Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą

• rozróżnia postawy społeczeństwa polskiego w stosunku do zaborców - trójlojalizm, praca organiczna, ruch spółdzielczy;

• opisuje formowanie się nowoczesnej świadomości narodowej Polaków;

• omawia narodziny i pierwsze lata istnienia nowoczesnych ruchów politycznych (socjalizm, ruch ludowy, ruch narodowy);

• wyjaśnia społeczne i narodowe aspekty rewolucji w latach 1905-1907;

• charakteryzuje spór orientacyjny w latach 1908-1914.

Uczeń:

• charakteryzuje stosunek państw zaborczych do sprawy polskiej w przededniu i po wybuchu wojny;

• omawia umiędzynarodowienie sprawy polskiej (akt 5 listopada 1916 roku, rola USA i rewolucji rosyjskich, deklaracja z 3 czerwca 1918 roku);

• ocenia polski wysiłek zbrojny, dyplomatyczny, prace państwowotwórcze podczas wojny.

Uczeń:

• omawia formowanie się centralnego ośrodka władzy państwowej (od październikowej deklaracji Rady Regencyjnej do „Małej Konstytucji”);

• przedstawia proces wykuwania granic: wersalskie decyzje i powstańczy wysiłek (zachód) -federacyjny dylemat a inkorporacyjny rezultat (wschód);

• opisuje wojnę polsko-bolszewicką i jej skutki (pokój ryski).

Uczeń:

• charakteryzuje skalę i skutki wojennych zniszczeń, zaborowe dziedzictwo;

• charakteryzuje ustrój polityczny Polski na podstawie konstytucji marcowej z 1921 roku;

• ocenia przezwyciężenie spuścizny zaborów (reformy Władysława Grabskiego, powstanie narodowej armii, ujednolicenie systemu szkolnego, unifikację prawa);

• omawia kryzys demokracji parlamentarnej w Polsce - przyczyny, przebieg i skutki przewrotu majowego;

• opisuje polski autorytaryzm - rządy sanacji, zmiany ustrojowe (konstytucja kwietniowa z 1935 roku);

• przedstawia główne kierunki polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej (system sojuszy i politykę równowagi).

Uczeń:

• charakteryzuje społeczną, narodowościową i wyznaniową strukturę państwa polskiego;

• omawia skutki światowego kryzysu gospodarczego na ziemiach polskich;

• ocenia osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej, a zwłaszcza powstanie Gdyni, magistrali węglowej i Centralnego Okręgu Przemysłowego;

• podaje najważniejsze osiągnięcia kulturalne i naukowe Polski w okresie międzywojennym.

Uczeń:

• charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w przededniu wybuchu II wojny światowej;

• sytuuje w czasie etapy wojny obronnej i wskazuje na mapach położenia stron walczących;

• podaje przykłady szczególnego bohaterstwa Polaków (obrona poczty w Gdańsku, walki o Westerplatte, obrona wieży spadochronowej w Katowicach, bitwy pod Mokrą i Wizna, obrona Warszawy, obrona Grodna, bitwa pod Kockiem).

Uczeń:

• porównuje założenia i metody polityki niemieckiej i sowieckiej w okupowanej Polsce;

• wymienia przykłady zbrodni niemieckich i sowieckich (Palmiry, Katyń);

• wyjaśnia przyczyny i rozmiary konfliktu polsko-ukraińskiego (rzeź wołyńska) na Kresach Wschodnich;

• charakteryzuje polityczną i militarną działalność polskiego państwa podziemnego, w tym formy oporu wobec okupantów;

• wyjaśnia przyczyny i opisuje skutki wybuchu powstania warszawskiego oraz ocenia postawę aliantów i Związku Sowieckiego wobec powstania.

Uczeń:

• przedstawia okoliczności powstania i omawia działalność rządu RP na wychodźstwie;

• umieszcza w czasie i przestrzeni działania polskich formacji na różnych frontach i obszarach toczącej się wojny;

• przedstawia politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojny światowej.

Uczeń:

• przedstawia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów (rola ZSRR, referendum ludowe, wybory w 1947 roku);

• charakteryzuje postawy Polaków wobec nowych władz ze szczególnym uwzględnieniem oporu zbrojnego.

Uczeń:

• przedstawia przemiany ustrojowe, gospodarczo-społeczne i kulturowe w okresie stalinizmu;

• charakteryzuje system terroru stalinowskiego w Polsce i ocenia jego skutki;

• wyjaśnia przyczyny i skutki poznańskiego czerwca 1956 roku oraz znacznie wydarzeń październikowych 1956 roku.

Uczeń:

• opisuje system władzy w latach 60. i 70. w PRL i formy uzależnienia od ZSRR;

• charakteryzuje realia życia społecznego i kulturalnego z uwzględnieniem specyfiki czasów gomułkowskich i gierkowskich;

• przedstawia i sytuuje w czasie i przestrzeni różnorodność przyczyn kryzysów społecznych 1968,1970,1976 i ich konsekwencje;

• wyjaśnia znaczenie polityczne i społeczne Kościoła katolickiego;

• opisuje narodziny i proces kształtowania się opozycji politycznej 1976-1980;

• przedstawia działalność Jana Pawła II i ocenia jego wpływ na przemiany społeczne i polityczne;

• wyjaśnia przyczyny i następstwa strajków sierpniowych w 1980 roku;

• charakteryzuje ruch społeczny „Solidarność”.

Uczeń:

• wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego, opisuje jego przebieg i konsekwencje;

• przedstawia postawy Polaków wobec stanu wojennego, fenomen oporu społecznego;

• wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia „okrągłego stołu”, przedstawia jego głównych uczestników i opisuje postanowienia.

Uczeń:

• opisuje kluczowe przemiany ustrojowe w latach 1989-1997;

• charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne, gospodarcze i kulturowe lat 90;

• wyjaśnia przyczyny napięć społecznych.

Uczeń:

• przedstawia i sytuuje w czasie i przestrzeni proces rozpadu Układu Warszawskiego i odzyskanie suwerenności przez Polskę;

• wyjaśnia przyczyny i znaczenie przystąpienia Polski do NATO w 1999 roku;

• wyjaśnia przyczyny i znaczenie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku.

Uczeń:

• opisuje położenie Polski w Unii Europejskiej;

• opowiada o uczestnictwie Polski we wspólnocie europejskiej oraz rozpoznaje symbole unijne: flagę i hymn Unii Europejskiej (Oda do radości);

• zna przebieg wschodniej granicy Unii Europejskiej;

• rozpoznaje na mapie Europy połączenia kolejowe, drogowe i lotnicze Polski z innymi krajami, w tym z krajem zamieszkania;

• lokalizuje na mapie największe skupiska Polonii; wyjaśnia przyczyny powstania polskiej diaspory.

Uczeń:

• wyjaśnia, w czym wyraża się demokratyczny charakter państwa polskiego, używając pojęć: wolne wybory, wolność słowa, wolne media, konstytucja;

• wymienia organy władzy w Rzeczypospolitej Polskiej: parlament, prezydent, rząd, sądy i omawia najważniejszą funkcję każdego z tych organów w systemie politycznym;

• podaje przykłady praw i obowiązków obywateli Rzeczypospolitej Polskiej.

Uczeń:

• wyjaśnia, co oznacza być Polakiem lub członkiem innej wspólnoty narodowej/ etnicznej oraz czym powinna przejawiać się postawa patriotyczna młodego i dorosłego człowieka;

• wyjaśnia, co łączy człowieka z ojczyzną - Polską i przedstawia te więzi na własnym przykładzie; wymienia konstytucyjne obowiązki obywatela; zna symbole Rzeczypospolitej Polskiej;

• wyjaśnia, uwzględniając wielonarodowe tradycje Polski, jaki wpływ na kształtowanie narodu mają wspólne dzieje, kultura, język i tradycja;

• wyjaśnia, czym obywatelstwo różni się od narodowości; rozumie, że poza nabyciem obywatelstwa z mocy prawa występuje możliwość uznania za obywatela polskiego oraz nadania obywatelstwa polskiego; uzasadnia, że można pogodzić różne tożsamości społeczno-kulturowe (regionalną, narodową/ etniczną, państwową/ obywatelską, europejską).

Uczeń:

• wyjaśnia, jak człowiek staje się obywatelem w sensie formalnym (prawo ziemi, prawo krwi, nadanie obywatelstwa);

• podaje przykłady uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania polskiego obywatelstwa;

• wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na decyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim i światowym;

• wskazuje, czym powinien kierować się obywatel, podejmując decyzje wyborcze; krytycznie analizuje ulotki, hasła i spoty wyborcze.

Uczeń:

• charakteryzuje - odwołując się do przykładów - wybrane warstwy społeczne, grupy zawodowe i ich style życia, omawia problemy i perspektywy życiowe młodych Polaków (na podstawie samodzielnie zebranych informacji);

• opisuje różne grupy społeczne, wskazując ich role w społeczeństwie;

• podaje przykłady ważnych problemów współczesnej Polski, korzystając z różnych źródeł informacji (od osób dorosłych, z prasy, radia, telewizji, Internetu).

Uczeń:

• wyjaśnia, co łączy człowieka z wielką i małą ojczyzną, i omawia te więzi na własnym przykładzie;

• wyjaśnia, odwołując się do wybranych przykładów, czym według niego jest patriotyzm, porównuje tę postawę z nacjonalizmem, szowinizmem i kosmopolityzmem;

• rozpoznaje przejawy ksenofobii, w tym rasizmu, szowinizmu i antysemityzmu; uzasadnia potrzebę przeciwstawiania się takim zjawiskom;

• rozważa, w jaki sposób stereotypy i uprzedzenia utrudniają dziś relacje między narodami;

• uzasadnia, że można równocześnie być Polakiem, Europejczykiem i członkiem społeczności światowej.

Cele kształcenia - wymagania ogólne z geografii

Uczeń poznaje najważniejsze cechy środowiska przyrodniczego Polski. Zdobywa wiedzę o miastach i regionach Polski. Poznaje przyczyny zróżnicowania gospodarczego Polski. Korzysta z atlasu Polski i rozbudza swoje zainteresowania krajem przodków i regionem Polski, z którego pochodzi jego rodzina.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe w zakresie geografii Polski

Uczeń:

• pokazuje Polskę na mapie Europy;

• opisuje położenie Polski, granice oraz wskazuje na mapie jej sąsiadów;

• rozpoznaje główne regiony przyrodnicze Polski oraz wskazuje je na mapie;

• pokazuje na mapie niziny, wyżyny i góry;

• wskazuje na mapie Morze Bałtyckie oraz najważniejsze polskie jeziora i rzeki;

• lokalizuje na mapie Europy: Polskę oraz państwa sąsiadujące z Polską i ich stolice.

Uczeń:

• opisuje miejsce i region, z którego pochodzi jego rodzina lub inne znane mu rodziny polskie, opisuje jego środowisko przyrodnicze i tradycje regionalne;

• zbiera informacje o cechach środowiska geograficznego tego regionu i ludziach tam mieszkających;

• posługuje się mapą regionu oraz wskazuje na niej najważniejsze miejscowości, rzeki, obiekty historyczne;

• opisuje ten region na mapie.

Uczeń:

• opisuje cechy klimatu Polski; wyjaśnia, na czym polegają zmiany krajobrazów polskich w roku kalendarzowym;

• opisuje wybrane krajobrazy w różnych porach roku;

• charakteryzuje wybrane krajobrazy Polski: gór wysokich, wyżyny wapiennej, nizinny, pojezierny, nadmorski, podaje przykłady zależności między cechami krajobrazu a formami działalności człowieka;

• opisuje formy ochrony przyrody stosowane w Polsce, wymienia i wskazuje na mapie parki narodowe;

• rozpoznaje na mapie hipsometrycznej niziny, wyżyny i góry;

• wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski, ze szczególnym uwzględnieniem Warszawy, Krakowa, Gdańska.

Uczeń:

• opowiada o rozmieszczeniu ludności na podstawie mapy Polski;

• wymienia największe miasta Polski i wskazuje je na mapie;

• wymawia poprawnie ich nazwy;

• wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski;

• opisuje krajobraz wiejski i rolniczy w Polsce; wymienia najważniejsze rośliny uprawne i zwierzęta hodowlane;

• identyfikuje tradycyjne potrawy polskiej kuchni;

• wymienia najważniejsze surowce mineralne eksploatowane w Polsce;

• podaje przykłady aktualnych problemów społeczno-gospodarczych współczesnej Polski, korzystając z różnych źródeł informacji (od osób dorosłych, z prasy, radia, telewizji, Internetu);

• wymienia mniejszości narodowe i etniczne żyjące w Polsce, na wybranych przykładach opisuje ich kulturę i tradycje.

^1^ Tabela diagnostyczna poziomu znajomości języka.

^2^ Tabela diagnostyczna poziomu znajomości języka.

Załącznik nr 2 - Plan nauczania uzupełniającego

1) szkoły podstawowej

2) liceum

Załącznik nr 1 - Ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych

	Kompetencje językowe (5-9 lat)	Kompetencje językowe (5-9 lat)	Kompetencje językowe (5-9 lat)	Kompetencje językowe (5-9 lat)
	Kompetencje	A - poziom podstawowy	B - poziom średni (średnio zaawansowany)	C - poziom zaawansowany
	1	2	3	4
	Słuchanie	Uczeń: - rozróżnia większość giosek istotnych dla języka polskiego, - rozumie proste polecenia, - rozumie proste wypowiedzi monologowe i dialogowe, o ile otrzymuje dodatkowe wyjaśnienia, - rozumie proste teksty literackie wspierane obrazkami, gestami, rekwizytami i inne teksty kultury, o ile otrzymuje dodatkowe wyjaśnienia	Uczeń: - rozróżnia głoski współczesnej polszczyzny z wyjątkiem najtrudniejszych, - rozumie złożone polecenia, - rozumie proste wypowiedzi monologowe i dialogowe bez dodatkowych wyjaśnień, - rozumie proste teksty literackie (zwłaszcza pisane współczesną polszczyzną), wspierane obrazkami, gestami, rekwizytami i inne teksty kultury	Uczeń: - rozróżnia wszystkie głoski współczesnej polszczyzny, - rozumie rozbudowane polecenia, - rozumie złożone wypowiedzi monologowe i dialogowe, - rozumie teksty literackie (zwłaszcza pisane współczesną polszczyzną) i inne teksty kultury
	Mówienie	- wymawia poznane słowa w sposób na ogól zrozumiały, - tworzy, z pomocą nauczyciela, krótką wypowiedź składającą się z prostych zdań, - porozumiewa się w prostych sytuacjach komunikacyjnych, - stosuje podstawowe formuły grzecznościowe, - odtwarza z pamięci rymowanki i inne krótkie, proste teksty	- wymawia poznane słowa w sposób zrozumiały, - skutecznie porozumiewa się w codziennych sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się, - uczestniczy w rozmowie, wyraża w prosty sposób własne zdanie, - formułuje kilkuzdaniową wypowiedź, opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje, - formułuje życzenia i zaproszenie, - opowiada w prosty sposób akcję utworu oraz opisuje bohaterów i relacje między nimi, a także świat przedstawiony tekstów kultury, - stosuje formuły grzecznościowe, - recytuje wiersze	- poprawnie wymawia słowa i zwroty, - wypowiada się płynnie, - opisuje, opowiada, charakteryzuje postać literacką, - uczestniczy w rozmowie i w prostej dyskusji, - stosuje formuły grzecznościowe, - recytuje wiersze, stosując pauzę i intonację
	Czytanie	- zna wszystkie litery i odpowiadające im głoski, - dzieli wyraz na sylaby, - czyta na głos i cicho proste, krótkie teksty, - rozumie proste i krótkie teksty użytkowe, - rozumie proste i krótkie utwory literackie, wspierane materiałem ilustracyjnym, i inne teksty kultury, - korzysta z obrazkowych słowników i encyklopedii	- czyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy, - rozumie krótkie teksty użytkowe, - rozpoznaje formy użytkowe, np. życzenia, zaproszenie, ogłoszenie, list, prostą instrukcję, - rozumie krótkie utwory literackie i inne teksty kultury. - w tekście literackim zaznacza wybrane fragmenty, określa czas i miejsce akcji, wskazuje głównych bohaterów, - wyszukuje w tekście potrzebne informacje, - korzysta z obrazkowych słowników i encyklopedii	- czyta na głos, poprawnie i wyraziście krótki i prosty tekst (także nieznany), - rozumie utwory literackie i inne teksty kultury, - określa podstawowe elementy świata przedstawionego w utworze literackim lub innym tekście kultury, - rozumie podstawowe oraz przenośne znaczenie wyrazów w tekście, - korzysta ze słowników i encyklopedii
	Pisanie	- pisze wszystkie małe i wielkie litery, dostrzega różnicę między literą i głoską, - przepisuje wyrazy iproste zdania, - pisze z pamięci (pojedyncze wyrazy) i ze słuchu (proste zdania), po omówieniu pisowni z nauczycielem, - tworzy, z pomocą nauczyciela, krótką wypowiedź składającą się z prostych zdań (opis, pozdrowienia, życzenia), - pisze według wzoru krótki tekst o sobie, - stosuje podstawowe formuły grzecznościowe, - dba o poprawność graficzną polskich liter	- przepisuje krótkie teksty, - pisze z pamięci (kilka wyrazów) i ze słuchu (proste, krótkie teksty), - z pomocą nauczyciela tworzy krótką wypowiedź (opis, list prywatny, życzenia, zaproszenie), - pisze według wzoru proste teksty na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami), - pisze proste teksty związane z poznanymi utworami literackimi i innymi tekstami kultury, - stosuje podstawowe formuły grzecznościowe, - na ogól pisze poprawnie ortograficznie i stosuje podstawową interpunkcję	- pisze z pamięci (pojedyncze zdania) i ze słuchu (krótkie teksty), - tworzy krótką wypowiedź (dialog, opowiadanie, przepis), - tworzy wypowiedź na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami), - tworzy wypowiedź związaną z poznanymi utworami literackimi i innymi tekstami kultury, - stosuje podstawowe formuły grzecznościowe, - zna i na ogól stosuje zasady ortografii i interpunkcji