Νόμοι — ΦΕΚ A' 162/2006

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΛΕΚΑΝΗΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΑΧΕΛΩΟΥ Το μέρος αυτό περιλαμβάνει δύο ενότητες. Στην πρώτη αναλύεται το ειδικό λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε και με το οποίο κατασκευάστηκε το διαχειριστικό ομοίωμα για τη διαχείριση της λεκάνης του Αχελώου και η δεύτερη τα επιμέρους στοιχεία και δεδομένα που εισήχθησαν καθώς και ο τρόπος που αναπαραστάθηκαν για τη δημιουργία του ομοιώματος. 8.1 Περιγραφή του διαχειριστικού ομοιώματος Το διαχειριστικό μοντέλο που χρησιμοποιήθηκε για την προσομοίωση της λεκάνης του Αχελώου, είναι το MIKE BASIN της εταιρείας DHI (Danish Hydraulic Institute, Δανία). Το μοντέλο αυτό ακολουθεί τη λογική της διαχείρισης σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης και όχι με βάση το συνολικό έργο. Βασίζεται στη θεώρηση ότι οι φυσικοί και υδάτινοι πόροι μιας υδρολογικής λεκάνης αποτελούν μία ενότητα και επομένως πρέπει να θεωρηθούν έτσι, ώστε να μην υπάρξουν ανακρίβειες όσον αφορά στη μελλοντική χρήση του νερού. Το MIKE BASIN είναι ένα μοντέλο προσομοίωσης για διαχείριση υδάτων που αναπαριστά την υδρολογία λεκάνης στο χώρο και στο χρόνο. Αποτελεί ουσιαστικά ένα μοντέλο δικτύου στο οποίο οι ποταμοί και τα βασικά ρέματα εξιδανικεύονται με γραμμικά δικτυακά στοιχεία (reaches) και κομβικά δικτυακά στοιχεία (nodes). Τα γραμμικά στοιχεία αντιπροσωπεύουν ανεξάρτητα ρέματα, ενώ οι κόμβοι αντιπροσωπεύουν θέσεις στις οποίες είναι δυνατόν να έχουμε κάποια δραστηριότητα όσον αφορά το νερό, όπως πχ. ζήτηση. Το MIKE BASIN είναι αποκλειστικά σχεδιασμένο να λειτουργεί στο περιβάλλον προγραμμάτος γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών (GIS), ως πρόσθετη εγκατάσταση εφαρμογής, η οποία περιλαμβάνει τη δική της λίστα εντολών. Μπορούν να εξομοιωθούν όλα τα στοιχεία ενός υδατικού διαχειριστικού μοντέλου, όπως είναι οι χρήστες, ταμιευτήρες, υδροηλεκτρικές εγκατστάσεις, επιφανειακά και υπόγεια νερά, βροχόπτωσηαπορροή και ποιότητα νερού. Το MIKE BASIN βασίζεται στην αντικειμενοστρέφεια και υπάρχει δυνατότητα για προγραμματισμό δράσεων με Visual Basic. Φυσικά χρησιμοποιεί και όλες τις δυνατότητες του προγράμματος GIS, όπως είναι η υποστήριξη στοιχείων με βάση δεδομένων. Όσον αφορά στην παραγωγή στοιχείων και αποτελεσμάτων το ΜΙΚΕ Basin παρουσιάζει αποτελέσματα σε χάρτες GIS, ή σε μορφή πινάκων (Excel, HTML, Database), καθώς επίσης και υπό μορφή κινουμένων στοιχείων (animation). Διάφοροι τύποι σχηματοποίησης μπορούν να εισαχθούν στο μοντέλο. Τα μικρά συστήματα παραποτάμων μπορούν να ενοποιηθούν σε μία μόνο διακλάδωση ποταμού. Τα πολλά και μικρά αρδευτικά μπορούν να ενοποιηθούν σε ένα μεγαλύτερο λαμβάνοντας υπόψιν βέβαια τη γεωγραφία τους αλλά και τον κόμβο παροχέτευσής τους. Επίσης, η δημοτική ζήτηση σε ύδρευση καθώς και η βιομηχανική ζήτηση μπορούν να ενοποιηθούν σε ένα κοινό χρήστη. Αυτή η συγκεκριμένη τακτική ακολουθήθηκε στο μοντέλο της παρούσας μελέτης. Με βάση τα παραπάνω αποφασίστηκε η σχηματοποίηση να περιλαμβάνει όλα τα επιμέρους έργα εκμετάλλευσης υδατικών πόρων, αλλά θα πρέπει να είναι ομαδοποιημένα με τέτοια μορφή έτσι ώστε να υπάρχει δυνατότητα δράσης σε συλλογικό πραγματικό επίπεδο. Μια τέτοια σχηματοποίηση πραγματοποιείται εφόσον η ομαδοποίηση των υδρευτικών και αρδευτικών αναγκών γίνει σε επίπεδο Δήμων. Η λεπτομερέστερη ομαδοποίηση σε επίπεδο ΤΟΕΒ ή αρδευτικών περιοχών θα κατέληγε σε ένα ομοίωμα με υπερβολικούς κόμβους του οποίου η ακρίβεια δε θα ήταν καλύτερη όσον αφορά στην περίπτωση των Δήμων. Το σημαντικότερο βέβαια θα ήταν ότι οτιδήποτε σενάριο βελτιστοποίησης δε θα ήταν πραγματοποιήσιμο, αφού όλες οι ενέργειες των οργανισμών θα γίνονταν πάντα στα πλαίσια των Δήμων. Στις λεκάνες Μεσοχώρας, Συκιάς, Πλαστήρα, Κρεμαστών, Καστρακίου και Στράτου τοποθετήθηκαν τα αντίστοιχα υδροηλεκτρικά έργα παραγωγής ενέργειας, τα οποία προσομοιώθηκαν με κόμβους (hydropower nodes). Οι κόμβοι αυτοί περιγράφουν τα υδροηλεκτρικά με βάση χρονοσειρές ενέργειας (MWatts) και εγκαθιστούμενης δυναμικότητας. Σε κάθε υπολεκάνη, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, αντιστοιχήθηκαν δύο κόμβοι ζήτησης, ένας όσον αφορά στην άρδευση και ένας συνολικά για τις υπόλοιπες καταναλώσεις (ύδρευσης, κτηνοτροφίας και τουρισμού). Οι κόμβοι αυτοί συνδέονται με τα σημεία προσφοράς νερού, που μπορεί να είναι απευθείας οι ταμιευτήρες, ή τα σημεία εξόδου της λεκάνης, εφόσον δεν υπάρχουν ταμιευτήρες, ή τέλος κάποιο άλλο σημείο του γραμμικού δικτύου, στο οποίο θεωρείται απαραίτητο να τοποθετηθεί ζήτηση. Ο υπολογισμός της ζήτησης σε άρδευση θεωρήθηκε για κάθε υδρολογική λεκάνη. Αρχικά οι υπολογισμοί έγιναν συγκεντρωτικά και θεωρήθηκαν τα συνολικά μηνιαία κυβικά (m³) νερού που απαιτούνται για την άρδευση κάθε Δήμου. Με βάση το ποσοστό έκτασης του κάθε Δήμου στην αντίστοιχη λεκάνη υπολογίστηκε και η συνολική άρδευση για τις επιμέρους λεκάνες σε κυβικά ανά δευτερόλεπτο (m³/s). Στο Σχήμα 8−1 παρουσιάζεται η συνολική σχηματοποίηση της λεκάνης Αχελώου στο MIKE BASIN. Μετά από την διαμόρφωση της σχηματοποίησης του συστήματος υδατικών πόρων διενεργήθηκε η ρύθμιση του διαχειριστικού ομοιώματος για την υφιστάμενη κατάσταση της λεκάνης. Σκοπός της ρύθμισης είναι αφ’ ενός η διακρίβωση του ότι η σχηματοποίηση της λεκάνης ανταποκρίνεται στα πραγματικά δεδομένα προσφοράς και διάθεσης νερού στον χώρο και τον χρόνο και αφ’ ετέρου, η επιβεβαίωση ότι το ομοίωμα μπορεί να αναπαριστά την χρονική και χωρική διακύμανση της φυσικής προσφοράς νερού και την μεταβολή που επιφέρουν σε αυτήν οι διάφορες χρήσεις ύδατος. Για την ρύθμιση του ομοιώματος, εισάγονται ως παράμετροι και δεδομένα στα επιμέρους στοιχεία της σχηματοποίησης τα τεχνικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά των διαφόρων στοιχείων προσφοράς νερού (π.χ. ύψη φραγμάτων, όγκοι ταμιευτήρων, εγκατεστημένη ισχύς, επιφάνεια λιμνών, παροχές υδατορευμάτων, κλπ.) και ζήτησης νερού (ποσότητες αρδευτικού νερού, ανάγκες ύδρευσης, προτεραιότητες χρήσεων, πηγές υδροληψίας). Κατόπιν επιλέγεται μια κατάλληλη χρονική περίοδος για την οποία διατίθενται ικανοποιητικά δεδομένα της φυσικής προσφοράς νερού. Όσο μεγαλύτερη είναι η περίοδος αυτή, τόσο αναπαριστάται με αντιπροσωπευτικό τρόπο η φυσική διακύμανση της προσφοράς στο χρόνο (ακολουθίες ξηρών και υγρών υδρολογικών ετών) και επομένως μπορεί να εξετασθεί η απόκριση του συστήματος υδατικών πόρων σε διαφορετικές συνθήκες. Η κλασική προσέγγιση στην ρύθμιση διαχειριστικών ομοιωμάτων περιλαμβάνει την εκτέλεση του ομοιώματος για μια μεγάλη χρονική περίοδο για την οποία διατίθενται δεδομένα εισόδου στο σύστημα υδατικών πόρων, επιλεγμένη έτσι ώστε να περιλαμβάνει όσο το δυνατόν περισσότερες ακολουθίες διαφορετικής υδρολογικής απόκρισης. Εάν η χρονοσειρά εισόδων στο σύστημα είναι επαρκώς μεγάλη (>20 ετών), η πιθανότητα αστοχίας ή σχετικής ικανοποίησης των ζητήσεων μπορεί να υπολογιστεί με βάση τον αριθμό των ετών στα οποία εμφανίζεται αστοχία σε σχέση με τα συνολικά έτη της προσομοίωσης. Εναλλακτική ή συμπληρωματική προσέγγιση αποτελεί η στοχαστική προσομοίωση της ανέλιξης των χρονοσειρών εισόδου με σκοπό την παραγωγή μεγάλου αριθμού ισοπίθανων χρονοσειρών που διατηρούν τα στατιστικά χαρακτηριστικά των ιστορικών (παρατηρημένων) χρονοσειρών (π.χ. 100 χρονοσειρές Ν ετών, όπου Ν ο αριθμός των ετών της ιστορικής χρονοσειράς). Στη συνέχεια, το ομοίωμα εκτελείται για κάθε μία από τις παραχθείσες χρονοσειρές και η πιθανότητα ικανοποίησης της ζήτησης προκύπτει από την πιθανοτική κατανομή της σειράς των παραγόμενων αποτελεσμάτων. Μια παραλλαγή της παραπάνω προσέγγισης που διαθέτουν τα σύγχρονα υπολογιστικά ομοιώματα όπως το χρησιμοποιούμενο στην παρούσα, είναι η προσομοίωση του συστήματος για όλο το μήκος των ιστορικών χρονοσειρών εισόδου με επανεκκίνηση των αρχικών συνθηκών του ομοιώματος για κάθε υδρολογική χρονιά. Με τον τρόπο αυτό το διαφορετικό καθεστώς των επιμέρους υδρολογικών ετών, ξεκινώντας κάθε φορά από την ίδια βάση, προσφέρει μια σειρά από διαφορετικά ετήσια εποτελέσματα τα οποία μπορούν να αναλυθούν για την εξαγωγή της πιθανότητας αστοχίας σε ετήσια βάση. Με άλλα λόγια, η παραλλαγή αυτή δεν μεταφέρει τις υπερετήσιες περίσσειες ή ελλείμματα στην επόμενη υδρολογική χρονιά. Είναι χρήσιμη για τον έλεγχο της ευαισθησίας μιας συγκεκριμένης κατάστασης του συστήματος υδατικών πόρων σε διαφορετικά επιμέρους υδρολογικά έτη. Η πιθανότητα αστοχίας συγκρίνεται με το επίπεδο αξιοπιστίας που υιοθετεί ο χρήστης του ομοιώματος (δηλ. την πιθανότητα μη−αστοχίας ή ικανοποίησης της ζήτησης) για να διαπιστωθεί εάν η ζήτηση καλύπτεται μέσα στα αποδεκτά όρια διακινδύνευσης. Το επίπεδο αξιοπιστίας μπορεί να ορισθεί με διάφορους τρόπους. Για την παρούσα μελέτη χρησιμο−ποιείται η ακόλουθη απλή θεώρηση: φ = P (LT = DT) όπου φ το επίπεδο αξιοπιστίας (%) για μία δεδομένη χρήση ύδατος, ΙT η πραγματοποιούμενη απόληψη ύδατος από το σύστημα για την ικανοποίηση της αντίστοιχης ζήτησης DT στην ίδια περίοδο Τ (ένα υδρολογικό έτος στην περίπτωσή μας). Τα ΙT και DT εκφράζονται με μονάδες ποσότητας ύδατος και P είναι η πιθανότητα. Δηλαδή το επίπεδο αξιοπιστίας θεωρείται πρακτικά ίσο με την πιθανότητα κάλυψης της ζήτησης σε ετήσια βάση. Η πιθανότητα αυτή υπολογίζεται εμπειρικά από τον λόγο ΝD/NT , όπου ΝD ο αριθμός ετών στα οποία ικανοποιείται η ζήτηση και ΝT ο συνολικός αριθμός ετών της προσομοίωσης. Το επίπεδο αξιοπιστίας λαμβάνεται ανάλογα με τη χρήση νερού. Έτσι συνηθίζεται η θεώρηση επιπέδου αξιοπιστίας 95% ή και 99% για την υδρευτική χρήση (πιθανότητα αστοχίας 5% και 1% αντίστοιχα), ενώ στην περίπτωση των αρδεύσεων συχνά λαμβάνεται επίπεδο αξιοπιστίας 80 ή 85%. Εάν θεωρηθεί, π.χ., επίπεδο αξιοπιστίας 90%, αυτό σημαίνει ότι θεωρείται αποδεκτή η πιθανότητα αστοχίας 10%, ή μία φορά στα δέκα χρόνια κατά μέσο όρο. Πρέπει να διευκρινισθεί ότι ως αστοχία δεν ορίζεται η πλήρης αδυναμία κάλυψης της ζήτησης αλλά η μειωμένη κάλυψη (οσοδήποτε μειωμένη) σε σχέση με την επιθυμητή. Στην παρούσα μελέτη υιοθετείται – σε αντιστοιχία με προηγούμενες μελέτες που εξέτασαν την ίδια περιοχή (ΕΥΔΕ Αχελώου 2002) – επίπεδο αξιοπιστίας 90% για την αρδευτική χρήση και 95% για την υδρευτική χρήση. Το επίπεδο αξιοπιστίας 90% είναι πολύ ικανοποιητικό για την άρδευση (συνήθως λαμβάνεται 80% ή 85%) καθώς σε περιπτώσεις μειωμένης κάλυψης της ζήτησης, η γεωργική παραγωγή δεν μηδενίζεται πλήρως. Όσον αφορά τις υπόλοιπες χρήσεις, ύδρευσης, κτηνοτροφίας, βιομηχανίας και τουρισμού, επιλέγεται το επίπεδο 95%. Στο ομοίωμα οι χρήσεις αυτές συμπεριλαμβάνονται σε ενοποιημένους κόμβους και επιλογή υψηλότερου επιπέδου αξιοπιστίας δεν θα ήταν ρεαλιστική για τις λοιπές χρήσεις πλήν της υδρευτικής. Τέλος, για την ενεργειακή χρήση δεν ορίζεται συγκεκριμένο επίπεδο αξιοπιστίας. Τα υδροηλεκτρικά έργα καλύπτουν ανάγκες αιχμής του δικτύου και λειτουργούν (τα περισσότερα εξ αυτών) με γνώμονα την κάλυψη των φορτίων και όχι την παραγωγή κάποιου στόχου κατ’ έτος. Συχνά, διαπιστώνεται ότι η θεωρητικά δυνατή ετήσια παραγωγή ενέργειας (βάσει της εγκατεστημένης ισχύος) δεν επιτυγχάνεται για την πλειοψηφία των ετών. Αυτό οφείλεται είτε σε υπερεκτίμηση των διαθέσιμων παροχών και υπερδιαστασιολόγηση των έργων κατά το σχεδιασμό τους − κυρίως για τα παλαιότερα εξ αυτών − είτε στις πολλαπλές πιέσεις που ασκούνται για παροχή νερού προς με υδροηλεκτρικά κριτήρια. Για τους λόγους αυτούς η σχετική απόδοση των έργων βασίζεται στην σύγκριση με τα δεδομένα της ιστορικής τους λειτουργίας και στατιστικούς δείκτες αυτής. 8.2.2 Περίοδος προσομοίωσης και χρονικό βήμα Η περίοδος προσομοίωσης για την οποία εκτελέστηκε το ομοίωμα, καθορίσθηκε από την διαθεσιμότητα των δεδομένων εισόδου στο σύστημα υδατικών πόρων, δηλαδή από τα διαθέσιμα δεδομένα παροχής στις διάφορες θέσεις της λεκάνης, όπως αυτές προέκυψαν από την επεξεργασία που παρουσιάθηκε στο Μέρος Α της Διαχειριστικής Μελέτης. Στην λεκάνη του Αχελώου, καταρτίσθηκαν εκ νέου χρονοσειρές παροχών στις κάτωθι θέσεις: Πίν. 8-1: Θέσεις εκτίμησης παροχών επί του π. Αχελώου. Α/Α Υδρομετρικός σταθμός Λεκάνη απορροής (km2 ) Χρονική περίοδος Προέλευση 1 Μεσοχώρα 644 1965-66 y 2004-05 [1979-80 y 1988-89, πρωτογενή δεδομένα] ΔΕΗ/ΔΑΥΕ και διαχ. μελέτη 2 Συκιά 1175 1965-66 y 2004-05 διαχ. μελέτη 3 Αυλάκι 1375 1965-66 y 2004-05 ΔΕΗ/ΔΑΥΕ 4 ΥΗΣ Κρεμαστών 3602 1966-67 y 2001-01 ΔΕΗ/ΔΕκμΥΗΕ και διαχ. μελέτη 5 ΥΗΣ Καστρακίου 4126 1966-67 y 2001-01 [1970-71 y 2000-01, πρωτογενή δεδομένα] ΔΕΗ/ΔΕκμΥΗΕ και διαχ. μελέτη 6 ΥΗΣ Στράτου 4352 1966-67 y 2001-01 [1990-91 y 2000-01, πρωτογενή δεδομένα] ΔΕΗ/ΔΕκμΥΗΕ και διαχ. μελέτη 7 Εκβολές 4823 1966-67 y 2001-01 διαχ. μελέτη Η μακρύτερη περίοδος ανάμεσα στις παραπάνω είναι η 40ετής περίοδος 1965−1966 ÷ 2004−2005, που αποτελεί την συνολική περίοδο λειτουργίας του βασικού υδρομετρικού σταθμού στο Αυλάκι. Στις θέσεις των ταμιευτήρων η χρονοσειρά είναι κατά τι μικρότερη, ενώ έγιναν επεκτάσεις προς τα πίσω τουλάχιστον μέχρι την χρονολογία έναρξης των παροχών στα Κρεμαστά. Ανάμεσα στις παραπάνω περιόδους επιλέχθηκε η μεγαλύτερη δυνατή κοινή περίοδος για όλες τις θέσεις με κριτήριο την διαθεσιμότητα πρωτογενών δεδομένων στις δύο κύριες θέσεις Αυλάκι (για την Άνω λεκάνη Αχελώου) και Κρεμαστά (για τον Μέσο και Κάτω Ρου). Η περίοδος αυτή καλύπτει ένα διάστημα 34 υδρολογικών ετών από το Υ.Ε. 1966−67 έως και το Υ.Ε. 2000−2001. Κατά την διάρκεια της περιόδου αυτής, η ζήτηση για τις διάφορες χρήσεις (πλην της υδροηλεκτρικής) αντίθετα με την προσφορά, παραμένει σταθερή και αναφέρεται στην σημερινή κατάσταση, όπως υπολογίσθηκε με βάση τα όσα εκτέθηκαν στο Μέρος Β της παρούσης. Η ζήτηση για κάθε χρήση παρουσιάζει μια μηνιαία διακύμανση εντός του έτους αλλά επαναλαμβάνεται αυτούσια σε κάθε νέο υδρολογικό έτος. Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την ρύθμιση του ομοιώματος Το χρονικό βήμα της προσομοίωσης υπαγορεύθηκε επίσης από το χρονικό βήμα των χρονοσειρών εισόδου του ομοιώματος. Οι χρονοσειρές εισόδου είναι μηνιαίου χρονικού βήματος και κατά συνέπεια το βήμα της προσομοίωσης τέθηκε επίσης ένας (1) μήνας. 8.2.3 Θέσεις βαθμονόμησης του ομοιώματος και κριτήρια Η ρύθμιση (βαθμονόμηση) ενός ομοιώματος κατανομής των υδατικών πόρων διαφέρει από την ρύθμιση άλλων υδρολογικών ομοιωμάτων (π.χ. ομοιώματα βροχής – απορροής) όπου η συνήθης διαδικασία είναι η αντιπαραβολή μίας η περισσοτέρων παρατηρημένων μεταβλητών με την ή τις αντίστοιχες προσομοιωμένες και η ελαχιστοποίηση των διαφορών μεταξύ τους βάσει μιας επιλεγμένης αντικειμενικής συνάρτησης που τις ποσοτικοποιεί. Για να εφαρμοσθεί η παραπάνω διαδικασία στην περίπτωση ενός διαχειριστικού ομοιώματος, απαιτείται η ύπαρξη παρατηρημένων χρονοσειρών ορισμένων μεταβλητών κατάντη όλων των χρήσεων ύδατος ύπαρξη δεδομένων για την ακριβή κατανάλωση αρδευτικού νερού κατά μήνα και κατ’ έτος σε κάθε αρδευτικό δίκτυο και την ύπαρξη ορισμένου τουλάχιστον αριθμού μετρήσεων της ποσότητας που δεν χρησιμοποιείται από τα φυτά και αποστραγγίζεται επιστρέφοντας μέσω του εδάφους στην υπόγεια ή επιφανειακή υδροφορία της λεκάνης. Παρόμοια λεπτομερή δεδομένα σπανίζουν τόσο στην περιοχή μελέτης όσο και σε άλλες περιοχές. Πέρα από την αδυναμία ακριβούς καταγραφής των ροών εντός των αρδευτικών συστημάτων λόγω ύπαρξης σημαντικών απωλειών κατά τη μεταφορά του νερού από τη θέση υδροληψίας στην κεφαλή των δικτύων, δεν υπάρχουν αντίστοιχες χρονοσειρές ζήτησης νερού στις αρδευόμενες περιοχές. Η ζήτηση αρδευτικού νερού μπορεί να μεταβάλλεται από έτος σε έτος ανάλογα με τις τοπικές μικροκλιματικές συνθήκες, την υγρότητα της περιόδου και τις αλλαγές στις επιμέρους καλλιέργειες ή τις γεωργικές πρακτικές. Στην πράξη, οι μεταβλητές αυτές είναι δύσκολο εάν όχι αδύνατον να καταγραφούν αποτελεσματικά σε μια αρδευόμενη περιοχή και για το λόγο αυτό η ζήτηση αρδευτικού νερού προσεγγίζεται με βάση τα δεδομένα των επικρατούντων καλλιεργειών και των υφιστάμενων μεθόδων καλλιέργειας και άρδευσης. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να δώσει αποτελέσματα μόνον σε μέση μηνιαία βάση για την διάρκεια της αρδευτικής περιόδου και τίθεται επομένως σταθερή και αμετάβλητη από έτος σε έτος. Η προσέγγιση αυτή διενεργήθηκε για την περιοχή μελέτης στο Μέρος Β΄ της παρούσας, όπου υπολογίζονται οι μηνιαίες ανάγκες σε αρδευτικό νερό σε επίπεδο Δήμου. Για τους παραπάνω λόγους η ρύθμιση του ομοιώματος στηρίζεται στην αναπαράσταση ορισμένων βασικών μεταβλητών του συστήματος υδατικών πόρων για τις οποίες υπάρχουν παρατηρήσεις σε βάθος χρόνου. Οι μεταβλητές αυτές είναι οι στάθμες τεχνητών (ταμιευτήρων) και φυσικών λιμνών στην περιοχή μελέτης, από τις οποίες προέρχεται η συντριπτική πλειοψηφία των ποσοτήτων νερού που χρησιμοποιείται στην περιοχή μελέτης. Επίσης, αξιοποιήθηκαν, όπου αυτό ήταν δυνατόν, πληροφορίες σχετικά με επιμέρους τμήματα του συστήματος υδατικών πόρων οι οποίες έχουν προέλθει από εστιασμένες μελέτες ή έρευνες που έχουν εκπονηθεί για αυτά. Στη βάση των παραπάνω, οι θέσεις και οι μεταβλητές ρύθμισης του ομοιώματος που επιλέχθηκαν παρουσιάζονται στον Πιν. 8−2: Πίν. 8-2: Θέσεις βαθμονόμησης του διαχειριστικού ομοιώματος. Α/Α Θέση βαθμονόμησης Μεταβλητές βαθμονόμησης Χρονική περίοδος Πηγή δεδομένων (Π) - αναφορές που ελήφθησαν υπόψη 1 Ταμιευτήρας Ταυρωπού (Τ.Λ. Πλαστήρα) Στάθμη ύδατος Παραγωγή ενέργειας 1967-68 y 2000-01 ΔΕΗ/ΔΕκμΥΗΕ (Π) Κουτσογιάννης κ.α. 2002 Hadjibiros & al. 2002 Efstratiadis & al. 2003 Christofides & al. 2005 2 Ταμιευτήρας Κρεμαστών Στάθμη ύδατος Παραγωγή ενέργειας 1967-68 y 2000-01 ΔΕΗ/ΔΕκμΥΗΕ (Π) Koutsoyiannis & al. 2002 3 Λίμνη Λυσιμαχία Στάθμη ύδατος 1980-81 y 1995-96 ΥΠΕΧΩΔΕ (Π) YΠΕΧΩΔΕ/ΓΓΔΕ/Δ7, 1994 ΕΚΘΕ (2001) 4 Λίμνη Τριχωνίδα Στάθμη ύδατος Εκροές προς Λυσιμαχία 1980-81 y 1995-96 ΥΠΕΧΩΔΕ (Π) YΠΕΧΩΔΕ/ΓΓΔΕ/Δ7, 1994 ΕΚΘΕ (2001) Ζαχαρίας και Κουσσουρής 2001α Ζαχαρίας και Κουσσουρής 2001β Zacharias & al. 2005 5 Αυλάκι Μηνιαίες Παροχές 1966-67 y 2001-01 ΔΕΗ/ΔΑΥΕ (Π) Οι παραπάνω θέσεις βαθμονόμησης επιλέχθηκαν με το εξής σκεπτικό: Οι ταμιευτήρες και οι φυσικές λίμνες της λεκάνης αποτελούν κύριες πηγές του νερού που διοχετεύεται σε όλες τις χρήσεις και κυρίως την αρδευτική και την ενεργειακή χρήση. Η καλή προσομοίωση της στάθμης ύδατος είναι ενδεικτική της ικανότητας του ομοιώματος να αναπαριστά με επιτυχία τις αρχικές συνθήκες κατανομής του νερού σε κάθε υδρολογικό έτος. Δεδομένου ότι για τους λόγους που ανεφέρθησαν παραπάνω, η ζήτηση νερού στο ομοίωμα παραμένει σταθερή από έτος σε έτος, η βαθμονόμηση με βάση την ανάντη εισροή στο σύστημα υδατικών πόρων επιτρέπει την εξέταση του επιπέδου ικανοποίησης της ζήτησης ανάλογα με την διαφοροποίηση των υδρολογικών συνθηκών Ο ταμιευτήρας Ταυρωπού (Τ.Λ. Πλαστήρα) επιλέχθηκε διότι αποτελεί εδώ και πολύ καιρό ένα κλειστό σύστημα με τις δικές του εισροές και εκροές το οποίο ελάχιστα επη της καλής απόδοσης του ομοιώματος και της ορθής σχηματοποίησης των εισροών και εκροών στην μικροκλίμακα μιας μικρής λεκάνης με συγκεκριμένες υδατικές εισροές και ζήτηση. Ο ταμιευτήρας Κρεμαστών αποτελεί στην υφιστάμενη κατάσταση το πρώτο από τα ανάντη έργο ρύθμισης της ροής του Αχελώου. Λόγω του σχεδιασμού του συστήματος των ταμιευτήρων Κρεμαστών, Καστρακίου και Στράτου ως αλληλένδετης σειράς ταμιευτήρων (cascading reservoirs), η διακύμανση της στάθμης στα Κρεμαστά ουσιαστικά αντικατοπτρίζει την διακύμανση όλου του συστήματος ταμιευτήρων, καθώς οι ταμιευτήρες Καστρακίου και Στράτου έχουν πολύ μικρό ωφέλιμο όγκο και πολύ μικρή διακύμανση στάθμης (+142 − +144 m. για το Καστράκι, +67 − +69 m για τον Στράτο, [ΕΥΔΕ Αχελώου, 2002· Koutsoyiannis & al., 2002]) και πρακτικά λειτουργούν με μικρή επιρροή στην ρύθμιση των διερχόμενων όγκων. Η λίμνη Τριχωνίδα αποτελεί κύριο υδατικό πόρο της Κάτω λεκάνης του Αχελώου, τροφοδοτώντας αρδευτικές χρήσεις τόσο στην δική της υπολεκάνη, όσο και στην ευρύτερη λεκάνη κατάντη Στράτου και την υπολεκάνη της Λ/Θ Μεσολογγίου – Αιτωλικού, μέσω των υπερχειλίσεών της προς την Λ. Λυσιμαχία. Η λίμνη Λυσιμαχία λειτουργεί ως ρυθμιστικός ταμιευτήρας των αρδευτικών χρήσεων σε μια μεγάλη περιοχή που περιλαμβάνει τμήματα της λεκάνης Αχελώου κατάντη του Στράτου (Δ. Οινιάδων) αλλά και εκτός αυτής (περιοχή Λεσινίου) και τμήματα της υπολεκάνης της Λ/Θ Μεσολογγίου – Αιτωλικού. Η παροχή νερού για άρδευση γίνεται κυρίως μέσω της ομώνυμης Σήραγγας Λυσιμαχίας. Λεπτομερής περιγραφή των εγγειοβελτιωτικών έργων και των συστημάτων μεταφοράς αρδευτικού ύδατος στην περιοχή του Κάτω Αχελώου, συμπεριλαμβανομένων των υπολεκανών Λυσιμαχίας και Τριχωνίδας περιλαμβάνεται στο Μέρος Β΄ της διαχειριστικής μελέτης. Τέλος, η θέση στον υδρομετρικό σταθμό του Αυλακίου δεν αποτελεί θέση βαθμονόμησης αλλά θέση ελέγχου της εσωτερικής συνέπειας του ομοιώματος. Η θέση αυτή ελέγχει την ορθή αναπαράσταση των φυσικών απορροών της λεκάνης Άνω Αχελώου εντός του ομοιώματος. Για τις μεταβλήτές που λαμβάνονται υπόψη σε κάθε θέση, πρέπει να αναφερθούν τα ακόλουθα σε σχέση με την ρύθμιση του ομοιώματος: Σε ό,τι αφορά τις στάθμες των λιμνών Λυσιμαχία και Τριχωνίδα, υπάρχει ασάφεια σχετικά με τα σημεία της στάθμης μηδέν των σταθμημέτρων, ιδιαίτερα δε αυτού της λίμνης Τριχωνίδας. Κατά τη διάρκεια βαθμονόμησης του ομοιώματος διαπιστώθηκε ότι η αναφερόμενη στάθμη μηδέν του σταθμημέτρου της Τριχωνίδας (+10,9 m) είναι αδύνατον να ισχύει. Στο ίδιο συμπερασμα οδηγεί η εξέταση των αναφερόμενων δεδομένων μέσης μηνιαίας στάθμης που παρουσιάζονται σε πρόσφατες, εστιασμένες στην λίμνη, μελέτες (Ζαχαρίας και Κουσσουρής 2001α· Zacharias & al. 2005). Η στάθμη αναφοράς του σταθμημέτρου Τριχωνίδας διερευνήθηκε σε σχέση με τα δεδομένα που παρουσιάζονται στις παραπάνω αναφορές και σε σύγκριση με τις μέσες μέγιστες στάθμες που προέκυψαν από επανειλημμένες εκτελέσεις του ομοιώματος, οι οποίες είναι γνωστό από την περιοχή μελέτης ότι γενικά δεν υπερβαίνουν το επίπεδο +17 m. Τελικά, μετά από εκτεταμένη διερεύνηση, η στάθμη αναφοράς του σταθμημέτρου Τριχωνίδας τέθηκε στο υψόμετρο +15,15 m. Σε ό,τι αφορά την παραγωγή ενέργειας στις θέσεις των υδροηλεκτρικών έργων, το ομοίωμα έχει την δυνατότητα εισαγωγής της ζήτησης είτε σε μονάδες ισχύος (MW) ανά χρονικό βήμα (εδώ 1 μήνας) είτε σε μονάδες παροχής νερού (m³/s) διαμέσου των στροβίλων του εργο−στασίου. Η παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας δεν μπορεί να προσομοιωθεί επαρκώς σε μηνιαίο χρονικό βήμα με απλή εφαρμογή της εξίσωσης ενέργειας, διότι στην πραγματικότητα οι διακυμάνσεις του υδραυλικού φορτίου και της παραγόμενης ενέργειας λαμβάνουν χώρα σε πολύ μικρότερη χρονική κλίμακα, ωρών ή το πολύ ημερών. Κατά συνέπεια, η προσέγγιση της παραγωγής με αφετηρία την διακύμανση του υδραυλικού φορτίου από τον προηγούμενο μήνα στον επόμενο δεν μπορεί να συλλάβει το πλήρες φάσμα της παραγωγής (με άλλα λόγια, το «μέσο μηνιαίο υδραυλικό φορτίο» είναι μια μεταβλητή χωρίς πρακτικό νόημα). Για το λόγο αυτό, η ζήτηση ενεργειακής παραγωγής για την υφιστάμενη κατάσταση εισήχθη στο ομοίωμα ως παροχή νερού διαμέσου των στροβίλων, δεδομένο που παρέχεται από την Δ/νση Εκμετάλλευσης Υδροηλεκτρικών της ΔΕΗ (turbinated flow). Η προσέγγιση αυτή σε μηνιαίο βήμα, εξασφαλίζει την ορθή προσομοίωση της μηνιαίας στάθμης ύδατος στους ταμιευτήρες, που είναι το ζητούμενο. Ωστόσο, επειδή αφ’ ενός η παροχή νερού διαμέσου των στροβίλων υπολογίζεται από την ΔΕΗ προσεγγιστικά και έμμεσα από την παραχθείσα ενέργεια βάσει της καμπύλης απόδοσης των στροβίλων και αφ’ ετέρου λόγω της εξομάλυνσης που επέρχεται από το χρονικό βήμα υπολογισμού, η παραγόμενη ενέργεια υπολογίζεται από το ομοίωμα ελαφρώς διαφορετική σε σχέση με τα καταγεγραμμένα δεδομένα. Η σύγκριση με τα παρατηρημένα δεδομένα έδειξε ότι η απόκλιση αυτή είναι πολύ μικρή, της τάξεως του 2,4% σε μέση ετήσια βάση, και συνεπώς τα αποτελέσματα μπορούν να θεωρηθούν αξιόπιστα. Η προσομοιούμενη ενέργεια επηρεάζεται εξ άλλου και από την διαφορετική υδρολογική περίοδο που χρησιμοποιείιται. Εξ άλλου, εφ’ όσον ο παραπάνω τρόπος υπολογισμού δεν αλλάζει μεταξύ των προσομοιώσεων, η προσέγγιση αυτή μπορεί να δώσει τις ακριβείς σχετικές (ποσοστιαίες) αλλαγές στην ενεργειακή παραγωγή μεταξύ των διαφόρων εξεταζόμενων σεναρίων. Αρχικές συνθήκες, περιορισμοί, προτεραιότητες και βηθητικές παράμετροι Για κάθε ομάδα κόμβων του διαχειριστικού ομοιώματος (κόμβοι ζήτησης νερού, κόμβοι υπολεκανών, κόμβοι ροής, ταμιευτήρες και λίμνες) μπορούν, ανάλογα με την περίπτωση, να τεθούν αρχικές συνθήκες της προσομοίωσης (π.χ., στάθμη ύδατος στην έναρξη της προσομοίωσης) και περιορισμοί που ελέγχουν τον τρόπο λειτουργίας των κόμβων (π.χ. ελάχιστη στάθμη ύδατος, στάθμη υποχρεωτικής υπερχείλισης, κλπ.) Για τους κόμβους ζήτησης νερού η σημαντικότερη παράμετρος είναι η προτεραιότητα με την οποία ο κόμβος αναζητά νερό από τους κόμβους παροχής νερού (στην περίπτωση που έχει περισσότερες πηγές προσπορισμού ύδατος). Οι κόμβοι λιμνών και ταμιευτήρων διαθέτουν μια πλειάδα παραμέτρων που ρυθμίζουν την λειτουργία τους και σχετίζονται με τις διάφορες στάθμες ελέγχου και τις παροχές νερού προς τα κατάντη. Τέλος, οι κόμβοι ροής και οι κλάδοι που συνδέουν τους κόμβους μεταξύ τους μπορούν να λάβουν περιορισμούς σε σχέση με τα στικές αστοχίες, κλπ.) Οι προτεραιότητες χρήσεων που υιοθετήθηκαν για τους διάφορους κόμβους παρουσιάζονται συνοπτικά στον Πιν. 8−3. Οι κυριότερες αρχικές συνθήκες, περιορισμοί και λοιπές παράμετροι που χρησιμοποιήθηκαν στο ομοίωμα συνοψίζονται στον Πιν. 10 που ακολουθεί. Πίν. 8-3: Προτεραιότητες χρήσεων στο διαχειριστικό ομοίωμα Α/Α Χρήση ύδατος Προτεραιότητα χρήσης (1: μεγαλύτερη, 2: μικρότερη προτεραιότητα) 1 Ύδρευση 1 2 Άρδευση 2 3 Παραγωγή ενέργειας Μικρότερη από 1, μεταβλητή [ίση ή μικρότερη της κατάντη κύριας χρήσης] 4 Περιβαλλοντικές ανάγκες 1 8.2.4 Δεδομένα απορροής, βροχόπτωσης και εξάτμισης και εισροών σε ταμιευτήρες και λίμνες Οι απορροές από τις φυσικές λεκάνες, η βροχόπτωση και η εξάτμιση και οι εισροές στους ταμιευτήρες και τις λίμνες τέθηκαν ως ακολούθως: Στις περιπτώσεις των ταμιευτήρων έγινε η παραδοχή ότι το ισοζύγιο βροχόπτωσης επί του καθρέφτη της λίμνης – εξάτμισης από την ελεύθερη επιφάνεια νερού είναι μηδενικό, δηλαδή τα δύο μεγέθη ισοσκελίζονται σε ετήσια βάση. Η παραδοχή αυτή δεν ισχύει πάντοτε στο φυσικό περιβάλλον, και σχετίζεται με τις κλιματικές συνθήκες στην περιοχή του ταμιευτήρα. Στην περιοχή μελέτης το ισοζύγιο αυτό είναι θετικό προς τον ταμιευτήρα (εισροή από τη βροχόπτωση > εξάτμιση). Εντούτοις λαμβάνεται η ισότητα με ταξύ τους ως δυσμενής παραδοχή για τα συνολικά διαθέσιμα αποθέματα των τεχνητών λιμνών. Για τις φυσικές λίμνες Τριχωνίδα και Λυσιμαχία εισήχθησαν πλήρεις χρονοσειρές εξάτμισης και βροχόπτωσης, καθώς το ισοζύγιο στις περιπτώσεις αυτές χαρακτηρίζεται από έντονη εποχιακότητα, με την βροχόπτωση να υπερισχύει τους χειμερινούς μήνες και την εξάτμιση τους θερινούς. Η βροχόπτωση επί των λιμνών υπολογίσθηκε βάσει των βροχομετρικών σταθμών της περιοχής ενώ η εξάτμιση από την ελεύθερη επιφάνεια νερού υπολογίσθηκε βάσει της μεθόδου Penman από τον σταθμό του Αγρινίου. Η μέση ετήσια εξάτμιση ανέρχεται σε 1294 mm. Αναλυτικά τα δεδομένα αυτά κατά μήνα αναφέρονται στους πίνακες υδατικού ισοζυγίου των λιμνών που παρουσιάζονται σε επόμενο κεφάλαιο. Για την εισαγωγή των απορροών από τις φυσικές λεκάνες, υπήρχε η επιλογή μεταξύ (α) των χρονοσειρών απορροής σε μηνιαίο βήμα που συγκροτήθηκαν στο πλαίσιο της παρούσας μελέτης βάσει των πρόσφατα επεξεργασμένων δεδομένων του υδρομετρικού σταθμού Αυλακίου και της νέας επεξεργασίας των δεδομένων των ταμιευτήρων για την φυσικοποίηση των χρονοσειρών απορροής στις θέσεις αυτές και (β) των προσομοιωμένων χρονοσειρών απορροής από το κατανεμημένο ομοίωμα ΜΙΚΕ SHE στις διάφορες θέσεις. Λόγω του μεγαλύτερου χρονικού εύρους και της αναμφίβολα μεγαλύτερης αξιοπιστίας των χρονοσειρών που βασίζονται σε παρατηρημένα δεδομένα, στο ομοίωμα εισήχθησαν οι χρονοσειρές απορροής που προέκυψαν μετά από την επεξεργασία των πρωτογενών μηνιαίων δεδομένων στις διάφορες θέσεις κατά μήκος του Αχελώου. Για τις υπολεκάνες Λυσιμαχίας και Τριχωνίδας όπου δεν υφίστανται παρατηρημένα δεδομένα απορροών, εισήχθησαν οι προσομοιωμένες χρονοσειρές από το ομοίωμα MIKE SHE για τις υπολεκάνες αυτές. Ειδικά για τις εισροές στους ταμιευτήρες χρησιμοποιήθηκαν οι φυσικοποιημένες χρονοσειρές μηνιαίας απορροής στις αντίστοιχες θέσεις, όπως αυτές προέκυψαν από την νέα επεξεργασία των δεδομένων των ταμιευτήρων που παρεσχέθησαν από την ΔΕΗ. Οι διαφυγές από τον ταμιευτήρα Κρεμαστών εισήχθησαν σε μέση μηνιαία βάση (σταθερές από έτος σε έτος). Για τον ταμιευτήρα Στράτου όπου η εξειδίκευση σε μηνιαία βάση δεν κατέστη δυνατή, οι διαφυγές ετέθησαν σταθερές για κάθε μήνα του έτους. Τέλος, σε ό,τι αφορά ειδικά το ισοζύγιο της λίμνης Τριχωνίδας, για την οποία υπάρχουν πρόσφατες προσεγγίσεις (Ζαχαρίας και Κουσσουρής 2001α· Ζαχαρίας και Κουσσουρής 2001β· Zacharias et al. 2005) χρησιμοποιήθηκαν τα δεδομένα που αναφέρονται εκεί σχετικά με τις υπερχειλίσεις της λίμνης Τριχωνίδας προς Λυσιμαχία, τα οποία έχουν προκύψει από επεξεργασία στοιχείων που αφορούν την λειτουργία του θυροφράγματος ελέγχου της Ενωτικής Τάφρου (Τάφρος Αλάμπεη) και ελήφθησαν υπ’ όψη οι λοιπές αναφερόμενες παράμετροι του ισοζυγίου, ειδικά σε ό,τι αφορά τις υπόγειες εισροές στην λίμνη από την υπολεκάνη της αλλά και γειτονικές λεκάνες. Πρέπει να σημειωθεί ότι στις υπ’ όψη έρευνες και μελέτες δεν αναφέρεται κάτι σχετικό με την ασάφεια που διαπιστώνεται σχετικά με το απόλυτο υψόμετρο στάθμης αναφοράς των σταθμημετρικών δεδομένων της λίμνης. Οι υπερχειλίσεις της λίμνης υπολογίζονται με βάση τις στάθμες που έχουν καταγραφεί και κατά συνέπεια είναι πιθανό η ασάφεια σε σχέση με τις σταθμημετρικές καταγραφές να μεταφέρεται και στους υπολογισμούς των εκροών από τη λίμνη. Το γεγονός αυτό επηρεάζει με τη σειρά του τις υπόλοιπες, εμμέσως υπολογιζόμενες, συνιστώσες του υδατικού ισοζυγίου, όπως τις εκτιμώμενες υπόγειες εισροές. Για το λόγο αυτό, οι αναφερόμενες ποσότητες σχετικά με το ισοζύγιο της Τριχωνίδας εισήχθησαν στο ομοίωμα ως αρχικές εκτιμήσεις, ενώ το τελικό ισοζύγιο προέκυψε κατόπιν της οριστικοποίησης της στάθμης αναφοράς βάσει διερεύνησης μέσω επανειλημμένων εκτελέσεων του ομοιώματος. 9.1 Σκεπτικό διαμόρφωσης σεναρίων Η περιοχή μελέτης χαρακτηρίζεται από μεγάλη επάρκεια νερού σε σχέση με τις συνολικές της ανάγκες. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της παρούσας, στους οποίους αξιοποιείται η πλέον πρόσφατη υδρομετρική πληροφορία στη λεκάνη απορροής του Αχελώου για την τελευταία 40ετη περίπου περίοδο (1965−1966 ÷ 20042005, Α΄ Μέρος Διαχειριστικής Μελέτης), η μέση ετήσια απορροή στην θέση Στράτος (κατάντη της οποίας ευρίσκεται η συντριπτική πλειοψηφία των καταναλωτικών χρήσεων, περιλαμβανομένων και αυτών που δεν βρίσκονται γεωγραφικά στα κατάντη αλλά θα τροφοδοτηθούν από το σημείο αυτό – π.χ. περιοχή Αμφιλοχίας – Βάλτου) ανέρχεται σε 3,82 109 m³ (δισ. κυβικά μέτρα) κατά μέσο όρο κατ΄ έτος. Η αντίστοιχη ποσότητα στις εκβολές ανέρχεται σε 4,15 109 m³. Σύμφωνα δε με τους υπολογισμούς που διενεργήθηκαν στο Β΄ Μέρος της Διαχειριστικής Μελέτης, οι συνολικές ανάγκες για όλες τις χρήσεις στην λεκάνη ανέρχονται σε 540,6 106 m³ (εκατ. κυβ. μέτρα), συμπεριλαμβανομένων μελλοντικών προγραμματιζόμενων χρήσεων από την λεκάνη Αχελώου σε περιοχές εκτός λεκάνης, δηλ. την άρδευση Αμφιλοχίας – Βάλτου. Οι ανάγκες αυτές αντιπροσωπεύουν το 14,2% της διαθέσιμης ποσότητας σε ετήσια βάση στη θέση Στράτος και το 13% της ποσότητας στις εκβολές. Λαμβανομένης υπόψη της έντονης εποχικότητας τόσο στην προσφορά όσο και στη ζήτηση νερού (και αγνοώντας προς στιγμήν τις μεγάλες δυνατότητες ρύθμισης που προσφέρουν οι υπερετήσιας εξίσωσης ταμιευτήρες που έχουν κατασκευασθεί στην περιοχή), μια καλύτερη προσέγγιση των παραπάνω ποσοστών προκύπτει από την θεώρηση της διαθέσιμης φυσικοποιημένης παροχής στη θέση Στράτος για την περίοδο συγκέντρωσης του μεγάλου όγκου της ζήτησης, ήτοι τους μήνες Απρίλιο – Σεπτέμβριο. Για την περίοδο αυτή, η μέση ετήσια φυσικοποιημένη παροχή στη θέση Στράτος υπολογίζεται ως 71,2 m³/s ή 1,12 109 m³. Επομένως, οι συνολικές ετήσιες ανάγκες αφορούν ποσοστό 48,3% της διαθέσιμης ποσότητας κατά την ως άνω περίοδο του έτους. Στον παραπάνω υπολογισμό δεν περιλαμβάνονται άλλοι υδατικοί πόροι της περιοχής οι οποίοι σήμερα εξυπηρετούν ένα σημαντικό μέρος της προαναφερθείσας ζήτησης (Λ. Λυσιμαχία και Λ. Τριχωνίδα) καθώς και η δυνατότητα ρύθμισης των παροχών που προσφέρουν οι τρείς ταμιευτήρες της ΔΕΗ (Κρεμαστά, Καστράκι και Στράτος) η οποία αυξάνει σε μεγάλο βαθμό την διαθέσιμη προσφορά κατά την περίοδο αυξημένης ζήτησης. Συμπεραίνεται επομένως ότι οι υδατικοί πόροι της ευρύτερης λεκάνης του Αχελώου παρουσιάζουν υπερεπάρκεια σε σχέση με τις επιβαλλόμενες σε αυτούς ζητήσεις για όλες τις χρήσεις. Πρέπει να σημειωθεί ότι η υπολογισθείσα ζήτηση, κυρίως η αρδευτική, αποτελεί μια θεωρητική προσέγγιση του βέλτιστου ποσού άρδευσης ανάλογα με τα είδη των καλλιεργειών που απαντώνται στην περιοχή μελέτης και τα υφιστάμενα έργα μεταφοράς, διανομής και εφαρμογής του αρδευτικού νερού. Τα τελευταία, είναι γνωστό ότι στην πλειοψηφία τους είναι παλαιά και δεν έχουν τύχει της βέλτιστης συντήρησης από την εποχή που κατασκευάσθηκαν, μια κατάσταση που δεν αποτελεί ίδιον της περιοχής μελέτης αλλά απαντάνται στις περισσό−τερες γεωργικές περιοχές της χώρας. Το γεγονός αυτό εισάγει ένα ποσοστό απωλειών από τα συστήματα μεταφοράς, διανομής και εφαρμογής του αρδευτικού νερού το οποίο, αν και έχει διαπιστωθεί συχνά και εκτιμάται ως σημαντικού μεγέθους (ΥΠΕΧΩΔΕ/ΓΓΔΕ/Δ7, 1994) δεν έχει ωστόσο τύχει λεπτομερούς διερεύνησης παρά μόνον σε περιπτωσιακή βάση (π.χ. βλ. Κουτσογιάννης κ.α., 1999). Ωστόσο, η διαφαινόμενη από τις παραπάνω ενδεικτικές ποσότητες επάρκεια υδατικών πόρων στην περιοχή μελέτης, έχει οδηγήσει σε ένα καθεστώς σχετικά «σπάταλης» χρήσης νερού, το οποίο κατά πάσα πιθανότητα οδηγεί τις πραγματικές καταναλώσεις σε επίπεδα υψηλότερα από αυτά που υποδεικνύουν οι θεωρητικές εκτιμήσεις. Το γεγονός της γενναιόδωρης χρήσης νερού στην περιοχή έχει αναγνωρισθεί και σε προηγούμενες μελέτες (ΕΥΔΕ Αχελώου, 1995) και σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα έχει προταθεί να διατηρηθεί ως καθεστώς, διότι συμβάλλει στην άρση ορισμένων ανεπιθύμητων επιπτώσεων σε υδατικά συστήματα της περιοχής, οι οποίες έχουν προέλθει ως αποτέλεσμα των εντατικών αλλαγών που έχουν προκαλέσει τα εκτεταμένα εγγειοβελτιωτικά έργα στην καταντη του Στράτου λεκάνη απορροής. Για παράδειγμα η Συνολική ΜΠΕ των έργων εκτροπής του Αχελώου (ΕΥΔΕ Αχελώου, 1995) είχε προτείνει την διατήρηση του καθεστώτος χρήσης νερού στις περιοχές γύρω από την Λ/Θ ΜεσολογγίουΑιτωλικού με το σκεπτικό ότι η τροφοδοσία της Λ/Θ ελέγχεται πλέον σε μεγάλο βαθμό από την λειτουργία των εγγειοβελτιωτικών έργων (δίκτυα αποστράγγισης και σχετικά αντλιοστάσια) και τυχόν αλλαγή στο καθεστώς λειτουργίας τους θα μπορούσε να προκαλέσει δυσμενείς επιπτώσεις στην εξέλιξη της Λ/Θ. Τα παραπάνω σημαίνουν ότι το παραδοσιακό πρόβλημα της ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων, δηλαδή η εξεύρεση μιας βέλτιστης ισορροπίας μεταξύ της κάλυψης των κοινωνικών αναγκών σε νερό και της διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος, με γνώμονα τον εξορθολογισμό της χρήσης ύδατος μέσω της διαχείρισης της ζήτησης, αποκτά διαφορετικές διαστάσεις στην περιοχή μελέτης. Συγκεκριμένα, η επάρκεια νερού που διαπιστώνεται σημαίνει στην πράξη ότι η ικανοποίηση των αναγκών είναι σχεδόν εγγυημένη σε μέση ετήσια βάση και εξαρτάται, όχι από την διαθεσιμότητα υδατικών πόρων αυτή καθ’ εαυτή, αλλά από δευτερογενείς παράγοντες οι οποίοι δεν μπορούν να διερευνηθούν στο μακροσκοπικό επίπεδο που κινείται η παρούσα μελέτη. Παράγοντες όπως η επάρκεια των συστημάτων μεταφοράς και διανομής, η κατάσταση τεχνικής λειτουργίας τους, οι τρόποι διαχείρισής τους και ο τοπικός ανταγωνισμός μεταξύ χρήσεων (π.χ. μεταξύ της παραγωγής ενέργειας και της αρδευτικής χρήσης) είναι αυτοί που καθορίζουν εάν το ούτως ή άλλως διαθέσιμο δυναμικό εξυπηρετεί τις ανάγκες ή όχι. Η επάρκεια των υδατικών πόρων της περιοχής μελέτης, έχει οδηγήσει σε αυξημένες πιέσεις από περιοχές εκτός της ευρύτερης λεκάνης του Αχελώου για εκμετάλλευση ορισμένων ποσοτήτων από την «περίσσεια» που διαπιστώνεται. Η σημαντικότερη από τις πιέσεις αυτές συνοψίζεται στο σύνολο τεχνικών έργων υπό τον τίτλο «Εκτροπή του Άνω Ρου του ποταμού Αχελώου προς Θεσσαλία» και συνίσταται στην πρόταση από νερού από τον Άνω Αχελώο προς ενίσχυση της άρδευσης πεδινών περιοχών και άλλες χρήσεις στους Ν. Καρδίτσας και Λάρισας του Υ.Δ. Θεσσαλίας. Σε μικρότερη κλίμακα, πιέσεις για εκμετάλλευση ποσοτήτων νερού της λεκάνης Αχελώου στην πλευρά της Θεσσαλίας έχουν ήδη ικανοποιηθεί σε παρελθόντα χρόνο, με την κατασκευή και λειτουργία του φράγματος και του ΥΗΕ Ταυρωπού (Τ.Λ. Πλαστήρα), το 1959−1960. Το έργο αυτό εκτρέπει εξ ολοκλήρου τα νερά μιας μικρής υπολεκάνης της λεκάνης Αχελώου προς την περιοχή της Καρδίτσας, με μια μέση ετήσια απόληψη της τάξεως των 130 106 m³ περίπου. Με παρόμοιο τρόπο, η προτεινόμενη «Εκτροπή του Άνω Ρου του ποταμού Αχελώου προς Θεσσαλία» θα εκτρέπει την παραπάνω αναφερθείσα ποσότητα των 600 106 m³ κατ’ έτος από τον ταμιευτήρα της Συκιάς στον Άνω Αχελώο μέσω σήραγγας μήκους 18,5 km. Το έργο αυτό έχει υλοποιηθεί εν μέρει σήμερα. Ένα άλλο έργο το οποίο έχει κατασκευασθεί και παραμένει μέχρι σήμερα αδρανές, το ΥΗΕ Μεσοχώρας, ανάντη του έργου Συκιάς, έχει επίσης συνδεθεί στο παρελθόν με το έργο της εκτροπής. Ωστόσο, από το 1995 και εντεύθεν, όταν ο σχεδιασμός του έργου εκτροπής μεταβλήθηκε στη σημερινή του μορφή, το ΥΗΕ Μεσοχώρας θεωρείται ως μη εμπλεκόμενο στο σχήμα εκτροπής. Καθώς το συγκεκριμένο έργο συνιστά προφανώς την μεγαλύτερη παρέμβαση στο υδατικό σύστημα της εξεταζόμενης λεκάνης, θεωρήθηκε απαραίτητο να εξετασθεί η ενδεχόμενη υλοποίησή του όσον αφορά τις επιπτώσεις στην περιοχή μελέτης. Με βάση τα παραπάνω, τα διαχειριστικά σενάρια που εξετάζονται στην παρούσα μελέτη δομούνται πάνω στις ακόλουθες γενικές κατευθύνσεις: ⇒ Οι ανάγκες της άρδευσης που συνιστά τον μεγαλύτερο καταναλωτή νερού στην περιοχή μελέτης, ικανοποιούνται σε επίπεδο διαθεσιμότητας νερού και σε μέσους ετήσιους όρους με πιθανότητα που προσεγγίζει το 100% στην υφιστάμενη κατάσταση. Οι μελλοντικώς προγραμματισμένες χρήσεις νερού σε περιοχές εντός ή πλησίον της λεκάνης Αχελώου (περιοχή Αμφιλοχίας – Βάλτου) δεν πρόκειται να μεταβάλλουν την εικόνα αυτή. Συνεπώς, η εξέταση σεναρίων με μοναδικό γνώμονα την ικανοποίηση των αρδευτικών αναγκών της περιοχής μελέτης (ως του συντριπτικά μεγαλύτερου καταναλωτή) δεν έχει νόημα. Αντίθετα μπορεί να συσκοτίσει τις αλληλοεξαρτήσεις με άλλες χρήσεις στην περιοχή μελέτης και κυρίως της υδροηλεκτρικής παραγωγής και της διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος. ⇒ Με παρόμοιο τρόπο, η εξέταση των ενδεχόμενων επιπτώσεων που θα έχουν οι πιέσεις για χρήση νερών της λεκάνης Αχελώου εκτός αυτής και συγκεκριμένα η προτεινόμενη εκτροπή ποσότητας 600 106 m³ προς την πλευρά του Υ.Δ. Θεσσαλίας, θα πρέπει να λαμβάνει υπ’ όψη της τις αλληλοεξαρτήσεις μεταξύ των χρήσεων νερού στην περιοχή μελέτης. Δεν θα πρέπει να παραγνωρίζεται η πιθανότητα άσκησης πίεσης στο σύστημα υδατικών πόρων της κατάντη λεκάνης Αχελώου ως αποτέλεσμα όχι της έλλειψης διαθέσιμων υδατικών πόρων αλλά αναγκαστικών αλλαγών στην λειτουργία και το χρονισμό των χρήσεων νερού και κυρίως της υδροηλεκτρικής παραγωγής. Σε ό,τι αφορά την χρήση νερού για περιβαλλοντικούς σκοπούς, δηλαδή την διατήρηση και την προστασία σημαντικών στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος στην περιοχή μελέτης, τα διαχειριστικά σενάρια θα πρέπει να περιλάβουν όλες τις υφιστάμενες συγκεκριμένες περιβαλλοντικές προτάσεις, έτσι ώστε η χρήση «διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος» να εκπροσωπηθεί στον βέλτιστο δυνατό βαθμό. Οι κατηγορίες χρήσεων που αναγνωρίζονται ως σημαντικές και αλληλοεμπλεκόμενες σε μεγάλο βαθμό στην περιοχή μελέτης με βάση τα παραπάνω είναι: (α) η ύδρευση και όλες οι άλλες ανθρωπογενείς χρήσεις (βιομηχανία, τουρισμός, κλπ.) περιλαμβανομένων των αναγκών της κτηνοτροφίας λόγω του μικρού σχετικά μεγέθους των, (β) η άρδευση, (γ) η παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας και (δ) η διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Τα αποτελέσματα των διαχειριστικών σεναρίων θα αναφέρονται αποκλειστικά στις ανωτέρω κατηγορίες χρήσεων. Τέλος, έγινε η μεθοδολογική επιλογή της διαμόρφωσης σχετικά ολιγάριθμων σεναρίων που να ενσωματώνουν ταυτόχρονα τις περισσότερες, εάν όχι όλες, από τις παραπάνω απαιτήσεις. Η διαμόρφωση μεγάλου αριθμού σεναρίων για επιμέρους υποπεριπτώσεις συχνά συσκοτίζει παρά διαφωτίζει τις δυνατές επιλογές και κάνει δύσκολη την σύγκριση μετάξυ διακριτών κατάστάσεων του συστήματος υπό διαφορετικές διαχειριστικές διαμορφώσεις. 9.2 Περιγραφή των διαχειριστικών σεναρίων Στη βάση των κατευθύνσεων που αναπτύχθηκαν παραπάνω, διαμορφώθηκαν τα κάτωθι έξι (6) βασικά διαχειριστικά σενάρια, τα οποία εξετάστηκαν με τη βοήθεια του διαχειριστικού ομοιώματος που καταστρώθηκε για την περιοχή μελέτης. Παρακάτω περιγράφονται οι βασικές τους συνιστώσες και τα χαρακτηριστικά τους συνοψίζονται στον Πίν. 9−1. Σενάρια 1ο και 1Α: Βασικό σενάριο (υφιστάμενη κατάσταση), διακριτικά: Σ1 και Σ1Α Τα δύο αυτά σενάρια και ιδιαίτερα το δεύτερο αποτελούν τη βάση σύγκρισης για τα υπόλοιπα σενάρια και αντικατοπτρίζουν την υφιστάμενη σήμερα κατάσταση στην περιοχή μελέτης. Στο σενάριο Σ1 περιλαμβάνονται όλα τα υφιστάμενα εγγειοβελτιωτικά έργα και έργα ρύθμισης της ροής (ταμιευτήρες) της περιοχής μελέτης και όλες οι υφιστάμενες ζητήσεις για όλες τις χρήσεις (εξαιρουμένων των μελλοντικά προγραμματιζόμενων) όπως αυτές υπολογίσθηκαν στο Β΄ Μέρος της παρούσας. Η φυσική διαθεσιμότητα του νερού παρίσταται από τις φυσικοποιημένες χρονοσειρές απορροής της ευρύτερης λεκάνης Αχελώου όπως αυτές υπολογίσθηκαν στο Α΄ Μέρος της Διαχειριστικής Μελέτης και από τα δεδομένα άλλων υδατικών πόρων της περιοχής μελέτης (φυσικές λίμνες, ταμιευτήρες). Το σενάριο Σ1Α είναι παραλλαγή του Σ1 και διαφέρει μόνο ως προς το ότι σε αυτό έχει ενσωματωθεί η προταθείσα ελάχιστη περιβαλλοντική παροχή κατάντη του Στράτου, παρά το γεγονός ότι στην παρούσα φάση δεν ισχύει καθώς η απόφαση που την καθόριζε έχει τυπικά καταργηθεί. Θεωρείται όμως ότι, ανεξάρτητα από την τύχη των λοιπών προγραμματιζόμενων έργων στη λεκάνη του Αχελώου και ιδιαίτερα των έργων εκτροπής προς Θεσσαλία με τα οποία είχε συνδεθεί η παραπάνω πρόβλεψη ελάχιστης παροχής, η ελάχιστη περιβαλλοντική παροχή θα πρέπει να αποτελέσει πάγια ρύθμιση όσον αφορά την συγκεκριμένη θέση και κατά το σενάριο Σ1Α ως βασικό σενάριο (baseline). Σενάριο 2ο: Ανάπτυξη έργων και χρήσεων χωρίς εκτροπή Αχελώου, διακριτικό Σ2 Το σενάριο αυτό εξετάζει την περίπτωση υλοποίησης όλων των προγραμματιζόμενων και σε στάδιο κατασκευής εγγειοβελτιωτικών έργων και έργων ρύθμισης της ροής στη λεκάνη, χωρίς τη διενέργεια εκτροπής προς Θεσσαλία από τη θέση Συκιά. Σκοπός του σεναρίου είναι να διαμορφώσει την εικόνα της πλήρους ανάπτυξης της περιοχής μελέτης (με βάση όσα έργα έχουν προγραμματισθεί ή κατασκευάζονται) και ιδιαίτερα της ενεργειακής παραγωγής με χρήση των υδάτων εντός των ορίων της λεκάνης απορροής Αχελώου. Σενάριο 3ο: Εκτροπή Αχελώου χωρίς περιορισμούς χρήσεων πλην περιβαλλοντικών παροχών κατάντη νέων φραγμάτων, διακριτικό: Σ3 Το σενάριο αυτό εξετάζει την κατάσταση με διενέργεια της προτεινόμενης εκτροπής του Άνω Αχελώου από τη θέση Συκιά. Περιλαμβάνονται οι προγραμματιζόμενες νέες χρήσεις αρδευτικού νερού σε περιοχές πλησίον της λεκάνης απορροής (περιοχή Αμφιλοχίας – Βάλτου). Δεν τίθεται κανένας περιορισμός όσον αφορά άλλες χρήσεις (πλην των προτεινόμενων ελάχιστων περιβαλλοντικών παροχών) στην περιοχή μελέτης (π.χ. ελάχιστη στάθμη ταμιευτήρων, κλπ.). Σκοπός του σεναρίου είναι να καταδείξει την κατάσταση στην περιοχή μελέτης, με την προτεινόμενη εκτροπή προς Θεσσαλία να λαμβάνει χώρα και τις λειτουργίες της περιοχής μελέτης «ως έχουν». Σενάριο 4ο: Εκτροπή Αχελώου με πολλαπλούς διαχειριστικούς στόχους, διακριτικό: Σ4 Το σενάριο αυτό είναι το ρεαλιστικότερο ανάμεσα στα εξεταζόμενα. Περιλαμβάνει τα νέα έργα και τις μελλοντικές ζητήσεις αρδευτικού νερού στην λεκάνη Αχελώου, την εκτροπή προς Θεσσαλία από τη θέση Συκιά και ταυτοχρόνως θέτει όσους διαχειριστικούς στόχους έχουν προταθεί για την λεκάνη του Αχελώου για συγκεκριμένα στοιχεία του συστήματος υδατικών πόρων. Τα στοιχεία που αφορούν οι διαχειριστικοί στόχοι είναι η ελάχιστη στάθμη του ταμιευτήρα Ταυρωπού, η ελάχιστη στάθμη της Λ. Τριχωνίδας, η διατήρηση των σταθμών στους ταμιευτήρες Κρεμαστά, Καστράκι και Στράτο στα ανώτερα δυνατά επίπεδα με παράλληλη ικανοποίηση της ζήτησης στα κατάντη και η βελτιστοποίηση της ενεργειακής παραγωγής δοθέντων των ανωτέρω περιορισμών Φυσικά στους διαχειριστικούς στόχους περιλαμβάνονται οι προτεινόμενες ελάχιστες περιβαλλοντικές παροχές. Το σενάριο αποπειράται να εξετάσει εάν και κατά πόσον είναι δυνατή η επίτευξη προταθέντων διαχειριστικών στόχων για την περιοχή μελέτης με παράλληλη ικανοποίηση των αναγκών και υπό την πρόσθετη πίεση της εκτροπής 600 106 m³ νερού προς Θεσσαλία. Σενάριο 5ο: Το Σ4 με παράλληλη βελτίωση αρδευτικών υποδομών στην λεκάνη του Κάτω Ρου, διακριτικό: Σ5 Το σενάριο αυτό εξετάζει την κατάσταση στην περίπτωση εκτέλεσης έργων βελτίωσης και επισκευής των αρδευτικών έργων στην περιοχή της λεκάνης Αχελώου και ιδιαίτερα στα μεγάλα συστήματα μεταφοράς νερού του Κάτω Ρου (διώρυγες και συναφή έργα). Περιλαμβάνει τα νέα έργα και τις μελλοντικές ζητήσεις αρδευτικού νερού στην περιοχή μελέτης, την εκτροπή προς Θεσσαλία από τη θέση Συκιά ενώ διατηρούνται όλοι οι διαχειριστικοί στόχοι του σεναρίου Σ4. Εξετάζεται δηλαδή η επίδραση της μείωσης της ζήτησης μέσω της διαχείρισης των απωλειών στην συμπεριφορά του συστήματος υδατικών πόρων. Η μέση κατανάλωση αρδευτικού νερού ανά στρέμμα καλλιεργούμενης γης ανέρχεται στο σενάριο αυτό στα 450 m³/στρέμμα/έτος (από 650 m³/στρέμμα/έτος σε όλα τα άλλα σενάρια που εξετάζονται). Πρέπει να σημειωθεί ότι η μείωση αυτή δεν υπολογίζεται βάσει αλλαγής των επικρατούντων καλλιεργειών, ούτε βάσει μειωμένων αναγκών σε νερό ανά καλλιέργεια αλλά προκύπτει από τη μείωση των απωλειών στα δίκτυα μεταφοράς και εφαρμογής του αρδευτικού νερού. Σενάριο 6ο: Το Σ4 με μεταβλητό όγκο εκτροπής από έτος σε έτος, διακριτικό: Σ6 Το σενάριο αυτό είναι το ίδιο ακριβώς με το Σ4 (δηλαδή με τις υφιστάμενες υψηλές καταναλώσεις αρδευτικού ύδατος στην λεκάνη του Αχελώου, τα μελλοντικά αρδευτικά έργα στην περιοχή, τα έργα εκτροπής και όλους τους τεθέντες διαχειριστικούς στόχους) αλλά με μεταβλητό όγκο εκτροπής από έτος σε έτος. Στα προηγούμενα σενάρια ο θεωρούμενος όγκος εκτροπής τίθεται κάθε υδρολογική χρονιά πάντα σταθερός και ίσος με 600 106 . Σύμφωνα με την παράλληλη διαχειριστική μελέτη της λεκάνης του Πηνειού ποταμού η εκτρεπόμενη ποσότητα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, δεν απαιτείται να ανέρχεται στο ποσό αυτό κάθε χρόνο (το οποίο αποτελεί ένα ανώτατο επιτρεπόμενο μέγιστο) ανάλογα με τις υδρολογικές συνθήκες που κάθε φορά επικρατούν. Από την διερεύνηση αντίστοιχων διαχειριστικών σεναρίων για την λεκάνη του Πηνειού, επιλέχθηκε εκείνο που αφορά την μελλοντική κατάσταση στην οποία έχουν αναπτυχθεί ορισμένα έργα ταμίευσης νερού στο Υ.Δ. Θεσσαλίας που αυξάνουν την δυνατότητα ρύθμισης των υδατικών πόρων του Υ.Δ. Έτσι προκύπτει μια μεταβλητή χρονοσειρά (σε μηνιαία βαση) των αναγκαίων ποσοτήτων που πρέπει να προέλθουν από την λεκάνη Αχελώου για να αντιμετωπισθεί το έλλειμμα στην πλευρά της Θεσσαλίας, το οποίο όπως είναι φυσικό κυμαίνεται από έτος σε έτος ανάλογα με τις συνθήκες. Η μέση ετήσια απόληψη (για διάστημα 20 ετών) στο σενάριο αυτό ανέρχεται σε 393 106 κατ’ έτος, μέ μέγιστο τα 536 106 και ελάχιστο τα 256 106 . Προκειμένου να ισχύσουν τα παραπάνω μεγέθη, το σενάριο θεωρεί ότι υλοποιούνται τα ακόλουθα: • Ταμιευτήρες Θεσσαλίας: Σμόκοβο, Πύλη, Παλαιοδερλί, Κάρλα, Νεοχώρι, Αγιονέρι • Αρδευτική ζήτηση τυπικού στρέμματος: 587 m³ / στρέμμα/έτος • Ολική ετήσια αρδευτική κατανάλωση: 1,31 109 • Ανανεώσιμη απόληψη από υπόγεια ύδατα: 317 106 • Εκτάσεις αρδευόμενες από επιφ. ύδατα (υποκατάσταση αντλήσεων): 480000 στρέμματα Τα χαρακτηριστικά των σεναρίων συνοψίζονται στον ακόλουθο Πίν. 9−1. ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) 1817 Σ1 Υφιστάμενη κατάσταση Υφιστάμενη υποδομή Υφιστάμενες χρήσεις (Βαθμονόμηση) Σ1Α Βασικό σενάριο (baseline) Υφιστάμενη υποδομή Υφιστάμενες χρήσεις Ικανοποίηση αναγκών στην περιοχή μελέτης – διατήρηση περιβαλλοντικής παροχής κατάντη Στράτου Σ2 Ανάπτυξη έργων χωρίς εκτροπή προς Θεσσαλία Υφιστάμενη υποδομή + ταμ. Μεσοχώρα, Συκιά Υφιστάμενες χρήσεις + άρδευση Αμφιλοχίας - Βάλτου Ικανοποίηση αναγκών στην περιοχή μελέτης – μεγιστοποίηση ενεργειακής παραγωγής – διατήρηση περιβαλλοντικών παροχων κατάντη Μεσοχώρας, Συκιάς Σ3 Εκτροπή προς Θεσσαλία χωρίς περιορισμούς Υφιστάμενη υποδομή + ταμ. Μεσοχώρα, Συκιά + εκτροπή 600 hm3 κατ’ έτος προς Θεσσαλία Υφιστάμενες χρήσεις + άρδευση Αμφιλοχίας – Βάλτου + ανάγκες Θεσσαλίας Ικανοποίηση αναγκών στην περιοχή μελέτης – πραγματοποίηση εκτροπής με αξιοπιστία 90% – διατήρηση περιβαλλοντικών παροχών κατάντη Μεσοχώρας, Συκιάς Σ4 Εκτροπή προς Θεσσαλία με περιορισμούς - διαχειριστικούς στόχους Υφιστάμενη υποδομή + ταμ. Μεσοχώρα, Συκιά + εκτροπή 600 hm3 κατ’ έτος προς Θεσσαλία Υφιστάμενες χρήσεις + άρδευση Αμφιλοχίας – Βάλτου + ανάγκες Θεσσαλίας Ικανοποίηση αναγκών στην περιοχή μελέτης – πραγματοποίηση εκτροπής με αξιοπιστία 90% – διατήρηση περιβαλλοντικών παροχών κατάντη Μεσοχώρας, Συκιάς, Στράτου – επίτευξη διαχειριστικών στόχων: α) διατήρηση μέσης ελαχ. σταθμης τ. λ. Ταυρωπού στο +784 (Christofides et al., 2005), β) διατήρηση μέσης ελαχιστης στάθμης λ. Τριχωνίδας στο +15,65 (Ζαχαρίας και Κουσσουρής 2001β, Zacharias & al. 2005), γ) διατήρηση αποδεκτών σταθμών στους ταμιευτήρες Κρεμαστών, Καστρακίου, Στράτου – βέλτιστη ενεργειακή παραγωγή Σ5 Το Σ4 με βελτίωση δικτύων στη λεκάνη Αχελώου και μείωση των απωλειών Υφιστάμενη υποδομή + ταμ. Μεσοχώρα, Συκιά + εκτροπή 600 hm3 κατ’ έτος προς Θεσσαλία Μειωμένες ζητήσεις στις υφιστάμενες εκτάσεις λόγω βελτίωσης υποδομών + άρδευση Αμφιλοχίας – Βάλτου + ανάγκες Θεσσαλίας Ικανοποίηση αναγκών στην περιοχή μελέτης – πραγματοποίηση εκτροπής με αξιοπιστία 90% – διατήρηση περιβαλλοντικών παροχών κατάντη Μεσοχώρας, Συκιάς, Στράτου – επίτευξη διαχειριστικών στόχων: α) διατήρηση μέσης ελαχ. σταθμης τ. λ. Ταυρωπού στο +784 (Christofides et al., 2005), β) διατήρηση μέσης ελαχιστης στάθμης λ. Τριχωνίδας στο +15,65 (Ζαχαρίας και Κουσσουρής 2001β, Zacharias & al. 2005), γ) διατήρηση αποδεκτών σταθμών στους ταμιευτήρες Κρεμαστών, Καστρακίου, Στράτου – βέλτιστη ενεργειακή παραγωγή Σ6 Το Σ4 με μεταβαλλόμενο όγκο εκτροπής προς Θεσσαλία Υφιστάμενη υποδομή + ταμ. Μεσοχώρα, Συκιά + εκτροπή 393 hm3 κατά μέσο όρο κατ’ έτος προς Θεσσαλία + έργα Θεσσαλίας Υφιστάμενες χρήσεις + άρδευση Αμφιλοχίας – Βάλτου + ανάγκες Θεσσαλίας Ικανοποίηση αναγκών στην περιοχή μελέτης – πραγματοποίηση εκτροπής με αξιοπιστία 90% – διατήρηση περιβαλλοντικών παροχών κατάντη Μεσοχώρας, Συκιάς, Στράτου – επίτευξη διαχειριστικών στόχων: α) διατήρηση μέσης ελαχ. σταθμης τ. λ. Ταυρωπού στο +784 (Christofides et al., 2005), β) διατήρηση μέσης ελαχιστης στάθμης λ. Τριχωνίδας στο +15,65 (Ζαχαρίας και Κουσσουρής 2001β, Zacharias & al. 2005), γ) διατήρηση αποδεκτών σταθμών στους ταμιευτήρες Κρεμαστών, Καστρακίου, Στράτου – βέλτιστη ενεργειακή παραγωγή * όλα τα σενάρια εκτελούνται για 34 υδρολογικά έτη (1967-2001) σης Το σενάριο αυτό δεν διαφέρει από το Σ1 εκτός από την πρόβλεψη διατήρησης της προτεινόμενης ελάχιστης περιβαλλοντικής παροχής κατάντη του φράγματος Στράτου. Ο ακριβής τρόπος διάθεσης της παροχής αυτής δεν έχει στην παρούσα φάση επακριβώς διευκρινισθεί ακόμη και αποτελεί το αντικείμενο ειδικής μελέτης που πρέπει να εκπονηθεί από την ΔΕΗ. Η πιο πιθανή λύση είναι η κατασκευή διάταξης αναρρύθμισης των παροχών που εξέρχονται από τον ΥΗΣ Στράτου Ι κατάντη της διώρυγας φυγής αυτού. Ωστόσο, επειδή δεν υπάρχουν συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με την θέση και την λειτουργία ενός παρόμοιου έργου, στην παρούσα μελέτη επιλέχθηκε ο έλεγχος της δυνατότητας διάθεσης της προταθείσας περιβαλλοντικής παροχής μέσω της λειτουργίας των ΥΗΣ χωρίς αναρρύθμιση. Αδιευκρίνιστο ακόμα παραμένει το καθεστώς που θα επικρατήσει στο τμήμα της κοίτης του Αχελώου μήκους 7,5 km μεταξύ του παλαιού ρουφράκτη Σπολάϊτας και της εξόδου της διώρυγας φυγής του ΥΗΣ Στράτος Ι. Βρέθηκε ότι υπάρχει δυνατότητα διατήρησης των απολύτως ελάχιστων τιμών της παροχής συνεχώς πάνω από την τιμή των 21,3 m³/s που έχει προταθεί, με κατάλληλη ρύθμιση της λειτουργίας του ΥΗΣ Στράτου Ι. Σε ορισμένες πολύ ξηρές περιόδους, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται αποθέματα από τους ανάντη ταμιευτήρες ώστε να ικανοποιείται η απαίτηση διατήρησης της περιβαλλοντικής παροχής. Στην έξοδο της λεκάνης, η παροχή αυξάνεται καθώς συνυπολογίζεται και η συνεισφορά της ενδιάμεσης λεκάνης απορροής Στράτου – εκβολών. Σε σχέση με το σενάριο Σ1 και τα ιστορικά δεδομένα λειτουργίας των ΥΗΣ, η συνολικώς παραγόμενη ενέργεια μειώνεται ελάχιστα λόγω των ρυθμίσεων αυτών. Η μεγαλύτερη διαφορά προκύπτει από την μείωση της παραγωγής του μικρού ΥΗΣ Στράτου ΙΙ, ο οποίος στον παρόν σενάριο καθώς και σε όλα τα επόμενα, αξιοποιεί αυστηρά μόνον τις παροχές που απαιτούνται στα κατάντη για την άρδευση των περιοχών της Κάτω λεκάνης και την ετήσια παροχετευόμενη ποσότητα προς την λίμνη Τριχωνίδα, όπως αυτή έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα (Ζαχαρίας και Κουσσουρής, 2001α). Η διαφορά που προκύπτει σε σχέση με τα ιστορικά δεδομένα σημαίνει ότι οι εκροές από τον ΥΗΣ Στράτου ΙΙ κατά τη θερινή περίοδο ήσαν κατά μέσο όρο μεγαλύτερες των απαιτουμένων, όπως αυτές τουλάχιστον υπολογίζονται στην παρούσα. Με τον περιορισμό των εκροών, οι επιπλέον ποσότητες παραμένουν διαθέσιμες προς χρήση από τον ΥΗΣ Στράτου Ι προς κάλυψη της απαιτούμενης περιβαλλοντικής παροχής. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι παρά την μικρή αύξηση στην συνολικώς παραγόμενη ενέργεια από τον Στράτο Ι που προκύπτει εξ αιτίας αυτών των ρυθμίσεων, σημαντικό μέρος της ενέργειας αυτής είναι μικρότερης οικονομικής σημασίας από την τυπική ενέργεια αιχμής την οποία καλούνται συνήθως να παράξουν οι ΥΗΣ. Συμπερασματικά, η διατήρηση της προτεινόμενης περιβαλλοντικής παροχής κατάντη της θέσης Στράτου είναι δυνατή με την ρύθμιση της λειτουργίας των υφιστάμενων έργων, ακόμα και χωρίς έργο αναρρύθμισης, κάτι που όμως μάλλον επιβάλλεται για την βέλτιστη οικονομικά λειτουργία των ΥΗ έργων. Τα αποτελέσματα του σεναρίου Σ1Α χρησιμοποιούνται εφ’ εξής ως βάση σύγκρισης για τα επόμενα σενάρια, αφού θεωρείται ότι η ανάγκη διατήρησης της ελάχιστης περιβαλλοντικής παροχής κατάντη Στράτου θα πρέπει να αποτελέσει πάγια ρύθμιση στην λεκάνη, ανεξαρτήτως της τύχης των έργων εκτροπής του Άνω Αχελώου με τα οποία αυτή είχε αρχικώς συνδεθεί. Σενάριο Σ2 – Ανάπτυξη έργων με χρήση εντός της λεκάνης του Αχελώου (χωρίς εκτροπή προς Θεσσαλία) Το σενάριο αυτό περιλαμβάνει τους προτεινόμενους ταμιευτήρες Μεσοχώρας και Συκιάς στον Άνω Αχελώο, χωρίς όμως την διενέργεια της προτεινόμενης εκτροπής από τη θέση Συκιά προς Θεσσαλία, ύψους 600 106 m³ κατ’ έτος. Στο σενάριο αυτό το ΥΗΕ Συκιάς λειτουργεί με αμιγώς υδροηλεκτρικά κριτήρια και η απορροή του Αχελώου τυγχάνει εκμετάλλευσης εντός της υδρολογικής του λεκάνης. Το ΥΗΕ Μεσοχώρας ούτως ή άλλως σύμφωνα με τον παρόντα σχεδιασμό, είναι αμιγώς υδροηλεκτρικό έργο και δεν συνδέεται με την διενέργεια της εκτροπής προς Θεσσαλία. Το σενάριο αυτό δεν είναι πιθανό να υλοποιηθεί, γιατί το ΥΗΕ Συκιάς, τουλάχιστον σύμφωνα με τον παρόντα σχεδιασμό του προτεινόμενου έργου, συνδέεται αποκλειστικά με την διενέργεια της εκτροπής προς Θεσσαλία. Ωστόσο, παρατίθεται για λόγους πληρότητας και σύγκρισης με προηγούμενες μελέτες που το εξέτασαν και επίσης ως σενάριο αναφοράς σχετικά με την μέγιστη ποσότητα υδροηλεκτρικής ενέργειας που μπορεί να παραχθεί με εκμετάλλευση του υδάτινου δυναμικού του Αχελώου εντός της λεκάνης απορροής του. Τα αποτελέσματα του σεναρίου είναι αναμενόμενα: η ρύθμιση των απορροών της λεκάνης Άνω Αχελώου που προσφέρουν οι δύο νέοι ταμιευτήρες, προσθέτει στις ήδη σημαντικές δυνατότητες ρύθμισης της συνολικής λεκάνης και κατά συνέπεια η ζήτηση για όλες τις χρήσεις στην λεκάνη του Κάτω ρού καλύπτεται χωρίς προβλήματα. Στο παρόν σενάριο, ως μελλοντικό, έχουν προστεθεί στην ζήτηση και οι ανάγκες των 45.000 περίπου στρεμμάτων που πρόκειται να αρδευθούν από τη θέση Στράτος στις περιοχές Αμφιλοχίας και Βάλτου καθώς και η ύδρευση του Δ. Αμφιλοχίας. Χωρίς αστοχίες καλύπτονται επίσης και οι προτεινόμενες περιβαλλοντικές παροχές κατάντη των δύο ταμιευτήρων. Το ενδιαφέρον επομένως για το σενάριο αυτό εστιάζεται στην αυξημένη παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας, η οποία ανέρχεται σε 2664 GWh κατ’ έτος, μια σημαντική δηλαδή αύξηση σε σχέση με την υφιστάμενη κατάσταση (σενάριο Σ1A) της τάξεως του 37,7%. Η εκτίμηση αυτή είναι λίγο χαμηλότερη από την εκτίμηση των Koutsoyiannis et al. (2002) οι οποίοι δίνουν για το ίδιο σενάριο 2855 GWh. Η εκτίμηση αυτή, ως ανώτατο όριο παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας χωρίς την διενέργεια της εκτροπής προς Θεσσαλία, μπορεί να συγκριθεί στα επόμενα με την ετήσια παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας υπό συνθήκες εκτροπής, με τις ανάλογες αλλαγές στην λειτουργία του ΥΗΕ Συκιάς και την προσθήκη του ΥΗΣ Πευκοφύτου ο οποίος θα εκμεταλλεύεται την εκτρεπόμενη ποσότητα νερών. Σενάριο Σ3 – Εκτροπή προς Θεσσαλία χωρίς περιορισμούς Το σενάριο αυτό αποπειράται να εξετάσει την περίπτωση εκτροπής προς Θεσσαλία χωρίς παρεμβάσεις στην υφιστάμενη διαχείριση των υδάτων στην κατάντη λεκάνη. Είναι με άλλα λόγια δυνατή η πραγματοποίηση της προτεινόμενης εκτροπής και παράλληλα η διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης στα κατάντη χωρίς αλλαγές (“business−as−usual”); Παρά το γεγονός ότι η εκτρεπόμενη ποσότητα αποτελεί σχετικά μικρό ποσοστό της συνολικής απορροής στη θέση Στράτος (~16%), η εποχιακότητα των απορ επιπτώσεις στην λειτουργία της κατάντη λεκάνης εάν δεν ληφθούν διαχειριστικά μέτρα. Το παρόν σενάριο καταδεικνύει το μέγιστο πιθανό μέγεθος των επιπτώσεων αυτών, ενώ τα δύο επόμενα (Σ4 και Σ5) διερευνούν τις δυνατότητες διαχείρισης χωρίς παρεμβάσεις (Σ4) και με παρεμβάσεις (Σ5) για την βελτίωση των υφιστάμενων υποδομών μεταφοράς και διανομής αρδευτικού ύδατος στην λεκάνη του Κάτω Ρου αντίστοιχα. Τα βασικά συμπεράσματα του παρόντος σεναρίου είναι τα εξής: • Η εκτροπή των 600 106 κατ’ έτος από τον ταμιευτήρα Συκιάς και μόνον (χωρίς εμπλοκή του ΥΗΕ Μεσοχώρας) είναι εφικτή, με παράλληλη διατήρηση της προτεινόμενης ελάχιστης περιβαλλοντικής παροχής στα κατάντη του έργου, ακόμα και τις πολύ ξηρές χρονιές. Προϋπόθεση όμως για να συμβεί αυτό είναι ότι το ΥΗΕ Συκιάς περιορίζει την λειτουργία του μόνον τους χειμερινούς μήνες και όταν λειτουργεί, αξιοποιεί μόνον τις πλεονάζουσες παροχές (παροχές δηλαδή που εάν δεν αξιοποιούνταν, θα υπερχείλιζαν ούτως ή άλλως και δεν θα μπορούσαν να αποθηκευθούν). Τα παραπάνω συμφωνούν με τον υφιστάμενο σχεδιασμό, ο οποίος θεωρεί το έργο πρωτίστως αποταμιευτικό για τη διενέργεια της εκτροπής και δευτερευόντως υδροηλεκτρικό. Η παραγωγή του ΥΗΕ Συκιάς περιορίζεται σε 271 GWh κατά μέσο όρο κατ’ έτος. Επίσης πρέπει να σημειωθεί ότι ο ταμιευτήρας θα λειτουργεί με σημαντική διακύμανση της στάθμης του (16,6 m κατά μέσο όρο) η οποία θα δημιουργεί μια μη ικανοποιητική εικόνα κατά το πέρας της θερινής περιόδου. Τονίζεται ότι αυτή είναι η δυσμενέστερη δυνατή περίπτωση καθώς ο όγκος που εκτρέπεται είναι ο μέγιστος επιτρεπόμενος κάθε χρόνο. Στην πράξη και υπό την προϋπόθεση ότι θα εκτελεστούν ορισμένα έργα ταμίευσης στην πλευρά της Θεσσαλίας, η ποσότητα αυτή αναμένεται ότι θα μεταβάλλεται από χρόνο σε χρόνο ανάλογα με τις συνθήκες και ο μέσος όρος της θα είναι αρκετά χαμηλότερος, με ανάλογη θετική επίδραση στην παραγωγή του ΥΗΕ Συκιάς. Η περίπτωση αυτή εξετάζεται μεταξύ άλλων στο σενάριο Σ6. • Ωστόσο, η διενέργεια της εκτροπής δεν επιτρέπει την συνέχιση του υφιστάμενου τρόπου λειτουργίας της κατάντη λεκάνης. Οι επιπτώσεις παρουσιάζονται κυρίως, όπως είναι αναμενόμενο, στην λειτουργία των ΥΗΕ του Μέσου και Κάτω Ρου. Παρ’ όλο που οι αρδευτικές ανάγκες εν πολλοίς καλύπτονται με πληρότητα, η συνέχιση της λειτουργίας των ΥΗΕ Κρεμαστών (κυρίως), Καστρακίου και Στράτου με τα σημερινά κριτήρια (όπως αυτά αποτυπώνονται στις ιστορικές χρονοσειρές παραγωγής των έργων για όλο το διάστημα της μέχρι σήμερα ζωής τους) θα προκαλέσει σποραδικές ελλείψεις οφειλόμενες στον ετεροχρονισμό των ζητήσεων της υδροηλεκτρικής παραγωγής και της άρδευσης. Θα προκαλέσει επίσης ορισμένες ανεπιθύμητες καταστάσεις που συνδέονται με την σταθερότητα του ευρύτερου συστήματος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο οποίο τα έργα του Κάτω Αχελώου παίζουν σημαντικό ρόλο. Έτσι, με την διατήρηση του υφιστάμενου τρόπου παραγωγής, υπό συνθήκες ταυτόχρονης εκτροπής, το ΥΗΕ Κρεμαστών εμφανίζει μείωση στην μέση ετήσια παραγόμενη ενέργεια κατά 46,9% περίπου (571 GWh). Σημαντικότερο ίσως είναι το γεγονός ότι η μέση στάθμη του ταμιευτήρα εμφανίζει διαρκή πτώση της τάξης των 22 m περίπου σε σχέση με την υφιστάμενη κατάσταση και κατά τη θερινή περίοδο βρίσκεται συχνά σε οριακά επίπεδα. Αυτό σημαίνει ότι στην περίπτωση έκτακτης ανάγκης κάλυψης θερινού φορτίου, το μεγαλύτερο ΥΗΕ της χώρας ενδέχεται να μην μπορεί να λειτουργήσει. Στην πράξη επομένως, εφ’ όσον δεν είναι αποδεκτή ούτε η αδυναμία κάλυψης της αρδευτικής ζήτησης με τις μεγάλες δυνατότητες ρύθμισης που υφίστανται, αλλά ούτε και η εξάντληση των αποθεμάτων ασφαλείας των ταμιευτήρων κατά τη θερινή περίοδο, η λειτουργία των ΥΗΕ Μέσου και Κάτω Ρου θα πρέπει να μεταβληθεί με αλλαγές στον χρονισμό και μειώσεις στο μέγεθος της παραγόμενης ενέργειας. Μια βελτιστοποίηση των παραπάνω μεγεθών με γνώμονα την ικανοποίηση της αρδευτικής ζήτησης και την μεγιστοποίηση της παραγόμενης ενέργειας επιχειρείται στο σενάριο Σ4. Ενδεικτικό των επιπτώσεων στην ενεργειακή παραγωγή με το παρόν σενάριο, είναι το γεγονός ότι η συνολική παραγωγή του συστήματος εμφανίζει αύξηση 29,3% κατά μέσο όρο σε σχέση με το Σ1Α (υφιστάμενη κατάσταση) αρκετά μικρότερη δηλαδή σε σχέση με το σενάριο Σ2 (αύξηση του Σ2 σχετικά με το Σ1Α: 37,7%) παρά το ότι στο παρόν σενάριο προστίθενται τρία νέα ΥΗΕ ενώ στο Σ2 δύο. Η συνολική παραγωγή φθάνει τις 2501,5 GWh. Η εκτίμηση αυτή βρίσκεται σε συμφωνία με την εκτίμηση των Koutsoyiannis et al. (2002) για την ίδια περίπτωση (2327 GWh). Χωρίς το ΥΗΕ Πευκοφύτου, το παρόν σενάριο με την προσθήκη Συκιάς – Μεσοχώρας εμφανίζει αύξηση στην παραγωγή σε σχέση με το Σ1 μόνον 14,8%. • Τέλος, όπως ήταν αναμενόμενο, η διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος λειτουργίας των ΥΗΕ του Μέσου και Κάτω Ρου, δεν επιτρέπει την διατήρηση στα κατάντη του Στράτου της προτεινόμενης ελάχιστης περιβαλλοντικής παροχής. Ο τρόπος ρύθμισης της παροχής αυτής δεν έχει διευκρινισθεί ακόμη. Η τελευταία απόφαση έγκρισης περιβαλλοντικών όρων των έργων εκτροπής Αχελώου που δεν ισχύει πλέον, παρέπεμπε το θέμα αυτό σε ειδική μελέτη που θα έπρεπε να εκπονήσει η ΔΕΗ. Στο σενάριο Σ4 γίνεται διερεύνηση της δυνατότητας διασφάλισης της προταθείσας περιβαλλοντικής παροχής παράλληλα με την βελτιστοποίηση της κάλυψης των υπόλοιπων αναγκών και κυρίως της άρδευσης. Συνολικά επομένως, το παρόν σενάριο αναδεικνύει την αναγκαιότητα λήψης διαχειριστικών μέτρων στην λεκάνη του Κάτω Αχελώου, αξιοποιώντας τις δυνατότητες ρύθμισης που υπάρχουν, για την ικανοποίηση των αναγκών. Η ρύθμιση αυτή θα επηρεάσει την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας από τα έργα του Μέσου και Κάτω Ρου, των οποίων η λειτουργία θα πρέπει να μεταβληθεί. Σενάριο Σ4 – Εκτροπή προς Θεσσαλία με διαχειριστικούς στόχους Το παρόν σενάριο αποπειράται να απαντήσει στα ζητήματα που τέθηκαν από τα προηγούμενα σενάρια, εξετάζοντας το σύστημα υδατικών πόρων με συνολικό τρόπο. Συγκεκριμένα, από τα προηγούμενα συνάγεται ότι η προτεινόμενη εκτροπή 600 106 από τον ταμιευτήρα Συκιάς είναι εφικτή, χωρίς την εμπλοκή του ΥΗΕ Μεσοχώρας, όπως προβλέπεται από τον υφιστάμενο σήμερα σχεδιασμό. Ωστόσο, η διενέργειά της χωρίς την λήψη διαχειριστικών μέτρων στην κατάντη λεκάνη Αχελώου, θα οδηγούσε σε σποραδικά προβλήματα κάλυψης των αναγκών της άρδευσης και διατήρησης της ελάχιστης περιβαλλοντικής παροχής κατάντη του Στράτου, καθώς και σε μη αποδεκτά θερινά αποθέματα στους ταμιευτήρες. Το παρόν σενάριο εξετάζει την άρση των παραπάνω δυσχερειών κυρίως μέσω της μεταβολής του τρόπου λειτουργίας των ΥΗΕ Μέσου και Κάτω Ρου, ενώ το επόμενο σενάριο Σ5, εξετάζει την επίδραση θα οδηγούσε σε μείωση της κατανάλωσης. Παράλληλα, στο παρόν σενάριο αναγνωρίζεται η σημαντικότητα εκπροσώπησης με τον πληρέστερο δυνατό τρόπο της ανάγκης διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος στην λεκάνη Αχελώου. Για το λόγο αυτό, εισάγονται ως παράμετροι της ανάλυσης και ορισμένοι διαχειριστικοί στόχοι που έχουν προταθεί για υδάτινα σώματα της περιοχής μελέτης, πέραν της ανάγκης διατήρησης των προτεινόμενων ελάχιστων περιβαλλοντικών παροχών. Οι στόχοι αυτοί έχουν παρουσιασθεί στα προηγούμενα και αφορούν την διατήρηση της στάθμης της τ.λ. Ταυρωπού στο +784 m και την διατήρηση της ελάχιστης στάθμης της λ. Τριχωνίδας στο +15,65 m με σκοπό την διατήρηση στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος και ικανοποίηση άλλων αναγκών. Οι διαχειριστικοί στόχοι επελέγησαν διότι είναι συγκεκριμένοι και σαφείς και εκφράζονται με ποσοτικό τρόπο, γεγονός που επιτρέπει την εξέτασή τους στο πλαίσιο της παρούσας. Διαχειριστικά σχέδια ή προτάσεις που δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένες ποσοτικές εκφράσεις των επιδιωκόμενων στόχων, δεν είναι δυνατόν να εξετασθούν με οποιοδήποτε βαθμό ακρίβειας. Τα βασικά συμπεράσματα του παρόντος σεναρίου είναι τα ακόλουθα: • Σε ό,τι αφορά την διενέργεια της προτεινόμενης εκτροπής από τον ταμιευτήρα Συκιάς, προφανώς συνεχίζουν να ισχύουν τα συμπεράσματα του προηγούμενου κεφαλαίου όσον αφορά την εφικτότητα της εκτροπής και την ετήσια παραγωγή ενέργειας, καθώς και την σημαντική μέση διακύμανση της στάθμης του ταμιευτήρα. • Στην κατάντη λεκάνη, εξετάστηκαν διάφοροι τρόποι λειτουργίας του συστήματος των ταμιευτήρων με κριτήρια την ικανοποίηση της αρδευτικής ζήτησης που εξυπηρετείται από τον ταμιευτήρα Στράτου, την κατά το δυνατόν μεγιστοποίηση της παραγόμενης ενέργειας, την εξασφάλιση της ελάχιστης περιβαλλοντικής παροχής και την διατήρηση μιας ελάχιστης στάθμης στον ταμιευτήρα Κρεμαστών κατά τη θερινή περίοδο τέτοια που να εξασφαλίζει αποθέματα ασφαλείας για τυχόν έκτακτες ενεργειακές ανάγκες. Η στάθμη αυτή τέθηκε μεταξύ των επιπέδων +250 − +255 m. Η διατήρηση της στάθμης αυτής επιτυγχάνεται με μια μείωση της απόληψης νερού από τον ταμιευτήρα κατά 20% περίπου σε σχέση με την υφιστάμενη κατάσταση, γεγονός που οδηγεί σε μέση ετήσια παραγωγή της τάξης των 751 GWh, μειωμένης δηλαδή κατά 88 GWh (10,5%) σε σχέση με το βασικό σενάριο. Η μέση στάθμη του ταμιευτήρα διαμορφώνεται έτσι στο +265 m, ψηλότερα δηλαδή από τη μέση στάθμη της ιστορικής περιόδου λειτουργίας του ταμιευτήρα (+257 m) που σημαίνει ότι οι απώλειες στην ενεργειακή παραγωγή προέρχονται κυρίως από την μείωση της παραγωγής κατά τους χειμερινούς μήνες. Η μέση ελάχιστη στάθμη διαμορφώνεται στο +248 m ενώ η ιστορική αντίστοιχη ανέρχεται σε +240 m, αποτέλεσμα της μεγαλύτερης κατακράτησης νερού στον ταμιευτήρα. Η ταμίευση αυτή βοηθά στην εξασφάλιση της ελάχιστης παροχής κατάντη του Στράτου σε όλες τις περιπτώσεις, καθώς σε ξηρές περιόδους, ο ταμιευτήρας Κρεμαστών διαθέτει αποθέματα για να τροφοδοτήσει τους κατάντη ταμιευτήρες και τελικά το ποτάμι με τους απαραίτητους όγκους νερού. • Η αλλαγή του τρόπου λειτουργίας του ΥΗΕ Κρεμαστών επηρεάζει ανάλογα την λειτουργία των κατάντη ταμιευτήρων. Η παραγωγή του ΥΗΕ Καστρακίου διαμορφώνεται σε 521 GWh κατά μέσο όρο το έτος, δηλαδή μια μείωση 93 GWh (15,1%) σε σχέση με το βασικό σενάριο. Οι αναλογικά μεγαλύτερες επιπτώσεις αφορούν τον ταμιευτήρα Στράτου. Ο τελευταίος επιβαρύνεται με την αναγκαιότητα ρύθμισης των παροχών που πρέπει να παροχετεύονται προς τις αρδευτικές χρήσεις και επιπλέον με την παροχέτευση της ελάχιστης περιβαλλοντικής παροχής προς τα κατάντη (που αντιστοιχεί σε περίπου 275 106 για την πεντάμηνη αρδευτική περίοδο). Ο συνδυασμός των ανωτέρω ζητήσεων με τον μικρό ωφέλιμο όγκο του ταμιευτήρα, οδηγεί στην ανάγκη της ρύθμισης λειτουργίας του ΥΗΕ Στράτος Ι κατά την περίοδο Μαϊου – Σεπτεμβρίου, προκειμένου να ικανοποιούνται όλες οι ανωτέρω χρήσεις και να μεγιστοποιείται κατά το δυνατόν η παραγωγή ενέργειας από το σύστημα των ΥΗΕ. Τα παραπάνω οδηγούν σε μια μέση ετήσια παραγωγή της τάξης των 226 GWh κατ’ έτος δηλαδή μια μείωση της τάξης των 47 GWh (17,1%) σε σχέση με το βασικό σενάριο Σ1Α. Σχετικά με την λειτουργία του ΥΗΕ Στράτος πρέπει να σημειωθούν τα ακόλουθα: επειδή ο ακριβής τρόπος διοχέτευσης προς τα κατάντη της προτεινόμενης περιβαλλοντικής παροχής δεν είναι ακόμη προσδιορισμένος, η εξασφάλισή της γίνεται στο παρόν σενάριο με τον πλέον δυσμενή τρόπο, δηλαδή χρησιμοποιώντας την υφιστάμενη υποδομή, χωρίς έργο αναρρύθμισης των εκροών του ΥΗΕ Στράτος Ι. Μια δυνατότητα ρύθμισης των παροχών του ΥΗΕ Στράτος Ι στην έξοδό τους μέσω ενός έργου ημερήσιας εξίσωσης, θα έδινε την δυνατότητα κάποιας επιπλέον λειτουργίας του ΥΗΕ Στράτος Ι κατά την θερινή περίοδο. Ωστόσο, ένα τέτοιο έργο δεν έχει μέχρι σήμερα σαφώς προδιαγραφεί και εξ άλλου θα έπρεπε να προσομοιωθεί σε ημερήσιο βήμα και όχι μηνιαίο όπως οι προσομοιώσεις της παρούσας. Για το λόγο αυτό και επειδή το ενδιαφέρον εστιάζεται στο να διαπιστωθεί εάν οι αναγκαίες ποσότητες για την ικανοποίηση όλων των χρήσεων είναι διαθέσιμες υπό τις προϋποθέσεις του παρόντος σεναρίου, τα παραπάνω αποτελέσματα πρέπει να θεωρούνται τα δυσμενέστερα δυνατά σε ό,τι αφορά την λειτουργία του ΥΗΕ Στράτος Ι. Συνολικά, η ικανοποίηση των αρδευτικών και περιβαλλοντικών χρήσεων στην κατάντη λεκάνη επιβαρύνει την λειτουργία του συστήματος ταμιευτήρων του Μέσου και Κάτω Ρου με μια απώλεια ενεργειακής παραγωγής της τάξης των 228 GWh κατά μέσο όρο κατ’ έτος. Η ποσότητα αυτή αποτελεί το 13,2% της παραγωγής των αντίστοιχων ΥΗΕ στο βασικό σενάριο και βρίσκεται σε συμφωνία με την μείωση των διαθέσιμων όγκων απορροής στα κατάντη κατα τα 600 106 m³ της προτεινόμενης εκτροπής (15,7% της συνολικής απορροής στη θέση Στράτος). Η συνολική παραγωγή ενέργειας από όλα τα ΥΗΕ διαμορφώνεται σε 2668,7 GWh (2388,7 GWh χωρίς να συνυπολογίζεται ο ΥΗΣ Πευκοφύτου) δηλαδή μια αύξηση 37,9% σε σχέση με το βασικό σενάριο (23,4% χωρίς τον ΥΗΣ Πευκοφύτου). • Οι προτεινόμενες περιβαλλοντικές παροχές κατάντη των φραγμάτων Συκιάς – Μεσοχώρας καλύπτονται χωρίς προβλήματα όπως και προηγουμένως, ενώ η ρύθμιση της λειτουργίας των ταμιευτήρων του Κάτω Ρου επιτρέπει την διατήρηση της προτεινόμενης ελάχιστης περιβαλλοντικής παροχής κατάντη του φράγματος του Στράτου. Η πρόβλεψη καλύπτεται σε όλο το μήκος της κατάντη λεκάνης, από την έξοδο του ΥΗΕ Στράτος Ι ως και την εκβολή. Στους υπολογισμούς έχουν ληφθεί υπόψη τόσο η φυσική συνεισφορά της ενδιάμεσης λεκάνης απορροής Στράτος – Εκβολές (η οποία ελαχιστοποιείται βέβαια κατά τους θερινούς μήνες) • Η ελάχιστη προτεινόμενη στάθμη του ταμιευτήρα Ταυρωπού (+784 m) επιτυγχάνεται ως μέση ετήσια τιμή αλλά η μέση απολύτως ελάχιστη ανέρχεται στα +777 m. Η βέλτιστη προτεινόμενη στάθμη των +786 m επιτυγχάνεται μόνον προς το τέλος της εαρινής περιόδου (Μάϊος – Ιούνιος). Διενεργήθηκε διερεύνηση διαφόρων ελάχιστων σταθμών λειτουργίας και βρέθηκε ότι η διατήρηση της μέσης ετήσιας στάθμης στο +786 m (με την μέση ελάχιστη στα +781 m) είναι εφικτή με παράλληλη διατήρηση του υψηλού επιπέδου αξιοπιστίας κάλυψης της άρδευσης (90%) και χωρίς πρακτικά απώλειες από την υφιστάμενη ενεργειακή παραγωγή. Για την επίτευξη της απολύτως ελάχιστης στάθμης στο +784 m (με την μέση ετήσια στάθμη στο +788 m) θα απαιτείτο η αποδοχή χαμηλότερου επιπέδου διακινδύνευσης για την κάλυψη των αρδευτικών αναγκών στην πλευρά της Θεσσαλίας, της τάξης του 80−85%. Το παραπάνω επίπεδο διακινδύνευσης είναι απολύτως αποδεκτό για αρδευτικά έργα και κατά συνέπεια κρίνεται ότι οι προτεινόμενοι διαχειριστικοί στόχοι για την Τ.Λ. Ταυρωπού είναι εφικτοί. • Η προτεινόμενη ελάχιστη στάθμη της Λ. Τριχωνίδας (+15,65 m) επιτυγχάνεται ως στόχος στο παρόν σενάριο (μέση απολύτως ελάχιστη +15,76 m) ενώ δεν ικανοποιείτο στο βασικό σενάριο (+15,45 m). Επίσης οι απολύτως ελάχιστες στάθμες (που αφορούν ορισμένα ιδιατέρως ξηρά έτη) βρίσκονται μονίμως άνω του επιπέδου +15,00 m ενώ στο βασικό σενάριο έπεφταν συχνά κάτω από το επίπεδο αυτό. Ωστόσο, η διακύμανση της στάθμης η οποία είναι εξίσου σημαντική για την διατήρηση των παρόχθιων οικοσυστημάτων παραμένει μεγάλη (της τάξης του 1 m). Αυτό εξαρτάται κυρίως από το επίπεδο υπερχείλισης της λίμνης το οποίο ελέγχεται και κατά συνέπεια ο στόχος της μείωσης του εύρους διακύμανσης φαίνεται εφικτός με ανάλογη ταπείνωση του σημείου αυτού, το οποίο εδώ ελήφθη στο +16,70 m. Οι ποσότητες του υδατικού ισοζυγίου της λίμνης έχουν υπολογισθεί ελαφρώς διαφορετικές στην παρούσα σε σχέση με την διερεύνηση που πρότεινε την παραπάνω διαχείριση της λίμνης (βλ. σχετικά στο κεφ. ...). Οι διαφορές κατά πάσα πιθανότητα οφείλονται στην πολύ μεγαλύτερη χρονική περίοδο που εξετάζεται εδώ (34 υδρολογικά έτη) και στην γενική ασάφεια που επικρατεί όσον αφορά τα σταθμημετρικά δεδομένα της λίμνης, όπως έχει επεξηγηθεί στα προηγούμενα. Συμπερασματικά, οι προτεινόμενοι διαχειριστικοί στόχοι φαίνονται απολύτως εφικτοί όσον αφορά την ελάχιστη στάθμη και κατά πάσα πιθανότητα εφικτοί σε ό,τι αφορά την μέγιστη διακύμανση με βάση το παρόν σενάριο. Η ασάφεια των σταθμημετρικών δεδομένων δεν επιτρέπει την περαιτέρω ανάλυση και απαιτεί την επιβεβαίωση των δεδομένων στο πεδίο (σημείο μηδέν των σταθμημετρήσεων και υδρομετρήσεις των υπερχειλίσεων προς Λυσιμαχία). Συμπερασματικά, το παρόν σενάριο δείχνει την δυνατότητα ικανοποίησης των διαχειριστικών στόχων που τίθενται για την λεκάνη του Αχελώου υπό συνθήκες εκτροπής προς Θεσσαλία συνεχείς και σταθερές της τάξης των 600 106 m³ κατ’ έτος. Οι ανάγκες της άρδευσης και της διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος ικανοποιούνται. Η λειτουργία των ΥΗ έργων του Μέσου και Κάτω Ρου (ΥΗΕ Κρεμαστών, ΥΗΕ Καστρακίου και ΥΗΕ Στράτου) πρέπει να αλλάξει για να αντιμετωπισθούν οι ανάγκες με κόστος την απώλεια 228 GWh κατ’ έτος ή το 13,2% της υφιστάμενης παραγωγής. Ωστόσο, στην λεκάνη ως σύνολο, η προσθήκη των νέων ΥΗΕ Μεσοχώρας, Συκιάς και Πευκοφύτου αυξάνει σημαντικά την συνολική παραγωγή. Τα μεγέθη δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα, διότι αφ’ ενός, στην περίπτωση μη εκτροπής, το ΥΗΕ Συκιάς θα είχε διαφορετικό σχεδιασμό, περισσότερο προσανατολισμένο προς την υδροηλεκτρική παραγωγή και αφ’ ετέρου, η οικονομική αξία της παραγόμενης ενέργειας από τα ΥΗΕ Συκιάς και Πευκοφύτου υπό συνθήκες εκτροπής δεν είναι η βέλτιστη καθώς δεν ανταποκρίνεται σε συνθήκες κάλυψης αιχμής φορτίου. Ανάλογη είναι και η οικονομική επίπτωση από τις αλλαγές στην λειτουργία των ΥΗΕ του Μέσου και Κάτω Ρου. Οι οικονομικές αυτές επιπτώσεις δεν διερευνήθηκαν στην παρούσα. Ωστόσο, με δεδομένο ότι η παραγόμενη συνολικώς ενέργεια υπό συνθήκες εκτροπής (2668 GWh, με την προσθήκη του ΥΗΣ Πευκοφύτου) και με τα νέα έργα του Άνω Ρου χωρίς διενέργεια εκτροπής (δηλαδή χωρίς τον ΥΗΣ Πευκοφύτου, 2664 GWh) είναι περίπου η ίδια, είναι βέβαιο ότι η παραγόμενη ενέργεια στην πρώτη περίπτωση είναι μικρότερης οικονομικής αξίας. Κατά συνέπεια, το γενικό συμπέρασμα από την εξέταση των αποτελέσμάτων του σεναρίου αυτού είναι ότι η ικανοποίηση των διαχειριστικών στόχων και των αναγκών σε νερό στην λεκάνη του Αχελώου υπό συνθήκες εκτροπής προς Θεσσαλία είναι εφικτή. Σενάριο Σ5 – To Σ4 με βελτίωση των υποδομών μεταφοράς και διανομής αρδευτικού νερού στην λεκάνη του Κάτω Ρου Το σενάριο αυτό θεωρεί ότι έχουν λάβει χώρα παρεμβάσεις βελτίωσης των υποδομών μεταφοράς και διανομής του αρδευτικού νερού στην λεκάνη του Κάτω Ρού (επισκευές διωρύγων μεταφοράς, καθαρισμός και αποκατάσταση παροχετευτικότητας των έργων, επεμβάσεις στα δίκτυα διανομής, κλπ.). Το συνολικό αποτέλεσμα των παρεμβάσεων αυτών θεωρείται ότι μειώνει τις ολικές απώλειες μεταφοράς και διανομής από 20% σε 12% γεγονός που διαμορφώνει την ζήτηση αρδευτικού νερού σε 450 m³/στρέμμα κατά μέσο όρο κατ΄έτος (περί τα 585 106 m³) από τα 650 m³/στρέμμα που λαμβάνονται στα υπόλοιπα σενάρια (περί τα 762 106 m³). Τονίζεται ότι η μείωση αυτή επιτυγχάνεται μόνον μειώνοντας τους επιμέρους συντελεστές απωλειών και όχι αλλάζοντας την θεωρητική ζήτηση ανά τύπο καλλιέργειας όπως αυτή έχει καθορισθεί στο Μέρος Β΄ της παρούσης. Τα αποτελέσματα είναι εν πολλοίς αναμενόμενα: η μειωμένη ζήτηση ελαττώνει τις πιέσεις στο όλο σύστημα των υδατικών πόρων και οι διαχειριστικοί στόχοι επιτυγχάνονται με μεγαλύτερη άνεση. Συγκεκριμένα: • Η ενεργειακή παραγωγή δεν επηρεάζεται σημαντικά και κυμαίνεται περίπου στα ίδια επίπεδα με το σενάριο Σ4 εμφανίζοντας μια μικρή αύξηση όπως είναι αναμενόμενο. • Οι μεγαλύτερες ωφέλειες προκύπτουν στο σύστημα των λιμνών Τριχωνίδα – Λυσιμαχία (υπό την παραδοχή ότι οι ποσότητες που εμπλουτίζουν την Τριχωνίδα από τον ταμιευτήρα Στράτου παραμένουν σταθερές). Η μέση απολύτως ελάχιστη στάθμη της Τριχωνίδας ανέρχεται στο +15,95 m, αρκετά αυξημένη σε σχέση με τον προτεινόμενο διαχειριστικό στόχο (+15,65 m). Αντίστοιχα, η Λυσιμαχία εμφανίζει μια μέση αύξηση της ελάχιστης και μέσης στάθμης κατά +0,30 m. • Το υποσύστημα υδατικών πόρων της Τ. Λ. Πλαστήρα (ΥΗΕ Ταυρωπού) δεν μεταβάλλεται στο παρόν σενάριο σε σχέση με το Σ4 διότι οι κύριες ανάγκες που εξυπηρετεί βρίσκονται στην πλευρά του Υ.Δ. Θεσσαλίας για τις οποίες δεν ελήφθη αντίστοιχη μείωση της ζήτησης • Τέλος, η περιβαλλοντική παροχή κατάντη Στράτου ελάχιστες τιμές της παροχής κατά τη θερινή περίοδο Συνολικά, το παρόν σενάριο δείχνει ότι οι βελτιωτικές παρεμβάσεις στις υποδομές της λεκάνης του Κάτω Ρου πρέπει να διενεργηθούν με γνώμονα την βελτίωση τοπικών δυσλειτουργιών του συστήματος μεταφοράς και διανομής αρδευτικού νερού και την άρση προβλημάτων που προκύπτουν σε τοπικό επίπεδο, προβλήματα τα οποία δεν εμφανίζονται στην μακροκλίμακα που εξετάζεται εδώ. Στην κλίμακα της συνολικής λεκάνης, το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι την μεγαλύτερη ωφέλεια θα έχει το υποσύστημα των λιμνών Τριχωνίδας – Λυσιμαχίας και συνεπώς οι όποιες τέτοιες παρεμβάσεις δέον είναι να ξεκινήσουν από τα αρδευτικά έργα που σχετίζονται με τις λίμνες. Σενάριο Σ6 – Το Σ4 με ετησίως μεταβαλλόμενο όγκο εκτροπής προς Θεσσαλία Το σενάριο αυτό είναι το ίδιο ακριβώς με το Σ4 (δηλαδή με τις υφιστάμενες υψηλές καταναλώσεις αρδευτικού ύδατος στην λεκάνη του Αχελώου, τα μελλοντικά αρδευτικά έργα στην περιοχή, τα έργα εκτροπής και όλους τους τεθέντες διαχειριστικούς στόχους) αλλά με μεταβλητό όγκο εκτροπής από έτος σε έτος. Στα προηγούμενα σενάρια ο θεωρούμενος όγκος εκτροπής τίθεται κάθε υδρολογική χρονιά πάντα σταθερός και ίσος με 600 106 .. Σύμφωνα με την παράλληλη διαχειριστική μελέτη της λεκάνης του Πηνειού ποταμού η εκτρεπόμενη ποσότητα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, δεν απαιτείται να ανέρχεται στο ποσό αυτό κάθε χρόνο (το οποίο αποτελεί ένα ανώτατο επιτρεπόμενο μέγιστο) ανάλογα με τις υδρολογικές συνθήκες που κάθε φορά επικρατούν. Από την διερεύνηση αντίστοιχων διαχειριστικών σεναρίων για την λεκάνη του Πηνειού, επιλέχθηκε εκείνο που αφορά την μελλοντική κατάσταση στην οποία έχουν αναπτυχθεί ορισμένα έργα ταμίευσης νερού στο Υ.Δ. Θεσσαλίας που αυξάνουν την δυνατότητα ρύθμισης των υδατικών πόρων. Έτσι προκύπτει μια μεταβλητή χρονοσειρά (σε μηνιαίο βήμα) των αναγκαίων ποσοτήτων που πρέπει να προέλθουν από την λεκάνη Αχελώου για να αντιμετωπισθεί το έλλειμμα στην πλευρά της Θεσσαλίας, το οποίο όπως είναι φυσικό κυμαίνεται από έτος σε έτος ανάλογα με τις συνθήκες. Η μέση ετήσια απόληψη προς Θεσσαλία (για διάστημα 20 ετών) στο σενάριο αυτό ανέρχεται σε 393 106 κατ’ έτος, μέ μέγιστο τα 536 106 και ελάχιστο τα 256 106 . Προκειμένου να ισχύσουν τα παραπάνω μεγέθη, το σενάριο θεωρεί ότι υλοποιούνται τα ακόλουθα: • Ταμιευτήρες Θεσσαλίας: Σμόκοβο, Πύλη, Παλαιοδερλί, Κάρλα, Νεοχώρι, Αγιονέρι • Αρδευτική ζήτηση τυπικού στρέμματος: 587 m³ / στρέμμα/έτος • Ολική ετήσια αρδευτική κατανάλωση: 1,31 109 • Ανανεώσιμη απόληψη από υπόγεια ύδατα: 317 106 m³ • Εκτάσεις αρδευόμενες από επιφ. ύδατα (υποκατάσταση αντλήσεων): 480000 στρέμματα Η σύγκριση με το βασικό σενάριο (Σ1Α) δεν είναι σύμμετρη με τα προηγούμενα σενάρια διότι το παρόν σενάριο εκτελέσθηκε για διάστημα 20 ετών (1980−2001) όσο δηλαδή και το μήκος της διατιθέμενης μεταβλητής χρονοσειράς απολήψεων προς Θεσσαλία. Για το λόγο αυτό εκτελέσθηκε και το σενάριο Σ4 για την ίδια χρονική περίοδο έτσι ώστε τα αποτελέσματα να είναι συμβατά μεταξύ των δύο αυτών σεναρίων. Τα κύρια συμπεράσματα από το σενάριο αυτό έχουν ως ακολούθως: • Η κάλυψη των αναγκών άρδευσης γίνεται χωρίς προβλήματα, γεγονός αναμενόμενο εφ’ όσον οι ποσότητες που εκτρέπονται από την λεκάνη Αχελώου είναι σημαντικά μειωμένες. • Η μεταβλητή απόληψη προς Θεσσαλία έχει ευεργετικά αποτελέσματα στην λειτουργία του ταμιευτήρα και του ΥΗΣ Συκιάς αφού οι μικρότερες απαιτήσεις εκτροπής οδηγούν στην αύξηση της παραγωγής ενέργειας η οποία φθάνει τις 329 GWh κατ’ έτος, δηλαδή μια αύξηση +29% σε σχέση με το Σ4 (255 GWh). Υπενθυμίζεται ότι η ετήσια παραγωγή ενέργειας για την 34ετή περίοδο 1967−2001 ανερχόταν σε 271 GWh. H αυξημένη παραγωγή ενέργειας συνεχίζει πάντως να επιβάλλει μεγάλη μέση διακύμανση της στάθμης του ταμιευτήρα της τάξης των 15 m, η οποία είναι ελαφρά βελτιωμένη σε σχέση με το Σ4 (16,6 m). • H μεταβλητή απόληψη προς Θεσσαλία αντιθέτως μειώνει, όπως είναι φυσικό, την ενέργεια που παράγεται από τον ΥΗΣ Πευκοφύτου αφού οι ποσότητες ύδατος που αξιοποιούνται είναι συνολικά μικρότερες. Η μείωση αυτή, κατά −31,5% (230 GWh αντί 336 GWh στο Σ4) είναι ανάλογη με την αύξηση που επέρχεται στον ΥΗΣ Συκιάς, ωστόσο η υδροηλεκτρική αξιοποίηση των επιπλέον διαθέσιμων νερών είναι σαφώς πιο συμφέρουσα στην πλευρά της λεκάνης Αχελώου. • Συνολικά, η παραγόμενη ενέργεια από όλους τους ΥΗΣ εμφανίζει ελαφρά αύξηση +2,8% σε σχέση με το Σ4 (2556,7 GWh στο Σ6 σε σχέση με τις 2487,7 GWh του Σ4 για την 20ετή περίοδο) λόγω της βελτίωσης της παραγωγής στους ΥΗΣ του Μέσου και Κάτω Ρου. Κρεμαστά, Καστράκι και Στράτος Ι εμφανίζουν αυξημένη παραγωγή κατά +10,5% έως +4,2% συνεπεία των αυξημένων ποσοτήτων ύδατος που παραμένουν στην λεκάνη Αχελώου. • Τα αποτελέσματα σε ότι αφορά τους λοιπούς διαχειριστικούς στόχους είναι επίσης ευνοϊκότερα σε σχέση με το Σ4. Η μέση απολύτως ελάχιστη στάθμη στην λίμνη Τριχωνίδα διατηρείται στο +15,90 m, σε παρόμοια δηλαδή επίπεδα με το Σ4 και αρκετά παραπάνω από τον προτεινόμενο διαχειριστικό στόχο (+15,65 m). Για την Τ.Λ. Ταυρωπόύ τα αποτελέσματα δεν διαφέρουν σε σχέση με προηγουμένως εφ’ όσον το υποσύστημα αυτό δεν επηρεάζεται από τις συνθήκες εκτροπής προς Θεσσαλία. Η διατήρηση των περιβαλλοντικών παροχών επιτυγχάνεται με άνεση όπως και στο σενάριο Σ4, αλλά με λιγότερες απαιτήσεις ρύθμισης της λειτουργίας των ΥΗΣ του Μέσου και Κάτω Ρου. Συνολικά, εάν το σενάριο Σ4 είναι το ρεαλιστικότερο για το άμεσο χρονικό διάστημα μετά την ολοκλήρωση των έργων της προτεινόμενης εκτροπής προς Θεσσαλία, το σενάριο Σ6 είναι το ρεαλίστικότερο σενάριο για το απώτερο μέλλον, όταν θα έχουν ολοκληρωθεί τα προβλεπόμενα έργα ταμίευσης από τη μεριά της Θεσσαλίας. Η μεγαλύτερη ωφέλεια προκύπτει στον ενεργειακό τομέα: η συνολική παραγωγή ενέργειας σε GWh δεν μεταβάλλεται σημαντικά, ωστόσο έχει μεγαλύτερη οικονομική αξία καθώς όλοι οι ΥΗΣ της λεκάνης του Αχελώου μπορούν πλέον να λειτουργήσουν με υδροηλεκτρικάκριτήρια για μεγαλύτερο διάστημα του έτους. Η οικονομική απώλεια που έχει διαπιστωθεί επί της ενεργειακής κατάστασης στη λεκάνη, εξισορροπείται στο σενάριο Σ6 ως αποτέλεσμα των μειωμένων όγκων εκτροπής. Συγκριτικά αποτελέσματα μεταξύ των εξετασθέντων σεναρίων σε ό,τι αφορά την παραγωγή ενέργειας στη λεκάνη και την επίτευξη των διαχειριστικών στόχων που αφορούν το φυσικό περιβάλλον της περιοχής μελέτης, δίνονται στους Πίνακες 9−2 και 9−3. Μεσοχώρα (ΜΥΗΕ) - - - 2,6 2,6 2,6 2,6 2,6 Μεσοχώρα (Γλύστρα) - - - 351 351 351 351 336 Συκιά - - - 387 271 271 272 329 Πευκόφυτο - - - - 336 336 336 230 Κρεμαστά 839 849 839 809 571 751 759 744 Καστράκι 600 2 619 614 632 536 521 522 499 Στράτος Ι 255 3 256 273 272 221 226 227 215 Στράτος ΙΙ 14,4 3 19,8 12,1 12,1 14,9 12,1 12,1 12,1 ΣΥΝΟΛΟ 1895,4 1941,8 1935,1 2664,1 2501,5 2668,7 2680,7 2556,7 1 Η τιμή είναι 194 GWh για την συνολική περίοδο λειτουργίας του έργου [1961 – 2001] 2 Το έργο ξεκίνησε την λειτουργία του το 1970. Αφορά την περίοδο 1970 - 2001 3 Το έργο ξεκίνησε την λειτουργία του το 1989. Αφορά την περίοδο 1989 – 2001 4 Το σενάριο αφορά την περίοδο 1980-2001. Για σύγκριση, η παραγόμενη ενέργεια υπό το σενάριο Σ4 για την ίδια περίοδο ανέρχεται σε 2487,7 GWh/έτος Σ1 Σ1Α Σ2 Σ3 Σ4 Σ5 Σ6 5 Τ.Λ. Πλαστήρα (Ταυρωπού) Μέση ελάχιστη ετήσια στάθμη 1 +784 m +778 +778 +777 +777 +777 +779 +777 Μέση ετήσια στάθμη 1 +786 m +785 +785 +784 +784 +784 +785 +783 Λ. Τριχωνίδα Μέση ελάχιστη ετήσια στάθμη +15,65 m +15,45 +15,45 +15,45 +15,45 +15,76 +15,95 +15,90 Μέση ετήσια στάθμη - +16,17 +16,17 +16,17 +16,17 +16,47 +16,57 +16,51 Περιβαλλοντικές παροχές Κατάντη Μεσοχώρας 1,5 m3/s 0,9 2 1,10 1,77 1,77 1,77 1,78 1,80 Κατάντη Συκιάς 5,0 m3/s 2,8 3 2,56 6,15 6,15 6,22 6,25 6,14 Κατάντη Στράτου 21,3 m3/s 13,5 4 22,47 22,47 1,84 23,87 24,07 23,34 1 Ο στόχος είναι εφικτός εάν μειωθεί το επίπεδο αξιοπιστίας της άρδευσης στην πλευρά της Θεσσαλίας στο 80-85% (η προσομοίωση εκτελέσθηκε για αξιοπιστία 90%) 2 απολύτως ελάχιστη μηνιαία παροχή στη θέση Μεσοχώρα για την περίοδο 1967-2001 3 απολύτως ελάχιστη μηνιαία παροχή στη θέση Συκιά για την περίοδο 1967-2001 4 απολύτως ελάχιστη μηνιαία παροχή στη θέση Στράτος για την περίοδο 1967-2001 5 Το σενάριο αφορά την περίοδο 1980-2001 ΦΕΚ 162 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) 1825 Με βάση τα συμπεράσματα των παρακάτω μελετών που εκπονήθηκαν το 2006 από το ΥΠΕΧΩΔΕ: • Διαχειριστική Μελέτη Υδατικών Πόρων Λεκάνης Απορροής Πηνειού. • Διαχειριστική Μελέτη Υδατικών Πόρων Λεκάνης Απορροής Αχελώου. και προκειμένου να επιτευχθούν οι παρακάτω στόχοι: • Διασφάλιση στις κοίτες των ποταμών Αχελώου και Πηνειού επαρκών παροχών, σε μόνιμη βάση, για τη συντήρηση των ποτάμιων οικοσυστημάτων • Αντιμετώπιση του έντονα αρνητικού υδατικού ισοζυγίου της λεκάνης απορροής του ποταμού Πηνειού και τη συνακόλουθη προοδευτική εξάντληση καθώς και έντονη και διαρκή υποβάθμιση των υπογείων υδάτινων σωμάτων της Θεσσαλίας. • Διασφάλιση της ικανοποίησης των σημερινών και μελλοντικών αναγκών σε νερό στη λεκάνη απορροής του Αχελώου. • Ικανοποίηση αναγκών σε νερό του Υδατικού Διαμερίσματος της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, εκτός της λεκάνης απορροής του Αχελώου, που σήμερα καλύπτονται ελλειμματικά και όχι αειφορικά από υπόγειους υδροφορείς. • Αύξηση της παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας στις λεκάνες Αχελώου και Πηνειού και μείωση της κατανάλωσης ενέργειας για αντλήσεις. εντάσσονται τα παρακάτω έργα και δράσεις στο παρόν Σχέδιο Διαχείρισης των υδάτων των λεκανών απορροής Πηνειού και Αχελώου. Έργα και δράσεις που αφορούν και τις δύο λεκάνες απορροής • Έργα εκτροπής ποσότητας νερού όχι μεγαλύτερης των 600 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων ανά έτος από τον ταμιευτήρα φράγματος Συκιάς στον ποταμό Αχελώο προς τον ποταμό Πάμισο της λεκάνης απορροής του Πηνειού. • Έργα παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας στα φράγματα Συκιάς και Μεσοχώρας και στην έξοδο της σήραγγας εκτροπής στη θέση Πευκόφυτο • Λειτουργία, μετά την ολοκλήρωσή τους, των παραπάνω έργων εκτροπής με τρόπο ώστε κάθε έτος να καλύπτονται οι εκτιμώμενες πραγματικές ανάγκες λόγω ελλειμματικού ισοζυγίου στη λεκάνη απορροής Πηνειού έως τη ποσότητα των 600 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων. • Λειτουργία, μετά την ολοκλήρωσή τους, των παραπάνω έργων με τρόπο ώστε κάθε έτος να εκτρέπονται ποσότητες νερού που θα είναι πράγματι δυνατόν να αξιοποιηθούν για κάλυψη των ελλειμμάτων με βάση την υφιστάμενη υποδομή σε υδραυλικά έργα στη Θεσσαλία. • Βελτίωση του τρόπου άρδευσης για την μείωση της κατανάλωσης στα αρδευτικά δίκτυα και των δύο λεκανών. Έργα και δράσεις που αφορούν τη λεκάνη απορροής Πηνειού • Κατάρτιση προγράμματος σταδιακής κατάργησης υφιστάμενων αρδευτικών γεωτρήσεων με την προοδευτική αύξηση των εκτάσεων που θα αρδεύονται από επιφανειακές πηγές στη Θεσσαλία. • Λειτουργία των ταμιευτήρων Σμοκόβου και Κάρλας και ολοκλήρωση των σχετικών με αυτά αρδευτικών έργων. • Υλοποίηση των έργων αναρίθμησης της ροής του Πάμισου κατάντη της εκβολής της σήραγγας εκτροπής του Αχελώου. • Κατασκευή του ρουφράκτη Γυρτώνης και των έργων άρδευσης από τον ρουφράκτη καθώς και του έργου τροφοδοσίας του ταμιευτήρα Κάρλας. • Υλοποίηση έργων αναρίθμησης της ροής του Πηνειού (ρουφράκτες) επιπλέον αυτού της Γυρτώνης ανάλογα με τα συμπεράσματα σχετικών μελετών που θα εκπονηθούν. • Διασφάλιση της ελεύθερης διακίνησης των ιχθύων σε ολόκληρο το μήκος της κυρίας κοίτης του Πηνειού ανεξάρτητα από τα έργα αναρίθμησης που θα κατασκευασθούν. • Ολοκλήρωση της κατασκευής και θέση σε λειτουργία των ταμιευτήρων Αγιονερίου και Ληθαίου και κατασκευή των σχετικών αρδευτικών έργων. • Υλοποίηση φραγμάτων ταμίευσης σε παραποτάμους (εκτός της κυρίας κοίτης του Πηνειού) ανάλογα με τα συμπεράσματα σχετικών τεχνικών μελετών. Ιδιαίτερα επισημαίνονται τα παρακάτω έργα: • Φράγμα Νεοχωρίου • Φράγμα Πύλης • Φράγμα Παλιοδερλί v Φράγμα Παλαιομονάστηρου • Μελέτη και κατασκευή αρδευτικών έργων για την αντικατάσταση στις αρδεύσεις των υπογείων νερών με επιφανειακά. • Σχεδιασμός και υλοποίηση βελτιωμένου και ενοποιημένου συστήματος στη λεκάνη απορροής του Πηνειού για την παρακολούθηση, συστηματική μέτρηση σε μόνιμη βάση, συνεχή αξιολόγηση και καταχώρηση σε βάση δεδομένων, των υδρο−μετεωρολογικών μεταβλητών, των παροχών των υδατορευμάτων και των πηγών, της πιεζομετρίας των υπογείων νερών, των ποιοτικών χαρακτηριστικών των επιφανειακών και υπογείων νερών και της οικολογικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων. Έργα και δράσεις που αφορούν τη λεκάνη απορροής Αχελώου • Κατασκευή των έργων επέκτασης της διώρυγας Δ1 για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών στην περιοχή Βάλτου και την ύδρευση του Δ. Αμφιλοχίας. • Μελέτη και κατασκευή έργου αναρρύθμισης των εκροών του ΥΗΣ Στράτος Ι για την εξασφάλιση της περιβαλλοντικής παροχής κατάντη Στράτου και τη βέλτιστη ενεργειακά λειτουργία του ΥΗΣ • Έργα συντήρησης των συστημάτων μεταφοράς (διώρυγες) των αρδευτικών δικτύων της λεκάνης του Κάτω Αχελώου, με προτεραιότητα στα δίκτυα που εξυπηρετούνται από τις λίμνες Τριχωνίδα και Λυσιμαχία για τη μείωση των απωλειών κατά τη μεταφορά. • Σχεδιασμός και υλοποίηση βελτιωμένου και ενοποιημένου συστήματος στη λεκάνη απορροής του Κάτω βάση δεδομένων, των υδρο−μετεωρολογικών μεταβλητών, των παροχών των υδατορευμάτων και των πηγών, της πιεζομετρίας των υπογείων νερών, των ποιοτικών χαρακτηριστικών των επιφανειακών και υπογείων νερών και της οικολογικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων. ΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΔΑΤΩΝ/Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. ΑΘΗΝΑ 30.6.2006 Εισηγητής Γ. ΑΡΒΑΝΙΤΙΔΗΣ Τμηματάρχης (Δεν έχει ορισθεί) Διευθυντής ΠΑΡΙΣ ΖΗΚΟΣ Ειδ. Γραμματέας Ι. ΣΥΜΠΕΘΕΡΟΣ ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Π. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ Δ. ΣΙΟΥΦΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Γ. ΣΟΥΦΛΙΑΣ Ε. ΜΠΑΣΙΑΚΟΣ - Γ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΜΕΡΙΚΗΣ ΕΚΤΡΟΠΗΣ ΤΟΥ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ ΠΡΟΣ ΤΗ ΘΕΣΣΑΛIΑ Η Μερική Εκτροπή του Άνω Ρου του Αχελώου ποταμού προς τη Θεσσαλική πεδιάδα συνολικής ετήσιας ποσότητας 600 εκατ. m³ περιλαμβάνει τα ακόλουθα έργα: Το φράγμα και τον ταμιευτήρα Μεσοχώρας καθώς και τον ομώνυμο ΥΗΣ − Την σήραγγα Μεσοχώρας−Γλύστρας 7,4 km και ΥΗΣ Γλύστρας − Το φράγμα και τον ταμιευτήρα Συκιάς καθώς και τον ομώνυμο ΥΗΣ − Τη σήραγγα εκτροπής του Ανω ρου του Αχελώου ποταμού προς τη Θεσσαλία μήκους 17,4 km, καθώς και τον ΥΗΣ που εγκαθίσταται στο πέρας της − Την αναρρυθμιστική δεξαμενή και τον ΥΗΣ Μαυρομματίου και τα συνοδό έργα, όπως αναλυτικά εξειδικεύονται στη ΜΠΕ. Γενικοί όροι

Οι παρακάτω όροι, οι οποίοι είναι υποχρεωτικοί στην τήρηση τους, αφορούν: • Στους κυρίους των έργων. • Στις αρμόδιες για τον έλεγχο της κατασκευής και λειτουργίας των έργων Υπηρεσίες και Φορείς. • Στους Προϊσταμένους των παραπάνω Υπηρεσιών, οι οποίοι οφείλουν να μεριμνούν για την εφαρμογή τους και να ελέγχουν την πιστή τήρηση τους. • Σε όλους όσους εκ της θέσεως και των αρμοδιοτήτων τους είναι υπεύθυνοι για τον σχεδιασμό, έγκριση, επίβλεψη, πιστοποίηση, παραλαβή και λοιπές διαδικασίες που αφορούν στην κατασκευή και λειτουργία των έργων. • Στους αναδόχους κατασκευής των έργων.

Τα έργα προστασίας, διαχείρισης και αναβάθμισης του περιβάλλοντος που αναφέρονται παρακάτω θα κατασκευασθούν κατά προτεραιότητα από τους φορείς υλοποίησης και λειτουργίας των έργων.

Κατά τις διαδικασίες δημοπράτησης, επίβλεψης και παραλαβής− των συγκεκριμένων έργων να γίνουν όλες οι απαιτούμενες ενέργειες και να ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα έτσι ώστε να εξασφαλίζονται: • η τήρηση των περιβαλλοντικών όρων τόσο από τους φορείς υλοποίησης όσο και από τους αναδόχους κατασκευής των έργων, καθώς και • η δυνατότητα αντιμετώπισης και αποκατάστασης δυσάρεστων περιβαλλοντικά καταστάσεων οφειλόμενων σε ενέργειες ή παραλείψεις κατά παράβαση των περιβαλλοντικών όρων.

Ως μέγιστη επιτρεπόμενη ποσότητα νερού σε οποιαδήποτε περίπτωση και υπό οιεσδήποτε συνθήκες εκτρεπόμενη προς την Θεσσαλία από τον Άνω Ρου του Αχελώου ποταμού και μέσω των προτεινομένων από την ΜΠΕ έργων ορίζονται τα 600 εκατ. m³ /έτος. Ο καθορισμός του τρόπου λειτουργίας των έργων καθώς και των ποσοτήτων νερού που εκτρέπονται προς την Θεσσαλία, (μέχρι της ποσότητας των 600 εκατ. m³ /έτος) στην περίπτωση παρατεταμένων διαδοχικών ξηρών ετών γίνεται από τις Περιφερειακές Υπηρεσίες Διαχείρισης Υδατικών Πόρων (ΠΥΔΥΠ) (Δυτ. Στερεάς Ελλάδος και Θεσσαλίας), μετά από γνωμοδότηση των Περιφερειακών Επιτροπών Διαχείρισης Υδατικών Πόρων (ΠΕΥΔ), που συνεδριάζουν από κοινού τουλάχιστον 2 φορές το έτος (έναρξη − λήξη αρδευτικής περιόδου) και σε περίπτωση διαφωνίας επί του θέματος επιλαμβάνεται η ΔΕΥΔ. Φάση κατασκευής

Για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων στην περιοχή δανειοληψίας υλικών για την κατασκευή του φράγματος Συκιάς, απαιτείται η λήψη των ακόλουθων μέτρων: 5.1 Απαιτείται κατά προτεραιότητα η έστω και μερική αναπλήρωση του αφαιρεθέντος υλικού (π.χ. με ποσότητες από το καλής κοκκομετρίας υλικό που θα προκύψει από τη διάνοιξη της σήραγγας εκτροπής προς Θεσσαλία (διάνοιξη με ΤΒΜ), από υλικό άλλης προέλευσης κ.λπ.). 5.2 Θα πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα κατασκευής μικρών αναβαθμών κατάντη των θέσεων επέμβασης στις οποίες θα διενεργηθεί απόληψη υλικού κοίτης για την κατασκευή του φράγματος Συκιάς. Οι αναβαθμοί αυτοί θα έχουν ως στόχο την συγκράτηση φερτών και την επαναπλήρωση των κοιλοτήτων στην κοίτη που θα έχουν δημιουργηθεί. 5.3 Απαιτείται η εκπόνηση, με ευθύνη και δαπάνη του φορέα του έργου, τεχνικής μελέτης εκτίμησης της στερεομεταφοράς από την λεκάνη απορροής που περιβάλλει την περιοχή επέμβασης στην οποία θα γίνει απόληψη υλικού για την κατασκευή του φράγματος Συκιάς. Στην μελέτη θα περιλαμβάνονται προτάσεις κατάλληλων μέτρων δασικής διαχείρισης για την γρηγορότερη αποκατάσταση της κοίτης. Το κόστος τόσο των μελετών όσο και των αντίστοιχων έργων θα βαρύνει τον κύριο του έργου του φράγματος.

Στις περιπτώσεις που κριθεί αναγκαία η εγκατά ριβαλλοντικών Επιπτώσεων θα πρέπει προηγουμένως να έχουν χορηγηθεί όλες οι προβλεπόμενες από την κείμενη νομοθεσία άδειες και εγκρίσεις, συμπεριλαμβανομένων και των εγκρίσεων περιβαλλοντικών όρων που απαιτούνται για τις επιμέρους δραστηριότητες ή εγκαταστάσεις (μονάδες παραγωγής αδρανών, έτοιμου σκυροδέματος, ασφαλτομίγματος, γεωτρήσεων κ.λπ.) έτσι ώστε να λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα− μέτρα για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τη λειτουργία, τους (π.χ. τοποθέτηση σακκόφιλτρων για τη συγκράτηση της σκόνης, σύστημα διαβροχής αδρανών κ.λπ.).

Για τις περιπτώσεις εκείνες που δεν έχουν οριστικοποιηθεί οι θέσεις διάθεσης των προϊόντων εκσκαφής να ληφθεί μέριμνα για την διάθεση τους σε κατάλληλους προς τούτο χώρους (π.χ ανενεργά λατομεία ή ΧΥΤΑ ή άλλες περιοχές), οι οποίοι θα υποδειχθούν από την Υπηρεσία Περιβάλλοντος της αρμόδιας Νομαρχίας, με βάση και σχετική μελέτη που θα υποβάλει ο ανάδοχος του έργου ώστε η απόρριψη να μη δημιουργεί αισθητική η άλλη υποβάθμιση στο τοπίο. Να εξετασθεί επίσης η δυνατότητα αξιοποίησης των υλικών σε κύριες ή δευτερεύουσες κατασκευές (π.χ οδοποιία) της ευρύτερης περιοχής, ώστε να μειωθούν κατά το δυνατόν οι απολήψεις από νέα λατομεία. Τα παραπάνω ισχύουν σε όλες τις περιπτώσεις, εκτός από τις περιοχές όπου προβλέπεται η εκπόνηση Ειδικών Τεχνικών Μελετών Εφαρμογής (ΕΤΜΕ), οι οποίες θα αντιμετωπίσουν και τα προβλήματα απόθεσης των προϊόντων εκσκαφής συγκεκριμένων έργων.

Δεν επιτρέπεται η διάθεση πλεοναζόντων υλικών εκσκαφής σε περιοχές που αναπτύσσονται ή μπορούν να αναπτυχθούν παραγωγικές δραστηριότητες (π.χ καλλιέργειες) με υψηλή απόδοση (γη υψηλής παραγωγικότητας), εντός αρχαιολογικών χώρων, ή με τρόπο ώστε να εμποδίζεται η ροή των ποταμών ή χειμάρρων.

Η οριστική απόρριψη των πλεοναζόντων υλικών από την κατασκευή του φράγματος Συκιάς θα πρέπει να γίνει κατά προτεραιότητα στις θέσεις δανειοληψίας.

Στην περιοχή του φράγματος Συκιάς απαιτείται η πλήρης αποκατάσταση των προσωρινών αποθεσιόθαλάμων οι οποίοι τυχόν θα δημιουργηθούν. Τα υλικά τα οποία θα αποτεθούν στους προσωρινούς αποθεσιοθάλαμους θα πρέπει, μετά την ολοκλήρωση των έργων, να μεταφερθούν στους χώρους οριστικής απόθεσης έτσι ώστε να αποκατασταθεί κατά το μέγιστο δυνατόν η κοίτη του ποταμού από μορφολογικής και υδραυλικής απόψεως. Τα παραπάνω θα πρέπει να εξεταστούν αναλυτικά στα πλαίσια εκπόνησης Ειδικής Τεχνικής Μελέτης Εφαρμογής (ΕΤΜΕ), η οποία θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί και εγκριθεί από την αρμόδια Νομαρχιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος πριν τη μεταφορά των υλικών από τους προσωρινούς αποθεσιοθάλαμους στους οριστικούς.

Η εναπόθεση των υλικών εκσκαφής της σήραγγας εκτροπής στην περιοχή του ποταμού Πάμισου πρέπει να γίνει έτσι ώστε να μην εμποδίζει τη ροή των πλημμυρικών παροχών. Επίσης, να διερευνηθεί η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης μέρους των υλικών με ευθύνη των υπηρεσιών της ΓΓΔΕ/ΥΠΕΧΩΔΕ στα βοηθητικά έργα οδοποιίας που συνοδεύουν το κυρίως έργο, ή και σε άλλα έργα στην περιοχή, βάσει του χρονικού προγραμματισμού των εργασιών του αναδόχου. Τα παραπάνω θα πρέπει να εξεταστούν αναλυτικά στα πλαίσια εκπόνησης Ειδικής Τεχνικής Μελέτης Εφαρμογής (ΕΤΜΕ), η οποία θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί και εγκριθεί από την αρμόδια Νομαρχιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος πριν τη μεταφορά των υλικών στους οριστικούς τους χώρους απόθεσης.

Τα στερεά απόβλητα του προσωπικού των εργοταξίων θα συλλέγονται και θα διατίθενται μαζί με τα οικιακά απορρίμματα του Δήμου ή της Κοινότητας στα διοικητικά όρια των οποίων εκτελείται το έργο. Σε αντίθετη περίπτωση, ο χώρος διάθεσης θα πρέπει να τύχει της έγκρισης της αρμόδιας Περιφερειακής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος.

Για τους χώρους εργοταξιακών εγκαταστάσεων που ευρίσκονται παραπλεύρως ή και εν μέρει εντός της κοίτης του Αχελώου ή οιωνδήποτε άλλων υδατορευμάτων της περιοχής των έργων, οι ανάδοχοι υποχρεούνται, στην πλήρη αποκατάσταση της αρχικής διατομής της κοίτης των υδατορευμάτων, στην διαμόρφωση των παρόχθιων περιοχών κατά τρόπον ώστε να μην αλλοιώνεται η παροχετευτικότητα των ρευμάτων καθώς και στις αναγκαίες εργασίες αποκατάστασης, όπου αυτό είναι δυνατόν, της παρόχθιας βλάστησες η οποία έχει αποψιλωθεί.

Ομοίως απαιτείται η απομάκρυνση όλων των επιχώσεων που έχουν υλοποιηθεί για την δημιουργία πλατωμάτων και χώρων ελιγμών, κατά το μέγιστο δυνατόν και εφόσον δεν απαιτούνται κατά τη φάση λειτουργίας των έργων, και η χρησιμοποίηση του υλικού τους για την αποκατάσταση, μέσω διαμορφώσεως και φυτεύσεως, άλλων χώρων που έχουν προσβληθεί από τις εργασίες κατασκευής.