ich pozyskiwanie i interpretacja;
4) nawigacja: kula ziemska i jej odwzorowanie na mapach, mapy lotnicze, magnetyzm Ziemi, systemy współrzędnych oraz kierunek i odległość, wpływ wiatru na tor lotu statku powietrznego, rodzaje prędkości, nawigacja wzrokowa, systemy nawigacji instrumentalnej;
5) statek powietrzny: zasady lotu, elementy składowe i elementy sterowania statku powietrznego, zasada działania oraz zalety i wady silników lotniczych, systemy i przyrządy statku powietrznego, kategorie statków powietrznych, czynniki wpływające na osiągi statku powietrznego, a dla uprawnienia RIS również zasada działania transpondera;
6) czynnik ludzki: wpływ stanu zdrowia, samopoczucia i środków psychoaktywnych na pracę, praca zespołowa, podstawowe potrzeby ludzi w pracy, stres, błąd ludzki, komunikacja, środowisko pracy;
7) urządzenia i systemy: wyposażenie techniczne stanowisk pracy informatora FIS, teoria radia, stała telekomunikacyjna sieć lotnicza, systemy stosowane do automatycznego rozpowszechniania danych, ograniczenia związane z obniżeniem sprawności urządzeń i systemów, a dla uprawnienia RIS również radar pierwotny i wtórny; 8) środowisko zawodowe: cywilne i wojskowe służby ATS, użytkownicy przestrzeni powietrznej i ich potrzeby, ochrona środowiska.
Minimum programowe do szkolenia kandydatów ubiegających się o świadectwo AFIS obejmuje następujące przedmioty:
1) prawo lotnicze: lotnicze organizacje krajowe i międzynarodowe, przepisy kwalifikowania informatorów AFIS, przepisy i procedury ruchu lotniczego, struktura przestrzeni powietrznej, przepisy dotyczące lotnisk, jednostki miar stosowane w lotnictwie, raportowanie nieprawidłowości w ruchu lotniczym;
2) zarządzanie ruchem lotniczym: służby ruchu lotniczego, służba alarmowa, zarządzanie przestrzenią powietrzną, zasady prowadzenia łączności radiotelefonicznej, frazeologia radiotelefoniczna w języku polskim i angielskim, ustawienia wysokościomierza, zależność pomiędzy poziomem przejściowym, bezwzględną wysokością przejściową i warstwą przejściową, źródła i zobrazowanie danych na stanowisku operacyjnym informatora AFIS;
3) meteorologia: organizacja osłony meteorologicznej dla lotnictwa, skład i struktura atmosfery, atmosfera standardowa, ciepło i temperatura, ciśnienie powietrza, masy powietrza i fronty atmosferyczne, systemy mezoskalowe, zjawiska atmosferyczne, widzialność, zagrożenia meteorologiczne dla lotnictwa, źródła informacji meteorologicznych dla lotnictwa oraz ich pozyskiwanie i interpretacja;
4) nawigacja: kula ziemska i jej odwzorowanie na mapach, mapy lotnicze, magnetyzm Ziemi, systemy współrzędnych oraz kierunek i odległość, wpływ wiatru na tor lotu statku powietrznego, rodzaje prędkości, nawigacja wzrokowa, systemy nawigacji instrumentalnej;
5) statek powietrzny: zasady lotu, elementy składowe i elementy sterowania statku powietrznego, zasada działania oraz zalety i wady silników lotniczych, systemy i przyrządy statku powietrznego, kategorie statków powietrznych, czynniki wpływające na osiągi statku powietrznego;
6) czynnik ludzki: wpływ stanu zdrowia, samopoczucia i środków psychoaktywnych na pracę, indywidualne zachowanie, podstawowe potrzeby ludzi w pracy, stres, błąd ludzki, komunikacja, środowisko pracy;
7) urządzenia i systemy: wyposażenie techniczne stanowisk pracy informatora AFIS, teoria radia, stała telekomunikacyjna sieć lotnicza, systemy stosowane do automatycznego rozpowszechniania danych, ograniczenia związane z obniżeniem sprawności urządzeń i systemów;
8) środowisko zawodowe: cywilne i wojskowe służby ATS, użytkownicy przestrzeni powietrznej i ich potrzeby, ochrona środowiska;
9) lotniska: charakterystyczne dane lotniska, informacje przekazywane pomiędzy AFIS i zarządzającym lotniskiem, pole ruchu naziemnego, pole manewrowe, drogi startowe, przeszkody, lokalizacja naziemnego wyposażenia lotniskowego.
Załącznik nr 1 - Skróty nazw uprawnień wpisywanych do licencji i świadectw kwalifikacji
| Nazwa specjalności | Nazwa specjalności | Symbol licencji | |
| w języku polskim | w języku angielskim | Symbol licencji | |
| praktykant-kontroler ruchu lotniczego | student air traffic controller | S-ATCL | |
| kontroler ruchu lotniczego | air traffic controller | ATCL | |
Niniejszy dokument nie zastępuje oficjalnej publikacji w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ponosimy odpowiedzialności za ewentualne nieścisłości wynikające z transkrypcji oryginału do tego formatu.
Ten tekst jest publikowany na własnych warunkach ponownego wykorzystania określonych przez Dziennik Ustaw, a nie na licencji Legalize ani na licencji domeny publicznej.
Dziennik Ustaw
domena publiczna (urzędowe publikacje rządowe)