Προεδρικά Διατάγματα — ΦΕΚ A' 121/2025

Άρθρο 382	Δημοκρατία στους τόπους εργασίας
Άρθρο 383	Συνδικαλιστικές άδειες
Άρθρο 384	Ρύθμιση συνδικαλιστικών δικαιωμάτων
Άρθρο 385	Ποινικές διατάξεις
Άρθρο 386	Συνδικαλιστικές ελευθερίες και δικαιώματα δημοσίων υπαλλήλων
ΤΜΗΜΑ ΙΙ	ΕΡΓΟΔΟΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ
Άρθρο 387	Αντικείμενο και σκοπός
Άρθρο 388	Σύσταση των επαγγελματικών οργανώσεων - Διακρίσεις
Άρθρο 389	Βιβλία και πόροι των επαγγελματικών οργανώσεων
Άρθρο 390	Εγγραφή - Δικαιώματα και υποχρεώσεις - Αποβολή των μελών
Άρθρο 391	Όργανα των επαγγελματικών οργανώσεων - Γενική Συνέλευση
Άρθρο 392	Διοικητικό συμβούλιο - Ελεγκτική επιτροπή και αντιπρόσωποι
Άρθρο 393	Εκλογές
ΜΕΡΟΣ Β’	ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Ι	ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’	ΒΑΣΙΚΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Άρθρο 394	Έκταση εφαρμογής
Άρθρο 395	Περιεχόμενο της συλλογικής σύμβασης εργασίας
Άρθρο 396	Είδη συλλογικών συμβάσεων εργασίας και αρμοδιότητα σύναψής τους
Άρθρο 397	Διαδικασία διαπραγματεύσεων - Δικαίωμα και υποχρέωση για διαπραγμάτευση
Άρθρο 398	Διαδικασία υπογραφής και θέση σε ισχύ της συλλογικής σύμβασης εργασίας
Άρθρο 399	Ικανότητα για σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας - Νομιμοποίηση εκπροσώπων
Άρθρο 400	Ισχύς συλλογικής σύμβασης εργασίας
Άρθρο 401	Δέσμευση
Άρθρο 402	Χρόνος ισχύος της συλλογικής σύμβασης εργασίας
Άρθρο 403	Συρροή
Άρθρο 404	Προσχώρηση και επέκταση εφαρμογής
Άρθρο 405	Καταγγελία της συλλογικής σύμβασης εργασίας
Άρθρο 406	Εφαρμογή στο Δημόσιο, νπδδ, Ο.Τ.Α.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’	ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΟΡΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ
Άρθρο 407	Τοπικά σύμφωνα απασχόλησης
ΤΜΗΜΑ ΙΙ	ΘΕΣΜΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Άρθρο 408	Συμφιλίωση
Άρθρο 409	Μεσολάβηση - διαιτησία
Άρθρο 410	Μεσολάβηση
Άρθρο 411	Διαιτησία - πρώτος βαθμός
Άρθρο 412	Έφεση κατά απόφασης διαιτησίας - δεύτερος βαθμός
Άρθρο 413	Δικαστικός έλεγχος των διαιτητικών αποφάσεων
Άρθρο 414	Οργανισμός Μεσολάβησης και Διαιτησίας
ΤΜΗΜΑ ΙΙΙ	ΔΙΚΑΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΥ ΑΓΩΝΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’	ΑΠΕΡΓΙΑ
Άρθρο 415	Δικαίωμα απεργίας
Άρθρο 416	Κήρυξη απεργίας

Άρθρο 419 Απαγόρευση προσλήψεων απεργοσπαστών - απαγόρευση ανταπεργίας -

νομιμότητα απεργίας

Άρθρο 420 Προστασία δικαιώματος στην εργασία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’ ΕΠΙΤΑΞΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Άρθρο 421 Απαγόρευση πολιτικής επιστράτευσης απεργών - επίταξη προσωπικών υπηρεσιών

ΜΕΡΟΣ Γ’ Η ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ

ΤΜΗΜΑ Ι ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Άρθρο 422 Κανονισμοί εργασίας

Άρθρο 423 Κύρωση Κανονισμών Εργασίας

Άρθρο 424 Παράβολο για την κύρωση ή τροποποίηση Κανονισμών Εργασίας

ΤΜΗΜΑ ΙΙ ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ

Άρθρο 425 Σκοπός και πεδίο εφαρμογής

Άρθρο 426 Όργανα εκπροσώπησης εργαζομένων

Άρθρο 427 Γενική συνέλευση εργαζομένων

Άρθρο 428 Εκλογές

Άρθρο 429 Εφορευτικές επιτροπές

Άρθρο 430 Συγκρότηση και λειτουργία των συμβουλίων εργαζομένων

Άρθρο 431 Ανάκληση - αντικατάσταση μελών συμβουλίων

Άρθρο 432 Χώρος συνελεύσεων και γραφείων

Άρθρο 433 Προστασία

Άρθρο 434 Διευκολύνσεις

Άρθρο 435 Κοινές συσκέψεις

Άρθρο 436 Αρμοδιότητες των συμβουλίων εργαζομένων - σχέσεις με το συνδικαλιστικό κίνημα

Άρθρο 437 Πληροφόρηση

Άρθρο 438 Διαβουλεύσεις

Άρθρο 439 Λοιπές αρμοδιότητες

Άρθρο 440 Γενικές διατάξεις

Άρθρο 441 Κυρώσεις παραβατών εργοδοτών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ

Άρθρο 442 Σκοπός και αρχές

Άρθρο 443 Ορισμοί

Άρθρο 444 Πεδίο εφαρμογής

Άρθρο 445 Πρακτικές λεπτομέρειες ενημέρωσης και διαβούλευσης

Άρθρο 446 Ενημέρωση και διαβούλευση βάσει συμφωνίας

Άρθρο 447 Εμπιστευτικές πληροφορίες

Άρθρο 448 Προστασία των εκπροσώπων των εργαζομένων

Άρθρο 449 Προστασία των δικαιωμάτων

Άρθρο 450 Σχέση μεταξύ διατάξεων του παρόντος Κεφαλαίου και άλλων νομοθετικών διατάξεων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΕΝΩΣΙΑΚΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ

Άρθρο 451 Ενημέρωση και διαβούλευση σε ομίλους επιχειρήσεων

Άρθρο 417	Προσωπικό ασφαλείας και ελάχιστης εγγυημένης υπηρεσίας
Άρθρο 418	Δημόσιος διάλογος
Άρθρο 419	Απαγόρευση προσλήψεων απεργοσπαστών - απαγόρευση ανταπεργίας - νομιμότητα απεργίας
Άρθρο 420	Προστασία δικαιώματος στην εργασία
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’	ΕΠΙΤΑΞΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ
Άρθρο 421	Απαγόρευση πολιτικής επιστράτευσης απεργών - επίταξη προσωπικών υπηρεσιών
ΜΕΡΟΣ Γ’	Η ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ
ΤΜΗΜΑ Ι	ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Άρθρο 422	Κανονισμοί εργασίας
Άρθρο 423	Κύρωση Κανονισμών Εργασίας
Άρθρο 424	Παράβολο για την κύρωση ή τροποποίηση Κανονισμών Εργασίας
ΤΜΗΜΑ ΙΙ	ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’	ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
Άρθρο 425	Σκοπός και πεδίο εφαρμογής
Άρθρο 426	Όργανα εκπροσώπησης εργαζομένων
Άρθρο 427	Γενική συνέλευση εργαζομένων
Άρθρο 428	Εκλογές
Άρθρο 429	Εφορευτικές επιτροπές
Άρθρο 430	Συγκρότηση και λειτουργία των συμβουλίων εργαζομένων
Άρθρο 431	Ανάκληση - αντικατάσταση μελών συμβουλίων
Άρθρο 432	Χώρος συνελεύσεων και γραφείων
Άρθρο 433	Προστασία
Άρθρο 434	Διευκολύνσεις
Άρθρο 435	Κοινές συσκέψεις
Άρθρο 436	Αρμοδιότητες των συμβουλίων εργαζομένων - σχέσεις με το συνδικαλιστικό κίνημα
Άρθρο 437	Πληροφόρηση
Άρθρο 438	Διαβουλεύσεις
Άρθρο 439	Λοιπές αρμοδιότητες
Άρθρο 440	Γενικές διατάξεις
Άρθρο 441	Κυρώσεις παραβατών εργοδοτών
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’	ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ
Άρθρο 442	Σκοπός και αρχές
Άρθρο 443	Ορισμοί
Άρθρο 444	Πεδίο εφαρμογής
Άρθρο 445	Πρακτικές λεπτομέρειες ενημέρωσης και διαβούλευσης
Άρθρο 446	Ενημέρωση και διαβούλευση βάσει συμφωνίας
Άρθρο 447	Εμπιστευτικές πληροφορίες
Άρθρο 448	Προστασία των εκπροσώπων των εργαζομένων
Άρθρο 449	Προστασία των δικαιωμάτων
Άρθρο 450	Σχέση μεταξύ διατάξεων του παρόντος Κεφαλαίου και άλλων νομοθετικών διατάξεων
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’	ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ
ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’	ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΕΝΩΣΙΑΚΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
Άρθρο 451	Ενημέρωση και διαβούλευση σε ομίλους επιχειρήσεων

Άρθρο 454 Ελέγχουσα επιχείρηση

Άρθρο 455 Ευθύνη για τη σύσταση συμβουλίου εργαζομένων ή τη θέσπιση διαδικασίας

για την ενημέρωση των εργαζομένων και τη διαβούλευση με αυτούς

Άρθρο 456 Ειδική διαπραγματευτική ομάδα

Άρθρο 457 Λειτουργία και καθήκοντα ειδικής διαπραγματευτικής ομάδας

Άρθρο 458 Περιεχόμενο της συμφωνίας

Άρθρο 459 Εφαρμογή συμπληρωματικών διατάξεων

Άρθρο 460 Ευρωπαϊκό συμβούλιο εργαζομένων

Άρθρο 461 Σύνθεση ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων

Άρθρο 462 Αρμοδιότητες ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων

Άρθρο 463 Λειτουργία ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων

Άρθρο 464 Εμπιστευτικές πληροφορίες

Άρθρο 465 Λειτουργία του ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων και διαδικασία για την ενημέρωση

των εργαζομένων και τη διαβούλευση με αυτούς

Άρθρο 466 Ρόλος, προστασία και διευκολύνσεις των εκπροσώπων των εργαζομένων

Άρθρο 467 Τήρηση υποχρεώσεων

Άρθρο 468 Σχέση με άλλες ενωσιακές και εθνικές διατάξεις

Άρθρο 469 Προσαρμογή

Άρθρο 470 Ισχύουσες συμφωνίες

Άρθρο 471 Υπολογισμός εργαζομένων ορισμένου χρόνου

Άρθρο 472 Εκλογή εκπροσώπων εργαζομένων

Άρθρο 473 Αρμοδιότητες κεντρικής διοίκησης

Άρθρο 474 Πληροφόρηση

Άρθρο 475 Κυρώσεις

Άρθρο 476 Εφαρμογή, επέκταση, λήξη και επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας

Άρθρο 477 Γνωστοποίηση στοιχείων στην Επιθεώρηση Εργασίας

ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Άρθρο 478 Σκοπός και πεδίο εφαρμογής

Άρθρο 479 Ορισμοί

Άρθρο 480 Ίδρυση ειδικής διαπραγματευτικής ομάδας

Άρθρο 481 Περιεχόμενο της συμφωνίας

Άρθρο 482 Διάρκεια των διαπραγματεύσεων

Άρθρο 483 Διαδικασία διαπραγμάτευσης

Άρθρο 484 Διατάξεις αναφοράς

Άρθρο 485 Απόρρητο και υποχρέωση εχεμύθειας

Άρθρο 486 Λειτουργία του οργάνου εκπροσώπησης και διαδικασία ενημέρωσης και διαβούλευσης με

τους εργαζομένους

Άρθρο 487 Προστασία των εκπροσώπων των εργαζομένων

Άρθρο 488 Τήρηση υποχρεώσεων

Άρθρο 489 Σχέση με άλλες διατάξεις

Άρθρο 490 Παράρτημα Υποκεφαλαίου

Άρθρο 452	Πεδίο εφαρμογής
Άρθρο 453	Ορισμοί
Άρθρο 454	Ελέγχουσα επιχείρηση
Άρθρο 455	Ευθύνη για τη σύσταση συμβουλίου εργαζομένων ή τη θέσπιση διαδικασίας για την ενημέρωση των εργαζομένων και τη διαβούλευση με αυτούς
Άρθρο 456	Ειδική διαπραγματευτική ομάδα
Άρθρο 457	Λειτουργία και καθήκοντα ειδικής διαπραγματευτικής ομάδας
Άρθρο 458	Περιεχόμενο της συμφωνίας
Άρθρο 459	Εφαρμογή συμπληρωματικών διατάξεων
Άρθρο 460	Ευρωπαϊκό συμβούλιο εργαζομένων
Άρθρο 461	Σύνθεση ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων
Άρθρο 462	Αρμοδιότητες ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων
Άρθρο 463	Λειτουργία ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων
Άρθρο 464	Εμπιστευτικές πληροφορίες
Άρθρο 465	Λειτουργία του ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων και διαδικασία για την ενημέρωση των εργαζομένων και τη διαβούλευση με αυτούς
Άρθρο 466	Ρόλος, προστασία και διευκολύνσεις των εκπροσώπων των εργαζομένων
Άρθρο 467	Τήρηση υποχρεώσεων
Άρθρο 468	Σχέση με άλλες ενωσιακές και εθνικές διατάξεις
Άρθρο 469	Προσαρμογή
Άρθρο 470	Ισχύουσες συμφωνίες
Άρθρο 471	Υπολογισμός εργαζομένων ορισμένου χρόνου
Άρθρο 472	Εκλογή εκπροσώπων εργαζομένων
Άρθρο 473	Αρμοδιότητες κεντρικής διοίκησης
Άρθρο 474	Πληροφόρηση
Άρθρο 475	Κυρώσεις
Άρθρο 476	Εφαρμογή, επέκταση, λήξη και επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας
Άρθρο 477	Γνωστοποίηση στοιχείων στην Επιθεώρηση Εργασίας
ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’	ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
Άρθρο 478	Σκοπός και πεδίο εφαρμογής
Άρθρο 479	Ορισμοί
Άρθρο 480	Ίδρυση ειδικής διαπραγματευτικής ομάδας
Άρθρο 481	Περιεχόμενο της συμφωνίας
Άρθρο 482	Διάρκεια των διαπραγματεύσεων
Άρθρο 483	Διαδικασία διαπραγμάτευσης
Άρθρο 484	Διατάξεις αναφοράς
Άρθρο 485	Απόρρητο και υποχρέωση εχεμύθειας
Άρθρο 486	Λειτουργία του οργάνου εκπροσώπησης και διαδικασία ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εργαζομένους
Άρθρο 487	Προστασία των εκπροσώπων των εργαζομένων
Άρθρο 488	Τήρηση υποχρεώσεων
Άρθρο 489	Σχέση με άλλες διατάξεις
Άρθρο 490	Παράρτημα Υποκεφαλαίου

Άρθρο 491 Αντικείμενο

Άρθρο 492 Έκταση εφαρμογής

Άρθρο 493 Ορισμοί

Άρθρο 494 Σύσταση Επιτροπής Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Ε.Υ.Α.Ε.) – Εκπρόσωποι των

εργαζομένων

Άρθρο 495 Αρμοδιότητες Ε.Υ.Α.Ε. και εκπρόσωποι εργαζομένων

Άρθρο 496 Αριθμός μελών Ε.Υ.Α.Ε. - Υποχρεώσεις εργοδοτών

Άρθρο 497 Εκλογή μελών Ε.Υ.Α.Ε. - Προστασία

Άρθρο 498 Υποχρέωση απασχόλησης τεχνικού ασφαλείας και ιατρού εργασίας της επιχείρησης

Άρθρο 499 Παροχή υπηρεσιών προστασίας και πρόληψης

Άρθρο 500 Κατάταξη επιχειρήσεων ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας

Άρθρο 501 Προσόντα τεχνικού ασφαλείας

Άρθρο 502 Απαιτούμενο επίπεδο γνώσεων τεχνικού ασφαλείας

Άρθρο 503 Ειδικότητες τεχνικού ασφαλείας κατά δραστηριότητα επιχειρήσεων

Άρθρο 504 Συμβουλευτικές αρμοδιότητες τεχνικού ασφαλείας

Άρθρο 505 Επίβλεψη συνθηκών εργασίας

Άρθρο 506 Προσόντα ιατρού εργασίας

Άρθρο 507 Συμβουλευτικές αρμοδιότητες του ιατρού εργασίας

Άρθρο 508 Επίβλεψη της υγείας των εργαζομένων

Άρθρο 509 Δικαίωμα για ιατρικό έλεγχο - Υποχρέωση ενημέρωσης

Άρθρο 510 Συνεργασία τεχνικού ασφαλείας και ιατρού εργασίας

Άρθρο 511 Χρόνος απασχόλησης τεχνικού ασφαλείας και ιατρού εργασίας

Άρθρο 512 Επιμόρφωση τεχνικών ασφαλείας, ιατρών εργασίας και εκπροσώπων των εργαζομένων

Άρθρο 513 Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞ.Υ.Π.Π.)

Άρθρο 514 Γνωμοδοτική επιτροπή για χορήγηση άδειας λειτουργίας ΕΞ.Υ.Π.Π.

Άρθρο 515 Εξουσιοδοτικές διατάξεις

Άρθρο 516 Συμβούλιο Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Σ.Υ.Α.Ε.)

Άρθρο 517 Περιφερειακές Επιτροπές Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Π.Ε.Υ.Α.Ε.)

Άρθρο 518

Σύσταση μικτών επιτροπών ελέγχου των συνθηκών υγείας και ασφάλειας της εργασίας για τις οικοδομές και τα εργοταξιακά έργα και στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη ΠειραιάΔραπετσώνας-Κερατσινίου-Περάματος-Σαλαμίνας

Άρθρο 519 Σχεδιασμός χώρων εργασίας

Άρθρο 520 Σχέδιο διαφυγής και διάσωσης - Οδός διάσωσης και έξοδοι κινδύνου

Άρθρο 521 Προστασία εργαζομένων σε περιπτώσεις φυσικών και τεχνολογικών καταστροφών και

έκτακτων καιρικών φαινομένων

Άρθρο 522 Συντήρηση - Έλεγχος

Άρθρο 523 Ανεμπόδιστη κυκλοφορία στους χώρους εργασίας

Άρθρο 524 Κριτήρια διαμόρφωσης των χώρων και θέσεων εργασίας

Άρθρο 525 Υποχρεώσεις κατασκευαστών, εισαγωγέων και προμηθευτών μηχανών, εργαλείων και

συσκευών

Άρθρο 526 Προστασία από μηχανικούς και ηλεκτρικούς κινδύνους

Άρθρο 527 Ορισμοί

Άρθρο 528 Υποχρεώσεις εργοδοτών, παρασκευαστών, εισαγωγέων και προμηθευτών

ΒΙΒΛΙΟ ΤΡΙΤΟ	ΔΙΚΑΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΜΕΡΟΣ Α’	ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
Άρθρο 491	Αντικείμενο
Άρθρο 492	Έκταση εφαρμογής
Άρθρο 493	Ορισμοί
Άρθρο 494	Σύσταση Επιτροπής Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Ε.Υ.Α.Ε.) – Εκπρόσωποι των εργαζομένων
Άρθρο 495	Αρμοδιότητες Ε.Υ.Α.Ε. και εκπρόσωποι εργαζομένων
Άρθρο 496	Αριθμός μελών Ε.Υ.Α.Ε. - Υποχρεώσεις εργοδοτών
Άρθρο 497	Εκλογή μελών Ε.Υ.Α.Ε. - Προστασία
Άρθρο 498	Υποχρέωση απασχόλησης τεχνικού ασφαλείας και ιατρού εργασίας της επιχείρησης
Άρθρο 499	Παροχή υπηρεσιών προστασίας και πρόληψης
Άρθρο 500	Κατάταξη επιχειρήσεων ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας
Άρθρο 501	Προσόντα τεχνικού ασφαλείας
Άρθρο 502	Απαιτούμενο επίπεδο γνώσεων τεχνικού ασφαλείας
Άρθρο 503	Ειδικότητες τεχνικού ασφαλείας κατά δραστηριότητα επιχειρήσεων
Άρθρο 504	Συμβουλευτικές αρμοδιότητες τεχνικού ασφαλείας
Άρθρο 505	Επίβλεψη συνθηκών εργασίας
Άρθρο 506	Προσόντα ιατρού εργασίας
Άρθρο 507	Συμβουλευτικές αρμοδιότητες του ιατρού εργασίας
Άρθρο 508	Επίβλεψη της υγείας των εργαζομένων
Άρθρο 509	Δικαίωμα για ιατρικό έλεγχο - Υποχρέωση ενημέρωσης
Άρθρο 510	Συνεργασία τεχνικού ασφαλείας και ιατρού εργασίας
Άρθρο 511	Χρόνος απασχόλησης τεχνικού ασφαλείας και ιατρού εργασίας
Άρθρο 512	Επιμόρφωση τεχνικών ασφαλείας, ιατρών εργασίας και εκπροσώπων των εργαζομένων
Άρθρο 513	Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞ.Υ.Π.Π.)
Άρθρο 514	Γνωμοδοτική επιτροπή για χορήγηση άδειας λειτουργίας ΕΞ.Υ.Π.Π.
Άρθρο 515	Εξουσιοδοτικές διατάξεις
Άρθρο 516	Συμβούλιο Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Σ.Υ.Α.Ε.)
Άρθρο 517	Περιφερειακές Επιτροπές Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Π.Ε.Υ.Α.Ε.)
Άρθρο 518	Σύσταση μικτών επιτροπών ελέγχου των συνθηκών υγείας και ασφάλειας της εργασίας για τις οικοδομές και τα εργοταξιακά έργα και στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη Πειραιά- Δραπετσώνας-Κερατσινίου-Περάματος-Σαλαμίνας
Άρθρο 519	Σχεδιασμός χώρων εργασίας
Άρθρο 520	Σχέδιο διαφυγής και διάσωσης - Οδός διάσωσης και έξοδοι κινδύνου
Άρθρο 521	Προστασία εργαζομένων σε περιπτώσεις φυσικών και τεχνολογικών καταστροφών και έκτακτων καιρικών φαινομένων
Άρθρο 522	Συντήρηση - Έλεγχος
Άρθρο 523	Ανεμπόδιστη κυκλοφορία στους χώρους εργασίας
Άρθρο 524	Κριτήρια διαμόρφωσης των χώρων και θέσεων εργασίας
Άρθρο 525	Υποχρεώσεις κατασκευαστών, εισαγωγέων και προμηθευτών μηχανών, εργαλείων και συσκευών
Άρθρο 526	Προστασία από μηχανικούς και ηλεκτρικούς κινδύνους
Άρθρο 527	Ορισμοί
Άρθρο 528	Υποχρεώσεις εργοδοτών, παρασκευαστών, εισαγωγέων και προμηθευτών

Άρθρο 531 Ειδική πληροφόρηση εργαζομένων που εκτίθενται σε παράγοντες

Άρθρο 532 Εξουσιοδοτικές διατάξεις

Άρθρο 533 Γενικές υποχρεώσεις εργοδοτών

Άρθρο 534 Ειδικές υποχρεώσεις εργοδοτών

Άρθρο 535 Πρώτες βοήθειες, πυρασφάλεια, εκκένωση των χώρων από τους εργαζομένου,

σοβαρός και άμεσος κίνδυνος

Άρθρο 536 Διαβουλεύσεις και συμμετοχή εργαζομένων

Άρθρο 537 Ενημέρωση εργαζομένων

Άρθρο 538 Εκπαίδευση εργαζομένων

Άρθρο 539 Υποχρεώσεις εργαζομένων

Άρθρο 540 Όργανα Ελέγχου

Άρθρο 541 Παροχή στοιχείων - Εχεμύθεια οργάνων

Άρθρο 542 Διοικητικές κυρώσεις

Άρθρο 543 Σύστημα ελέγχου τήρησης δηλούμενου ωραρίου

Άρθρο 544 Ποινικές κυρώσεις

Άρθρο 545 Εξουσιοδοτικές διατάξεις

ΜΕΡΟΣ Β’ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ

Άρθρο 546 Δικαίωμα αποζημίωσης

Άρθρο 547 Πεδίο εφαρμογής

Άρθρο 548 Ύψος αποζημίωσης

Άρθρο 549 Υπολογισμός αποζημίωσης

Άρθρο 550 Αποζημίωση συγγενών σε περίπτωση θανάτου του παθόντος

Άρθρο 551 Έξοδα ιατρικά, φαρμακευτικά, νοσηλείας και κηδείας

Άρθρο 552 Αλληλέγγυα ευθύνη

Άρθρο 553 Βεβαίωση ατυχημάτων

Άρθρο 554 Αναγγελία ατυχήματος

Άρθρο 555 Όροι κύρους αντίθετων συμφωνιών

Άρθρο 556 Ακατάσχετη αποζημίωση

Άρθρο 557 Αποζημίωση κατά τις γενικές διατάξεις

Άρθρο 558 Παραγραφή

Άρθρο 559 Ευθύνη εργοδότη σε περίπτωση δόλου

Άρθρο 560 Απαλλαγή εργοδότη σε περίπτωση κοινωνικοασφαλιστικής κάλυψης

ΜΕΡΟΣ Γ’ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ Ι ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Άρθρο 561 Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας (ΑΣΕ)

ΤΜΗΜΑ ΙΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ «ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ»

Άρθρο 562 Σύσταση ανεξάρτητης αρχής Επιθεώρησης Εργασίας

Άρθρο 563 Αρμοδιότητες

Άρθρο 564 Προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία

Άρθρο 565 Σχέση με τη Βουλή και διοικητικές αρχές

Άρθρο 566 Σχέσεις με τον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

Άρθρο 529	Μέτρα προστασίας των εργαζομένων που εκτίθενται σε παράγοντες
Άρθρο 530	Ιατρικός έλεγχος των εργαζομένων που εκτίθενται σε παράγοντες
Άρθρο 531	Ειδική πληροφόρηση εργαζομένων που εκτίθενται σε παράγοντες
Άρθρο 532	Εξουσιοδοτικές διατάξεις
Άρθρο 533	Γενικές υποχρεώσεις εργοδοτών
Άρθρο 534	Ειδικές υποχρεώσεις εργοδοτών
Άρθρο 535	Πρώτες βοήθειες, πυρασφάλεια, εκκένωση των χώρων από τους εργαζομένου, σοβαρός και άμεσος κίνδυνος
Άρθρο 536	Διαβουλεύσεις και συμμετοχή εργαζομένων
Άρθρο 537	Ενημέρωση εργαζομένων
Άρθρο 538	Εκπαίδευση εργαζομένων
Άρθρο 539	Υποχρεώσεις εργαζομένων
Άρθρο 540	Όργανα Ελέγχου
Άρθρο 541	Παροχή στοιχείων - Εχεμύθεια οργάνων
Άρθρο 542	Διοικητικές κυρώσεις
Άρθρο 543	Σύστημα ελέγχου τήρησης δηλούμενου ωραρίου
Άρθρο 544	Ποινικές κυρώσεις
Άρθρο 545	Εξουσιοδοτικές διατάξεις
ΜΕΡΟΣ Β’	ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ
Άρθρο 546	Δικαίωμα αποζημίωσης
Άρθρο 547	Πεδίο εφαρμογής
Άρθρο 548	Ύψος αποζημίωσης
Άρθρο 549	Υπολογισμός αποζημίωσης
Άρθρο 550	Αποζημίωση συγγενών σε περίπτωση θανάτου του παθόντος
Άρθρο 551	Έξοδα ιατρικά, φαρμακευτικά, νοσηλείας και κηδείας
Άρθρο 552	Αλληλέγγυα ευθύνη
Άρθρο 553	Βεβαίωση ατυχημάτων
Άρθρο 554	Αναγγελία ατυχήματος
Άρθρο 555	Όροι κύρους αντίθετων συμφωνιών
Άρθρο 556	Ακατάσχετη αποζημίωση
Άρθρο 557	Αποζημίωση κατά τις γενικές διατάξεις
Άρθρο 558	Παραγραφή
Άρθρο 559	Ευθύνη εργοδότη σε περίπτωση δόλου
Άρθρο 560	Απαλλαγή εργοδότη σε περίπτωση κοινωνικοασφαλιστικής κάλυψης
ΜΕΡΟΣ Γ’	ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Ι	ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Άρθρο 561	Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας (ΑΣΕ)
ΤΜΗΜΑ ΙΙ	ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ «ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ»
Άρθρο 562	Σύσταση ανεξάρτητης αρχής Επιθεώρησης Εργασίας
Άρθρο 563	Αρμοδιότητες
Άρθρο 564	Προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία
Άρθρο 565	Σχέση με τη Βουλή και διοικητικές αρχές
Άρθρο 566	Σχέσεις με τον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

Άρθρο 568 Αρμοδιότητα Επιθεώρησης Εργασίας για θέματα βίας και παρενόχλησης

Άρθρο 569 Επίλυση εργατικών διαφορών

Άρθρο 570 Επίλυση διαφορών λόγω βίας και παρενόχλησης ενώπιον της Επιθεώρησης Εργασίας

Άρθρο 571 Είδος και εύρος κυρώσεων

Άρθρο 572 Διοικητικές κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασης της εργατικής νομοθεσίας

Άρθρο 573 Επιβολή διοικητικών κυρώσεων από την Επιθεώρηση Εργασίας σε λοιπές περιπτώσεις

Άρθρο 574 Έλεγχος τήρησης της ασφαλιστικής νομοθεσίας για την αποτροπή της αδήλωτης εργασίας

Άρθρο 575 Κοινοποίηση πράξεων

Άρθρο 576 Ποινικές κυρώσεις

ΤΜΗΜΑ ΙΙΙ ΨΗΦΙΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Άρθρο 577 Σκοπός και λειτουργία

Άρθρο 578

Ανάρτηση βασικών όρων εργασίας και ατομικής σύμβασης εργασίας στο Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ» - Ηλεκτρονική υπογραφή - Πρότυπο Βασικών Όρων Εργασίας και Ατομικής Σύμβασης Εργασίας

Άρθρο 579 Υποχρέωση αναγγελίας προσωπικού και όρων εργασίας

Άρθρο 580 Ψηφιακή κάρτα εργασίας

Άρθρο 581 Υποχρέωση αναγγελίας τροποποίησης ωραρίου

Άρθρο 582 Ηλεκτρονική υποβολή εντύπων στο Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ» εκπρόθεσμα

Άρθρο 583 Πρόσβαση εργαζομένων στο Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ»

Άρθρο 584 Βιβλία ημερησίων δελτίων σε οικοδομικά και τεχνικά έργα

Άρθρο 585 Βιβλίο Ημερησίων Δελτίων Απασχολούμενου Προσωπικού σε αγροτικές εργασίες και αλιεία

Άρθρο 586 Εξουσιοδοτικές διατάξεις

ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 587 Καταργούμενες διατάξεις

Άρθρο 588 Έναρξη ισχύος

Πίνακας κωδικοποιητικών και κωδικοποιούμενων διατάξεων Πίνακας κωδικοποιούμενων και κωδικοποιητικών διατάξεων ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ ΑΤΟΜΙΚΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΜΕΡΟΣ Α’

ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ

Άρθρο 1

Σύμβαση εργασίας Με τη σύμβαση εργασίας ο εργαζόμενος έχει υποχρέωση να παρέχει, για ορισμένο ή αόριστο χρόνο, την εργασία του στον εργοδότη και αυτός να καταβάλλει το συμφωνημένο μισθό. Σύμβαση εργασίας υπάρχει και όταν ο μισθός υπολογίζεται κατά μονάδα της παρεχόμενης εργασίας ή κατ’ αποκοπή, αρκεί ο εργαζόμενος να προσλαμβάνεται ή να απασχολείται για ορισμένο ή για αόριστο χρόνο. Δοκιμαστική περίοδος - Δόκιμος εργαζόμενος

Άρθρο 567	Σύσταση αυτοτελούς τμήματος για την παρακολούθηση της βίας και παρενόχλησης στην εργασία στην Επιθεώρηση Εργασίας
Άρθρο 568	Αρμοδιότητα Επιθεώρησης Εργασίας για θέματα βίας και παρενόχλησης
Άρθρο 569	Επίλυση εργατικών διαφορών
Άρθρο 570	Επίλυση διαφορών λόγω βίας και παρενόχλησης ενώπιον της Επιθεώρησης Εργασίας
Άρθρο 571	Είδος και εύρος κυρώσεων
Άρθρο 572	Διοικητικές κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασης της εργατικής νομοθεσίας
Άρθρο 573	Επιβολή διοικητικών κυρώσεων από την Επιθεώρηση Εργασίας σε λοιπές περιπτώσεις
Άρθρο 574	Έλεγχος τήρησης της ασφαλιστικής νομοθεσίας για την αποτροπή της αδήλωτης εργασίας
Άρθρο 575	Κοινοποίηση πράξεων
Άρθρο 576	Ποινικές κυρώσεις
ΤΜΗΜΑ ΙΙΙ	ΨΗΦΙΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Άρθρο 577	Σκοπός και λειτουργία
Άρθρο 578	Ανάρτηση βασικών όρων εργασίας και ατομικής σύμβασης εργασίας στο Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ» - Ηλεκτρονική υπογραφή - Πρότυπο Βασικών Όρων Εργασίας και Ατομικής Σύμβασης Εργασίας
Άρθρο 579	Υποχρέωση αναγγελίας προσωπικού και όρων εργασίας
Άρθρο 580	Ψηφιακή κάρτα εργασίας
Άρθρο 581	Υποχρέωση αναγγελίας τροποποίησης ωραρίου
Άρθρο 582	Ηλεκτρονική υποβολή εντύπων στο Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ» εκπρόθεσμα
Άρθρο 583	Πρόσβαση εργαζομένων στο Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ»
Άρθρο 584	Βιβλία ημερησίων δελτίων σε οικοδομικά και τεχνικά έργα
Άρθρο 585	Βιβλίο Ημερησίων Δελτίων Απασχολούμενου Προσωπικού σε αγροτικές εργασίες και αλιεία
Άρθρο 586	Εξουσιοδοτικές διατάξεις
	ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 587	Καταργούμενες διατάξεις
Άρθρο 588	Έναρξη ισχύος
	Πίνακας κωδικοποιητικών και κωδικοποιούμενων διατάξεων
	Πίνακας κωδικοποιούμενων και κωδικοποιητικών διατάξεων

χρόνος λογίζεται ως χρόνος εργασίας για όλα τα δικαιώματα που παρήχθησαν μέχρι το σημείο της λύσης της.

Άρθρο 3

Έλλειψη συμφωνίας για το μισθό Αν η εργασία κατά τις συνηθισμένες περιστάσεις παρέχεται μόνο με μισθό, λογίζεται ότι έχει σιωπηρά συμφωνηθεί μισθός.

Άρθρο 4

Προσωπική φύση της σχέσης Αν δεν προκύπτει κάτι άλλο από τη συμφωνία ή από τις περιστάσεις, ο εργαζόμενος οφείλει να εκτελέσει αυτοπροσώπως την υποχρέωσή του και η αξίωση του εργοδότη στην εργασία είναι αμεταβίβαστη. Υποχρεώσεις του εργαζομένου Ο εργαζόμενος οφείλει να εκτελέσει με επιμέλεια την εργασία που ανέλαβε. Ο βαθμός της επιμέλειας του εργαζομένου κρίνεται με βάση τη σύμβαση, ενόψει του είδους της ανατεθείσας εργασίας, της μόρφωσης ή των ειδικών γνώσεων που απαιτούνται για την εργασία, καθώς και των ικανοτήτων και των ιδιοτήτων του εργαζομένου που ο εργοδότης γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει. Ο εργαζόμενος ευθύνεται για τη ζημία που προξενείται στον εργοδότη από δόλο. Σε περίπτωση πρόκλησης ζημίας στον εργοδότη από αμέλεια του εργαζομένου κατά την εκτέλεση της εργασίας, το δικαστήριο μπορεί να απαλλάξει τον εργαζόμενο από την ευθύνη, ιδίως σε περίπτωση ελαφριάς αμέλειας, ή να κατανείμει τη ζημία μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου, καταλογίζοντας στον εργοδότη τη ζημία που αναλογεί στον επιχειρηματικό του κίνδυνο ή που παρίσταται δυσανάλογη σε σχέση με την ωφέλεια του εργαζομένου από τη σύμβαση.

Άρθρο 6

Υποχρεώσεις του εργοδότη Ο εργοδότης έχει υποχρέωση να καταβάλει το συμφωνημένο ή το συνηθισμένο μισθό. Υποχρέωση πληροφόρησης Αν ο μισθός συνίσταται ολικά ή κατά ένα μέρος σε ποσοστό από τα κέρδη, ο εργοδότης έχει υποχρέωση να παρέχει στον εργαζόμενο ή αντί για αυτόν σε πρόσωπο που εκλέγουν τα μέρη ή το δικαστήριο, τις αναγκαίες πληροφορίες για τα κέρδη και τις ζημίες και, εφόσον απαιτείται, έχει υποχρέωση να επιδείξει τα λογιστικά βιβλία.

Άρθρο 8

Πότε καταβάλλεται ο μισθός Αν δεν υπάρχει αντίθετη συμφωνία ή συνήθεια, ο μισθός καταβάλλεται μετά την παροχή της εργασίας και, αν υπολογίζεται κατά ορισμένα διαστήματα κατά τη διάρκεια της σύμβασης, καταβάλλεται στο τέλος καθενός απ’ αυτά. Σε κάθε περίπτωση μόλις λήξει η σύμβαση γίνεται απαιτητός ο μισθός που αντιστοιχεί στον χρόνο έως τη λήξη. Σε εργασία κατά μονάδα ή κατ’ αποκοπή ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα στις προκαταβολές που δικαιολογούνται από τις περιστάσεις ανάλογα με την εργασία που έχει προσφέρει και τις δαπάνες που τυχόν έκανε.

Άρθρο 9

Υπερημερία του εργοδότη Αν ο εργοδότης έγινε υπερήμερος ως προς την αποδοχή της εργασίας, ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να απαιτήσει την πραγματική απασχόλησή του, καθώς και τον μισθό για το διάστημα που δεν απασχολήθηκε. Δικαίωμα να απαιτήσει τον μισθό έχει ο εργαζόμενος και στην περίπτωση που η αποδοχή της εργασίας είναι αδύνατη από λόγους που αφορούν στον εργοδότη και δεν οφείλονται σε ανώτερη βία. Στις ανωτέρω περιπτώσεις ο εργαζόμενος δεν είναι υποχρεωμένος να παράσχει την εργασία σε άλλο χρόνο. Ο εργοδότης, όμως, έχει δικαίωμα να αφαιρέσει από τον μισθό καθετί που ο εργαζόμενος ωφελήθηκε από τη ματαίωση της εργασίας ή από την παροχή της αλλού.

Άρθρο 10

Λόγοι που εμπόδισαν τον εργαζόμενο Ο εργαζόμενος διατηρεί την αξίωσή του για τον μισθό, αν ύστερα από δεκαήμερη τουλάχιστον παροχή εργασίας εμποδίζεται να εργαστεί από σπουδαίο λόγο που δεν οφείλεται σε υπαιτιότητά του. Ο εργοδότης έχει δικαίωμα να αφαιρέσει από τον μισθό τα ποσά που εξαιτίας του εμποδίου καταβλήθηκαν στον εργαζόμενο από ασφάλιση υποχρεωτική κατά το νόμο.

Άρθρο 11

Χρονική έκταση της αξίωσης Το χρονικό διάστημα κατά το οποίο διατηρείται, σύμφωνα με το προηγούμενο άρθρο, η αξίωση για τον μισθό σε περίπτωση εμποδίου, δεν μπορεί να υπερβεί τον έναν μήνα, αν το εμπόδιο εμφανίστηκε ένα τουλάχιστον έτος μετά την έναρξη της σύμβασης, και τον μισό μήνα σε κάθε άλλη περίπτωση. Η αξίωση για το διάστημα αυτό υπάρχει και αν ακόμη ο εργοδότης κατάγγειλε τη μίσθωση επειδή το εμπόδιο του παρείχε το δικαίωμα αυτό. Αν παρουσιαστεί ανάγκη για εργασία πέρα από τη συμφωνημένη ή τη συνηθισμένη, ο εργαζόμενος έχει υποχρέωση να την παράσχει, αν είναι σε θέση να το κάνει και η άρνησή του θα ήταν αντίθετη με την καλή πίστη. Ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα για την πρόσθετη αυτή εργασία σε συμπληρωματική αμοιβή, που κανονίζεται ανάλογα με τον συμφωνημένο μισθό και με τις ειδικές περιστάσεις.

Άρθρο 13

Ασφάλεια και υγιεινή των χώρων εργασίας Ο εργοδότης οφείλει να διαρρυθμίζει τα σχετικά με την εργασία και με τον χώρο της καθώς και τα σχετικά με τη διαμονή, τις εγκαταστάσεις και τα μηχανήματα ή εργαλεία, έτσι ώστε να προστατεύεται η ζωή και η υγεία του εργαζομένου.

Άρθρο 14

Άδειες για ανεύρεση άλλης εργασίας Όταν καταγγελθεί η σύμβαση, ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να ζητήσει τον αναγκαίο ελεύθερο χρόνο για να βρει άλλη εργασία, εφόσον δεν του μένει διαφορετικά κατάλληλος χρόνος γι’ αυτόν τον σκοπό.

Άρθρο 15

Παραίτηση του εργαζομένου από τα δικαιώματά του Είναι άκυρη η συμφωνία με την οποία περιορίζονται τα δικαιώματα του εργαζομένου από τα άρθρα 9 έως 11, 12 παρ. 2, 13, 14, 157, 158, 324, 327, 329 του παρόντος Κώδικα και τα άρθρα 660, 661, 663, 666 και 667 του Αστικού Κώδικα (Α.Κ.) ή διευρύνεται η ευθύνη του εργαζομένου από το άρθρο 5 του παρόντος Κώδικα.

ΜΕΡΟΣ Β’

ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΡΕΠΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΜΗΜΑ Ι

ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΔΙΑΚΡIΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’

ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

Άρθρο 16

Σκοπός Σκοπός των διατάξεων του Τμήματος Ι είναι η προώθηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και η καταπολέμηση των διακρίσεων: α) Λόγω φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών σύμφωνα με την Οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 2000, β) λόγω θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, χαρακτηριστικών ή έκφρασης φύλου στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας σύμφωνα με την Οδηγία 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 2000, γ) λόγω φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, χαρακτηριστικών ή έκφρασης φύλου στους τομείς της κοινωνικής προστασίας, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής ασφάλισης και της υγειονομικής περίθαλψης, των κοινωνικών παροχών και των φορολογικών διευκολύνσεων ή πλεονεκτημάτων, της εκπαίδευσης, και της πρόσβασης στη διάθεση και την παροχή αγαθών και υπηρεσιών που διατίθενται (συναλλακτικά) στο κοινό, συμπεριλαμβανομένης της στέγης, μεταξύ άλλων και για

• δ) τη διευκόλυνση της άσκησης των δικαιωμάτων των

εργαζομένων στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων σύμφωνα με την Οδηγία 2014/54/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 16ης Απριλίου 2014.

Άρθρο 17

Έννοια των διακρίσεων

• α) Ως «άμεση διάκριση» νοείται όταν ένα πρόσωπο υφίσταται, για λόγους φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής

καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, χαρακτηριστικών ή έκφρασης φύλου μεταχείριση λιγότερο ευνοϊκή από αυτήν της οποίας τυγχάνει, έτυχε ή θα ετύγχανε άλλο πρόσωπο, σε ανάλογη κατάσταση.

• β) Ως «έμμεση διάκριση» νοείται όταν μία εκ πρώτης

όψεως ουδέτερη διάταξη, κριτήριο ή πρακτική μπορεί να θέσει πρόσωπα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, χαρακτηριστικών ή έκφρασης φύλου σε μειονεκτική θέση συγκριτικά με άλλα πρόσωπα. «Έμμεση διάκριση» δεν υφίσταται, εάν η διάταξη, το κριτήριο ή η πρακτική αυτή δικαιολογείται αντικειμενικά από έναν θεμιτό σκοπό και τα μέσα επίτευξής του είναι πρόσφορα και αναγκαία, εάν τα μέτρα, που λαμβάνονται, είναι αναγκαία για την τήρηση της δημόσιας ασφάλειας, τη διασφάλιση της δημόσιας τάξης, την πρόληψη ποινικών παραβάσεων, την προστασία της υγείας, των δικαιωμάτων και ελευθεριών των άλλων ή όταν αφορά άτομα με αναπηρία ή χρόνια πάθηση και μέτρα που λαμβάνονται υπέρ αυτών, σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 21 του Συντάγματος και το άρθρο 20 του παρόντος Κώδικα.

• γ) Η «παρενόχληση» νοείται ως διάκριση κατά την

έννοια της παρ. 1, εφόσον σημειώνεται ανεπιθύμητη συμπεριφορά που συνδέεται με έναν από τους λόγους του άρθρου 16 με σκοπό ή αποτέλεσμα την προσβολή της αξιοπρέπειας προσώπου και τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος. προσώπου για οποιονδήποτε από τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 16.

• ε) Ως «διάκριση λόγω σχέσης» νοείται η λιγότερο

ευνοϊκή μεταχείριση ενός προσώπου λόγω της στενής του σχέσης με πρόσωπο ή πρόσωπα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, χαρακτηριστικών ή έκφρασης φύλου.

• στ) Ως «διάκριση λόγω νομιζόμενων χαρακτηριστικών» νοείται η λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση ενός

προσώπου που εικάζεται ότι διαθέτει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, χαρακτηριστικών ή έκφρασης φύλου.

• ζ) Ως «πολλαπλή διάκριση» νοείται οποιαδήποτε διάκριση, αποκλεισμός ή περιορισμός, σε βάρος προσώπου, που βασίζεται σε περισσότερους από έναν από τους

ανωτέρω λόγους.

• η) Η «άρνηση εύλογων προσαρμογών» για τα άτομα με

αναπηρία ή χρόνια πάθηση νοείται ως διάκριση.

• θ) Ως «εύλογες προσαρμογές» νοούνται οι απαραίτητες και κατάλληλες τροποποιήσεις, ρυθμίσεις και ενδεδειγμένα μέτρα, που απαιτούνται σε μια συγκεκριμένη

περίπτωση, προκειμένου να διασφαλιστεί για τα άτομα με αναπηρίες ή χρόνιες παθήσεις η αρχή της ίσης μεταχείρισης, οι οποίες δεν επιβάλλουν δυσανάλογο ή αδικαιολόγητο βάρος στον εργοδότη.

Άρθρο 18

• α) Τους όρους πρόσβασης στην εργασία και την απασχόληση εν γένει, συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων επιλογής και των όρων πρόσληψης, ανεξάρτητα

από τον κλάδο δραστηριότητας και σε όλα τα επίπεδα της επαγγελματικής ιεραρχίας, καθώς και τους όρους υπηρεσιακής και επαγγελματικής εξέλιξης,

• β) την πρόσβαση σε όλα τα είδη και επίπεδα επαγγελματικού προσανατολισμού, μαθητείας, επαγγελματικής

κατάρτισης, επιμόρφωσης και επαγγελματικού αναπροσανατολισμού, συμπεριλαμβανομένης της απόκτησης πρακτικής επαγγελματικής εμπειρίας.

• γ) τους όρους και τις συνθήκες εργασίας και απασχόλησης, ιδίως όσον αφορά τις αποδοχές, την απόλυση, την

υγεία και την ασφάλεια στην εργασία και σε περίπτωση ανεργίας την επανένταξη και την εκ νέου απασχόληση,

• δ) την ιδιότητα του μέλους και τη συμμετοχή σε συνδικαλιστική οργάνωση εργαζομένων ή εργοδοτών ή σε

οποιαδήποτε επαγγελματική οργάνωση, συμπεριλαμβανομένων των πλεονεκτημάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν από τη συμμετοχή σε αυτές, και ιδίως του δικαιώματος εκλέγειν και εκλέγεσθαι.

• α) Την κοινωνική προστασία, συμπεριλαμβανομένης

της κοινωνικής ασφάλισης και της υγειονομικής περίθαλψης,

• β) τις κοινωνικές παροχές και τις φορολογικές διευκολύνσεις ή πλεονεκτήματα,

• γ) την εκπαίδευση,

• δ) την πρόσβαση στη διάθεση και την παροχή αγαθών

και υπηρεσιών που διατίθενται (συναλλακτικά) στο κοινό, συμπεριλαμβανομένης της στέγης.

Άρθρο 19

Δικαιολογημένη διαφορετική μεταχείριση λόγω ειδικών επαγγελματικών απαιτήσεων

Άρθρο 20

Εύλογες προσαρμογές για τα άτομα με αναπηρία ή χρόνια πάθηση Για την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης στον τομέα της εργασίας και της απασχόλησης έναντι ατόμων με αναπηρία ή χρόνια πάθηση, ο εργοδότης υποχρεώνεται στη λήψη όλων των ενδεδειγμένων κατά περίπτωση μέτρων, προκειμένου τα άτομα αυτά να έχουν δυνατότητα πρόσβασης σε θέση εργασίας, να ασκούν αυτή και να εξελίσσονται, καθώς και δυνατότητα συμμετοχής στην επαγγελματική κατάρτιση, εφόσον τα μέτρα αυτά δεν συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση για τον εργοδότη. Δεν θεωρείται δυσανάλογη η επιβάρυνση, όταν αντισταθμίζεται επαρκώς από μέτρα προστασίας που λαμβάνονται στο πλαίσιο άσκησης της πολιτικής υπέρ των ατόμων με αναπηρία ή χρόνια πάθηση.

Άρθρο 21

Δικαιολογημένη διαφορετική μεταχείριση λόγω ηλικίας

• α) Την καθιέρωση ειδικών συνθηκών τόσο για την

πρόσβαση στην απασχόληση και την επαγγελματική κατάρτιση όσο για την απασχόληση και εργασία, συμπεριλαμβανομένων των όρων απόλυσης και αμοιβής, για τους νέους, τους ηλικιωμένους και τους εργαζομένους που συντηρούν άλλα πρόσωπα, προκειμένου να ευνοείται η επαγγελματική τους ένταξη ή να εξασφαλίζεται η προστασία τους,

• β) τον καθορισμό ελάχιστων ορίων ηλικίας, επαγγελματικής εμπειρίας ή αρχαιότητας στην απασχόληση για

την πρόσβαση σε αυτήν ή σε ορισμένα πλεονεκτήματα που συνδέονται με την απασχόληση,

• γ) τον καθορισμό ανώτατου ορίου ηλικίας για την

πρόσληψη, με βάση την απαιτούμενη κατάρτιση για τη συγκεκριμένη θέση εργασίας ή την ανάγκη εύλογης περιόδου απασχόλησης πριν από τη συνταξιοδότηση.

Άρθρο 22

Θετική δράση και ειδικά μέτρα

Άρθρο 23

Παροχή προστασίας

Άρθρο 24

Βάρος απόδειξης

Άρθρο 25

Προστασία έναντι αντίμετρων Η κατά το άρθρο  23 προστασία καταλαμβάνει και απόλυση ή δυσμενή, εν γένει, μεταχείριση προσώπου, η οποία εκδηλώνεται ως αντίμετρο σε καταγγελία ή αίτημα παροχής έννομης προστασίας, για τη διασφάλιση τήρησης της αρχής της ίσης μεταχείρισης.

Άρθρο 26

Κυρώσεις

Άρθρο 27

Συνεκτίμηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης Κατά τη σύνταξη και εφαρμογή νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων ή πράξεων, πολιτικών και δράσεων στα πεδία εφαρμογής του παρόντος Κεφαλαίου, λαμβάνεται ιδιαιτέρως υπόψη η αρχή της ίσης μεταχείρισης, σύμφωνα με τις διατάξεις του ίδιου Κεφαλαίου.

Άρθρο 28

Κοινωνικός διάλογος

• α) Διασφαλίζει το διάλογο με αντιπροσωπευτικές οργανώσεις και με μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι οποίες

έχουν ως καταστατικό σκοπό την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, χαρακτηριστικών ή έκφρασης φύλου.

• β) Μεριμνά για την ευρύτερη δημοσιότητα της σχετικής νομοθεσίας και των μέτρων, που λαμβάνονται σε

εθνικό ή τοπικό επίπεδο, για την προώθηση των σκοπών του παρόντος Κεφαλαίου.

• γ) Συντάσσει ετήσια έκθεση, η οποία καταγράφει τις

εξελίξεις ως προς την εφαρμογή του παρόντος Κεφαλαίου, τα αποτελέσματα του κοινωνικού διαλόγου και τις δράσεις δημοσιότητας που αναλήφθηκαν.

• δ) Στην έκθεση αυτή, απευθύνει επίσης προτάσεις

στην Κυβέρνηση και τους κοινωνικούς εταίρους για την προώθηση των αρχών της ίσης μεταχείρισης και τη λήψη μέτρων κατά των διακρίσεων.

Άρθρο 29

Φορέας προώθησης της αρχής της ίσης μεταχείρισης Φορέας παρακολούθησης και προώθησης της εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανεξαρτήτως φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, χαρακτηριστικών ή έκφρασης φύλου στο πεδίο εφαρμογής και, κατά τους ορισμούς του παρόντος Κεφαλαίου, στον ιδιωτικό, τον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα ορίζεται ο Συνήγορος του Πολίτη.

Άρθρο 30

Αρχές και Υπηρεσίες για την εποπτεία και προώθηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης

Άρθρο 31

Συνεργασία φορέων Ο κατά το άρθρο 29 φορέας προώθησης της αρχής της ίσης μεταχείρισης, καθώς και οι υπηρεσίες του άρθρου 30, συνεργάζονται μεταξύ τους, καθώς και με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, τις τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, την Ανώτατη Διοίκηση Ενώσεων Δημοσίων Υπαλλήλων (Α.Δ.Ε.Δ.Υ), την Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΕ.Σ.Ε.Ε), καθώς και τις ενώσεις των εργοδοτών, τον Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (Σ.Ε.Β.), τη Γενική Συνομοσπονδία Επαγγελματιών, Βιοτεχνών και Εμπόρων Ελλάδας (Γ.Σ.Ε.Β.Ε.Ε.), την Ελληνική Συνομοσπονδία Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (Ε.Σ.Ε.Ε.) και τον Σύνδεσμο Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (Σ.Ε.Τ.Ε.), το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης (Ε.Κ.Κ.Α), το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (Ε.Κ.Κ.Ε.), το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας (Κ.Ε.Θ.Ι), τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (Ε.Ο.Δ.Υ.), την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας, την Ένωση Περιφερειών Ελλάδας (Ε.Ν.Π.Ε.), καθώς και με φορείς και οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της καταπολέμησης των διακρίσεων λόγω φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, χαρακτηριστικών ή έκφρασης φύλου, με στόχο τη συνεισφορά τους στην προαγωγή της αρχής της ίσης μεταχείρισης στο πλαίσιο των σκοπών του παρόντος Κεφαλαίου. Επιβράβευση επιχειρήσεων με Σήμα Διαφορετικότητας

Άρθρο 33

Διατήρηση ευνοϊκότερων διατάξεων Οι διατάξεις του παρόντος Κεφαλαίου δεν θίγουν ευνοϊκότερες διατάξεις σχετικά με την προώθηση και την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και δεν αποτελούν λόγο μείωσης του υφιστάμενου επιπέδου παρεχόμενης προστασίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’

ΙΣΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Άρθρο 34

Σκοπός Σκοπός του παρόντος Κεφαλαίου είναι να εξασφαλισθεί η εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης, όσον αφορά:

• α) Την πρόσβαση στην απασχόληση, συμπεριλαμβανομένης της επαγγελματικής εξέλιξης, και στην επαγγελματική κατάρτιση, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης με σκοπό την απασχόληση («vocational training»),

• β) τις συνθήκες και τους όρους εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της αμοιβής και

• γ) τα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, όπως προβλέπεται από τις διατάξεις της Οδηγίας

2006/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

Άρθρο 35

Για την εφαρμογή του παρόντος Κεφαλαίου ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

• α) «Άμεση διάκριση»: κάθε πράξη ή παράλειψη που

αποκλείει ή θέτει σε εμφανώς μειονεκτική θέση τα πρόσωπα λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου, καθώς και κάθε εντολή, παρότρυνση ή συστηματική ενθάρρυνση προσώπων να προβαίνουν σε δυσμενή ή άνιση μεταχείριση άλλων λόγω φύλου.

• β) «Έμμεση διάκριση»: κάθε πράξη ή παράλειψη που

θέτει σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση τα πρόσωπα λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου, δυνάμει μιας ουδέτερης εκ πρώτης όψης διάταξης, κριτηρίου ή πρακτικής, εκτός αν αυτή η διάταξη, το κριτήριο ή η πρακτική δικαιολογείται αντικειμενικά από νόμιμο σκοπό και τα μέσα για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού είναι πρόσφορα και αναγκαία.

• γ) «Παρενόχληση»: όταν εκδηλώνεται ανεπιθύμητη συμπεριφορά συνδεόμενη με το φύλο ενός προσώπου, με

σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση της αξιοπρέπειας του προσώπου αυτού και τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος.

• δ) «Σεξουαλική παρενόχληση»: οποιαδήποτε μορφή

ανεπιθύμητης λεκτικής, ψυχολογικής ή σωματικής συμπεριφοράς σεξουαλικού χαρακτήρα, με αποτέλεσμα την προσβολή της προσωπικότητας ενός προσώπου, ιδίως με τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος γύρω από αυτό. Διατάξεις που προβλέπουν κυρώσεις για την επίδειξη τέτοιας συμπεριφοράς εφαρμόζονται ως ισχύουν.

• ε) «Αμοιβή»: οι πάσης φύσεως μισθοί και αποδοχές

και όλα τα άλλα οφέλη που παρέχονται άμεσα ή έμμεσα από κάθε πηγή, σε χρήματα ή σε είδος, από τον εργοδότη στον εργαζόμενο, εξαιτίας ή και με αφορμή την απασχόληση του τελευταίου.

• στ) «Επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης»: συστήματα που δεν διέπονται από την Οδηγία

79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978, περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως (EEL 6 της 10.1.1979), και που έχουν ως αντικείμενο τη χορήγηση στους εργαζόμενους, μισθωτούς ή αυτοαπασχολούμενους, στα πλαίσια επιχείρησης ή ομάδας επιχειρήσεων, οικονομικού κλάδου ή επαγγελματικού ή διεπαγγελματικού τομέα, παροχών που προορίζονται να συμπληρώσουν ή να υποκαταστήσουν τις παροχές των εκ του νόμου συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, ανεξαρτήτως του αν η υπαγωγή στα συστήματα αυτά είναι υποχρεωτική. Απαγόρευση διακρίσεων

• β) Διάκριση λόγω φύλου συνιστά, επίσης, οποιαδήποτε

λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση προσώπου που συνδέεται με αλλαγή φύλου.

Άρθρο 37

Απαγόρευση διακρίσεων ως προς τις αμοιβές

• β) Κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή συστημάτων αξιολόγησης του προσωπικού που συνδέονται με

τη μισθολογική εξέλιξη του, πρέπει να τηρείται η αρχή της ίσης μεταχείρισης και να μην επιτρέπεται διάκριση λόγω φύλου ή οικογενειακής κατάστασης.

Άρθρο 38

• α) Στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης που εξασφαλίζουν προστασία κατά των κινδύνων

ασθένειας, αναπηρίας, γήρατος, συμπεριλαμβανομένης και της περίπτωσης πρόωρης συνταξιοδότησης, εργατικού ατυχήματος και επαγγελματικής ασθένειας, καθώς και ανεργίας.

• β) Στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης που προβλέπουν άλλες κοινωνικές παροχές σε είδος

ή σε χρήμα και ιδίως παροχές επιζώντων και οικογενειακές παροχές, εφόσον οι παροχές αυτές προορίζονται για εργαζομένους και επομένως αποτελούν οφέλη που παρέχονται από τον εργοδότη στον εργαζόμενο λόγω της απασχόλησης αυτού.

• α) Στις ατομικές συμβάσεις των αυτοαπασχολούμενων.

• β) Στα συστήματα των αυτοαπασχολούμενων που

έχουν μόνο ένα μέλος.

• γ) Στις ασφαλιστήριες συμβάσεις στις οποίες δεν μετέχει ο εργοδότης, στην περίπτωση των εργαζομένων.

• δ) Στις προαιρετικές διατάξεις επαγγελματικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης που προσφέρονται

ατομικά στους μετέχοντες για να εξασφαλίσουν: - είτε συμπληρωματικές παροχές - είτε την επιλογή ημερομηνίας έναρξης των κανονικών παροχών των αυτοαπασχολούμενων ή την επιλογή μεταξύ πολλών παροχών.

• ε) Στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης στα οποία οι παροχές χρηματοδοτούνται από εισφορές που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι σε εθελοντική

βάση. Το παρόν άρθρο και τα άρθρα 39 και 40 δεν εμποδίζουν τον εργοδότη να χορηγήσει συμπληρωματικό ποσό σύνταξης σε άτομα τα οποία έχουν ήδη συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδότησης όσον αφορά τη χορήγηση σύνταξης δυνάμει επαγγελματικού συστήματος, αλλά τα οποία δεν έχουν ακόμη συμπληρώσει το προβλεπόμενο όριο ηλικίας για τη χορήγηση σύνταξης από το εκ του νόμου σύστημα, με σκοπό την εξίσωση ή την προσέγγιση του ποσού των συνολικών παροχών που καταβάλλεται στα άτομα αυτά με το ποσό που καταβάλλεται σε ετερόφυλα άτομα τα οποία βρίσκονται στην ίδια κατάσταση και έχουν ήδη συμπληρώσει την ηλικία για συνταξιοδότηση από το εκ του νόμου σύστημα, έως ότου οι δικαιούχοι του συμπληρωματικού ποσού συμπληρώσουν το προβλεπόμενο από το εκ του νόμου σύστημα όριο ηλικίας.

Άρθρο 39

Έκταση της απαγόρευσης Υπό τους όρους που καθορίζονται στο επόμενο άρθρο, απαγορεύεται κάθε άμεση ή έμμεση διάκριση λόγω φύλου, ιδίως σε συσχετισμό με την ύπαρξη γάμου ή την εν γένει οικογενειακή κατάσταση, όσον αφορά:

• α) Το πεδίο εφαρμογής των επαγγελματικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης και τους όρους της υπαγωγής

στα συστήματα αυτά.

• β) Την υποχρέωση καταβολής εισφορών και τον υπολογισμό των εισφορών.

• γ) Τον υπολογισμό των παροχών, συμπεριλαμβανομένων των προσαυξήσεων λόγω συζύγου και προστατευόμενων προσώπων, καθώς και τις προϋποθέσεις διάρκειας

και διατήρησης του δικαιώματος παροχών. Αντιβαίνουν στην αρχή της ίσης μεταχείρισης διατάξεις που βασίζονται στο φύλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, ιδίως σε σχέση με την ύπαρξη γάμου ή την εν γένει οικογενειακή κατάσταση, προκειμένου:

• α) Να προσδιορίσουν τα πρόσωπα που δικαιούνται

να συμμετέχουν σε επαγγελματικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.

• β) Να καθορίσουν τον υποχρεωτικό ή προαιρετικό

χαρακτήρα της συμμετοχής σε ένα επαγγελματικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.

• γ) Να διαμορφώσουν διαφορετικούς κανόνες σχετικά με την ηλικία εισόδου στο επαγγελματικό σύστημα

κοινωνικής ασφάλισης ή με την ελάχιστη διάρκεια της απασχόλησης ή της υπαγωγής στο επαγγελματικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, για τη λήψη παροχών από το σύστημα αυτό.

• δ) Να προβλέψουν διαφορετικούς κανόνες, εκτός από

τις περιπτώσεις που προβλέπονται στην περ. η) και την υποπερ. θβ) της περ. θ), για την απόδοση των εισφορών όταν ο εργαζόμενος αποχωρεί από το επαγγελματικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης χωρίς να έχει συμπληρώσει τις προϋποθέσεις που θα του εξασφάλιζαν μεταγενέστερο δικαίωμα για τις μακροπρόθεσμες παροχές.

• ε) Να καθορίσουν διαφορετικές προϋποθέσεις για τη

χορήγηση παροχών ή να τις περιορίσουν μόνο στους εργαζομένους του ενός ή του άλλου φύλου.

• στ) Να επιβάλουν διαφορετικά όρια ηλικίας για τη συνταξιοδότηση.

• ζ) Να διακόψουν τη διατήρηση ή την απόκτηση δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια των αδειών λόγω μητρότητας ή για οικογενειακούς λόγους, οι οποίες ορίζονται με

νόμο ή με σύμβαση και κατά τις οποίες καταβάλλονται αποδοχές από τον εργοδότη.

• η) Να καθορίσουν διαφορετικά επίπεδα για τις παροχές, εκτός εάν αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να

ληφθούν υπόψη αναλογιστικά στοιχεία υπολογισμού, τα οποία είναι διαφορετικά για τα δύο φύλα, στην περίπτωση συστημάτων καθορισμένων εισφορών. Στην περίπτωση επαγγελματικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης καθορισμένων παροχών τα οποία χρηματοδοτούνται με κεφαλαιοποίηση, ορισμένα στοιχεία μπορεί να είναι άνισα, στον βαθμό που η ανισότητα των ποσών οφείλεται στις συνέπειες της χρησιμοποίησης διαφορετικών αναλογιστικών συντελεστών σύμφωνα με το φύλο κατά την εφαρμογή της χρηματοδότησης του επαγγελματικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.

• θ) Να καθορίσουν διαφορετικά επίπεδα: θα) για τις

εισφορές των εργαζομένων και θβ) για τις εισφορές των εργοδοτών εκτός από την περίπτωση επαγγελματικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης καθορισμένων εισφορών εάν στόχος είναι η εξίσωση ή η προσέγγιση των τελικών παροχών των δύο φύλων και την περίπτωση επαγγελματικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης καθορισμένων παροχών, χρηματοδοτούμενων με κεφαλαιοποίηση, εφόσον οι εργοδοτικές εισφορές προορίζονται να συμπληρώσουν το χρηματικό ποσό το οποίο είναι απαραίτητο για να καλυφθεί το κόστος των καθορισμένων αυτών παροχών.

• ι) Να προβλέψουν διαφορετικούς κανόνες ή κανόνες