Obwieszczenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju w sprawie ramowych programów szkoleń i wymagań egzaminacyjnych dla marynarzy działu maszynowego

Analiza procesów spalania, skład chemiczny paliwa, rodzaje spalania, skład spalin.

Wpływ wartości opałowej paliw ciekłych na zużycie paliwa.

Zastosowanie równania Bernoullego.

Rodzaje i kryteria oceny przepływów płynów.

Zasady wyznaczania oporów przepływu przez elementy hydrauliczne.

Charakterystyki elementów hydraulicznych i rurociągu.

Stosowanie zdobytej wiedzy w interpretacji zjawisk zachodzących w maszynach, urządzeniach i instalacjach statkowych.

Analityczne wyznaczanie straty hydraulicznej elementu i rurociągu.

Dokonanie bilansu wymiennika ciepła.

Wpływ geometrii kadłuba statku na czynniki eksploatacyjne.

Podstawowe zasady konstrukcji statku oraz teorii i czynników wpływających na przegłębienie i stateczność.

Środki zaradcze niezbędne dla zachowania przegłębienia i stateczności.

Wpływ uszkodzenia i zalania przedziału na przegłębienie i stateczność statku oraz środki zaradcze, jakie należy podjąć; statkowe plany awaryjne.

Sposoby sterowania statkiem w warunkach sztormowych i stanach awaryjnych, dobór prędkości.

Symbole używane w rysunkach konstrukcyjnych statku (przekroje i złady).

Materiały stosowane do budowy i remontów statków.

Materiały i urządzenia do ochrony przeciwkorozyjnej statku.

Kryteria pływalności i niezatapialności statku.

Kryteria stateczności poprzecznej i wzdłużnej.

Wpływ podparcia statku na doku lub na mieliźnie na jego stateczność.

Kryteria stateczności dynamicznej, wpływ swobodnych powierzchni cieczy na zachowanie się statku.

Celowość operacji balastowych, wpływ na parametry eksploatacyjne i stateczność statku.

Zakresy przeglądów na statkach.

Zasady przeglądu kadłuba, pędników i zaworów dennych.

Dokumentacja konstrukcyjna i statecznościowa statku.

Posługiwanie się dokumentacją konstrukcyjną i statecznościową statku.

Korygowanie statkowych planów awaryjnych.

Zarządzanie w sytuacjach awaryjnych.

Wskaźniki obiegów rzeczywistych silników o zapłonie samoczynnym, wykresy indykatorowe.

Czynniki wpływające na proces ładowania (przebieg, parametry, ustawienie rozrządu, wpływ prędkości i obciążenia).

Czynniki wpływające na proces sprężania (przebieg, parametry).

Czynniki wpływające na proces tworzenia mieszaniny palnej (rozpylenie paliwa, makro- i mikrostruktura strugi, parametry rozpylania paliwa, mieszanie z powietrzem i odparowanie).

Czynniki wpływające na proces spalania (opóźnienie samozapłonu, fazy spalania, szybkość spalania, maksymalne ciśnienie spalania).

Wpływ przebiegu wtrysku i spalania na sprawność silnika.

Wpływ przebiegu wtrysku i spalania na skład spalin, toksyczne składniki spalin.

Wpływ parametrów paliwa na proces tworzenia mieszaniny paliwowo-powietrznej i spalanie.

Wpływ parametrów eksploatacyjnych na proces tworzenia mieszaniny paliwowo-powietrznej i spalanie.

Diagnostyka procesu wtrysku i spalania.

Czynniki wpływające na proces rozprężania (przebieg, parametry).

Czynniki wpływające na proces wydechu (przebieg, fazy wydechu, parametry).

Diagnostyka procesu doładowania.

Optymalizacja procesu rozpylania paliwa.

Wykorzystanie wskaźników: momentu obrotowego, prędkości obrotowej, średniego ciśnienia indykowanego i użytecznego, mocy indykowanej i użytecznej, sprawności indykowanej, mechanicznej i ogólnej, jednostkowego zużycia paliwa.

Metody pomiaru wskaźników energetycznych silnika na statku.

Typy, zasada działania i budowa regulatorów prędkości obrotowej.

Zasada działania układu sterowania prędkością obrotową silnika w warunkach eksploatacyjnych.

Wymagane właściwości paliwa okrętowego na dolocie do silnika (lepkość i czystość).

Typy, budowa turbosprężarek i współpraca z instalacją powietrza doładowania.

Warunki wystąpienia zjawiska pompowania turbosprężarki, sposoby zapobiegania i usuwania ich przyczyn.

Warunki pracy silnika z odłączoną turbosprężarką.

Instalacja wykrywcza mgły olejowej.

Instalacja gaszenia przestrzeni podtłokowej.

Równanie ruchu elementów układu korbowego i siły bezwładności w układzie korbowo-tłokowym i zasada ich wyrównoważenia.

Przykłady wyrównoważenia sił i momentów bezwładności w silnikach wielocylindrowych.

Przyczyny niewyrównoważenia silnika.

Budowa i działanie koła zamachowego.

Definicja nierównomierności biegu silnika.

Źródła i skutki drgań skrętnych wału korbowego - zakresy rezonansu drgań skrętnych.

Tłumiki drgań skrętnych - budowa, działanie i zalecenia eksploatacyjne, niesprawności.

Obciążenia cieplne silnika - wskaźniki obciążeń.

Wybrane zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika tłokowego: układ tłokowo-korbowy, układ wtryskowy, układ smarowania łożysk, układ smarowania gładzi cylindrowej, układ rozruchowy i rozruchowo-nawrotny, układ doładowania.

Zasady zarządzania i procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.

Wykorzystanie charakterystyki spalinowego silnika tłokowego w funkcji: prędkości obrotowej, obciążenia; regulacyjne, specjalne metody wyznaczania.

Zarządzanie pracą siłowni w stanach awaryjnych silnika.

Dokonanie podstawowych nastaw regulatorów silników głównych i pomocniczych.

Pomiar lub wyznaczanie i interpretowanie podstawowych wskaźników energetycznych silnika:

Dokonanie analizy bilansu cieplnego i wykresu Sankeya silnika okrętowego.

Dokonanie analizy układu regulacji prędkości obrotowej spalinowego silnika tłokowego.

Wpływ rodzajów siłowni okrętowych i związanych z nimi układów napędowych głównych statku na eksploatację.

Wykorzystanie bilansu energetycznego siłowni okrętowej z wyszczególnieniem elementów składowych, sprawności energetycznej siłowni i sprawności ogólnej napędu głównego oraz jej elementy składowe.

Budowa i zasada działania instalacji utylizacji energii strat cieplnych oraz czynniki wpływające na celowość zastosowania utylizacji strat energii, źródła energii strat i możliwości ich wykorzystania.

Zmiany oporów kadłuba statku w trakcie eksploatacji.

Charakterystyki obrotowe i hydrodynamiczne śrub, sprawności śruby i kadłuba, warunki współpracy śruby z kadłubem statku, zjawisko kawitacji śruby.

Siła naporu śruby i moc zapotrzebowana napędu.

Specyfikacja osiągów silników, deklarowane pola obciążeń silników.

Podstawy współpracy silnika, śruby i kadłuba w stanach ustalonych i przejściowych, w różnych warunkach pływania.

Charakterystyki napędowe statku.

Opis pracy układu napędowego przy manewrowaniu - krzywe Robinsona.

Podstawowe pojęcia diagnostyki.

Podstawowe modele i metody diagnostyczne.

Podstawy diagnostyki okrętowego silnika spalinowego: ocena obciążenia mechanicznego i cieplnego grupy tłokowo-cylindrowej, ocena szczelności komory spalania, ocena warunków współpracy tłoka i tulei, ocena zużycia tulei cylindrowej, ocena stanu pierścieni tłokowych.

Podstawy diagnostyki układu doładowania: ocena stanu filtra powietrza, ocena stanu sprężarki powietrza, ocena stanu chłodnicy powietrza, ocena stanu turbiny.

Podstawy diagnostyki procesu wtrysku paliwa i ocena procesu spalania.

Podstawy diagnostyki łożysk, pomiary temperatury łożysk i trajektorii czopa.

Podstawy diagnostyki kotłów i turbin parowych.

Podstawy diagnostyki pomp i urządzeń hydraulicznych.

Czynności przygotowawcze siłowni statku do dokowania.

Procedury dokowania statku, podłączenia do zasilania z lądu.

Czynności przygotowawcze do zejścia z doku.

Procedury zejścia z doku i uruchomienia siłowni.

Wpływ warunków pływania na zdolność i aktywność człowieka.

Ocena bieżących zmian oporu kadłuba i prowadzenie właściwej dokumentacji w tym zakresie.

Prowadzenie bieżącej oceny jakości współpracy silnika napędu głównego i pędnika.

Dostosowywanie bieżących osiągów silników do warunków pracy wynikających ze zmiennych stref pływania statków, właściwości paliwa i stanu technicznego silnika oraz instalacji obsługujących.

Planowanie w sposób optymalny zapasów niezbędnego paliwa, olejów smarowych, wody i innych czynników eksploatacyjnych siłowni i statku.

Właściwe planowanie przeglądów i sprawdzanie wszystkich silników i urządzeń statku.

Opracowywanie bieżącej dokumentacji eksploatacyjnej statku: raporty, rozliczenia paliwowe, specyfikacje serwisowe i remontowe.

Konfigurowanie sieci energetycznej statku w celu uzyskania bezpiecznej i dostosowanej do warunków pływania sprawności.

Prawidłowe realizowanie procedur diagnostycznych dla silników napędowych w oparciu o dostępne wyposażenie statku i siłowni.

Wykorzystywanie możliwości optymalizacji zużycia energii dzięki zastosowaniu urządzeń i systemów utylizacji.

Eksploatowanie zgodnie z założeniami technicznymi urządzenia ograniczenia emisji składników szkodliwych spalin.

Stosowanie procedury postępowania w przypadku awarii silników napędowych oraz innych istotnych urządzeń i systemów funkcjonalnych statku.

Eksploatowanie instalacji, mechanizmów i urządzeń siłowni w warunkach:

Zasady doboru pompy do układu pompowego, punkt pracy, wpływ wielkości charakterystycznych układu pompowego na wydajność pompy.

Zasady doboru rodzaju i mocy silnika napędzającego pompę.

Rodzaje napędu pomp (elektrycznego prądu przemiennego i stałego, hydrauliczny, spalinowy, turbina parowa), charakterystyki poszczególnych napędów, sposoby połączenia z pompami.

Charakterystyki pomp wirowych: przepływu, mocy i sprawności, zupełne.

Charakterystyki pomp wyporowych: przepływu, mocy i sprawności.

Sposoby regulacji wydajności pomp wirowych i wyporowych, możliwości zastosowania, zalety i wady, opis jakościowy i ilościowy.

Wpływ czynników eksploatacyjnych na charakterystyki pomp.

Zasady współpracy pomp w instalacjach (szeregowa i równoległa).

Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące pomp okrętowych.

Zasady eksploatacji sprężarek wyporowych.

Najważniejsze czynności w trakcie przeglądów sprężarek wyporowych (pomiar przestrzeni szkodliwej, regulacja, regulacja ciśnienia międzystopniowego).

Najczęstsze usterki sprężarek wyporowych w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

Zabezpieczenia sprężarek i instalacji sprężonego powietrza.

Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące sprężarek powietrza rozruchowego.

Zasady współpracy z instalacją sprężonego powietrza.

Zasady pomiaru i regulacja wydajności sprężarki powietrza na statku.

Zasady eksploatacji sprężarek wirowych.

Zasady współpracy z instalacją sprężonego powietrza, regulacja wydajności.

Zjawisko pompowania sprężarek wirowych i sposoby zapobiegania.

Rodzaje zanieczyszczeń paliw i olejów, wpływ na eksploatację urządzeń i instalacji okrętowych.

Zasady doboru wirówek pod kątem wydajności dla różnych instalacji siłowni, dobór metod i parametrów wirowania paliw okrętowych, dobór metod i parametrów wirowania olejów smarowych.

Filtrowanie: podstawy teoretyczne, przegrody filtracyjne, wielkości charakterystyczne przegród.

Zasady obsługi filtrów paliwowych i olejowych.

Metody pomiaru i regulacji lepkości w okrętowych instalacjach paliwowych.

Elementy i nastawy urządzeń instalacji regulacji lepkości paliwa.

Budowa i zasada działania mieszalników i homogenizatorów.

Zastosowanie układów regulacji lepkości w instalacjach mieszania paliw.

Procedury zamiany rodzaju paliwa zasilającego silnik: HFO/MDO i MDO/HFO.

Najczęstsze usterki w czasie pracy instalacji regulacji lepkości paliwa, objawy i sposoby ich usuwania.

Zasady obsługiwania instalacji hydraulicznych, procedury nadzoru w czasie pracy, procedury demontażu, montażu, płukania, zamiany płynu hydraulicznego.

Budowa i zasady obsługi elektrohydraulicznych maszyn sterowych (tłokowej, nurnikowej, łopatkowej, toroidalnej).

Zasady regulacji elektrohydraulicznych maszyn sterowych.

Awaryjna procedura obsługi maszyny sterowej.

Śruby nastawne: budowa, zasada działania i obsługa mechanizmu zmiany kąta wychylenia płatów śruby, awaryjna procedura sterowania.

Urządzenia przeładunkowe i pokładowe - budowa i obsługa.

Obsługa dźwigów elektrycznych, budowa i obsługa dźwigów hydraulicznych.

Warunki współpracy urządzeń przeładunkowych.

Instalacje hydrauliczne drzwi wodoszczelnych: budowa i obsługa drzwi przedziałów wodoszczelnych, budowa i obsługa furt dziobowych i rufowych.

Linie wałów: wały śrubowe, pośrednie, oporowe, zasady montażu śruby napędowej z silnikiem.

Łożyska wałów śrubowych i ich obsługa.

Budowa, instalacje smarowania i uszczelnienia wałów okrętowych.

Budowa i zasada obsługi sprzęgieł.

Budowa i obsługa przekładni okrętowych.

Przygotowanie instalacji automatycznej regulacji lepkości paliwa do pracy.

Sprawdzanie poprawności parametrów pracy automatycznej regulacji lepkości paliwa.

Dokonanie nastaw automatycznej regulacji lepkości paliwa.

Wyłączenie instalacji automatycznej regulacji lepkości paliwa z pracy.

Dokonanie kalibracji elementów instalacji automatycznej regulacji lepkości paliwa.

Wpływ warunków eksploatacji na robocze procesy zachodzące w kotle.

Wielkości charakterystyczne, parametry i wskaźniki współczesnych kotłów okrętowych pomocniczych i ich zmiany w czasie eksploatacji.

Sposoby sporządzania bilansu cieplnego i wyznaczania sprawności kotła.

Armatura i osprzęt kotłowy.

Instalacje wodno-parowo-skroplinowe kotła.

Instalacje paliwowe kotłów, rodzaje stosowanych paliw.

Automatyka i diagnostyka kotłów pomocniczych i utylizacyjnych.

Obsługa kotłów okrętowych.

Instalacje bezpieczeństwa kotłów okrętowych i procedury awaryjne.

Sposoby kontroli właściwości wody kotłowej.

Wymagane właściwości olejów diatermicznych.

Technologia chłodnicza: przechowywanie żywności, przechowywanie innych ładunków chłodzonych.

Obiegi i instalacje chłodnicze stosowane na statkach.

Czynniki chłodnicze, właściwości, oznaczenia, zastosowanie, zamienność czynników chłodniczych.

Budowa i eksploatacja kontenerów chłodzonych.

Wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy obiegów chłodniczych.

Aparatura chłodnicza: wymienniki ciepła (skraplacze, chłodnice, podgrzewacze, parowniki), osuszacze, odolejacze, odgazowywacze, odpowietrzacze, pompy ziębnika, zbiorniki ziębnika i oleju.

Automatyzacja urządzeń nadzoru i instalacji chłodniczych: przyrządy pomiarowo-kontrolne, zabezpieczenia instalacji chłodniczych, układy regulacji ciśnień, temperatur, poziomów.

Zasady eksploatacji instalacji wentylacji i klimatyzacji pomieszczeń: zasady regulacji temperatury i wilgotności powietrza.

Zasady eksploatacji instalacji wentylacji ładowni chłodzonych: zasady regulacji temperatury i wilgotności powietrza.

Zasady tworzenia bilansu cieplnego komory chłodzonej i wpływ warunków zewnętrznych na składowe bilansu.

Zasady bezpiecznej pracy w obsłudze instalacji chłodniczych.

Aktualne klasyfikacje: paliwa, środków smarowych, cieczy hydraulicznych, olejów termicznych.

Metody otrzymywania wybranych płynów eksploatacyjnych: paliwo, środki smarowe, ciecze hydrauliczne, oleje termiczne.

Zagadnienia eksploatacyjne wybranych instalacji: instalacja zasilania paliwem, komora spalania (silnik tłokowy, kocioł), instalacje smarowania łożysk i chłodzenia olejami, instalacja smarowania tulei cylindrowych, instalacje hydrauliczne, instalacje z olejami termicznymi.

Zasady pobierania próbek płynów eksploatacyjnych oraz ich wpływ na wyniki analiz.

Starzenie i zanieczyszczenia wybranych płynów eksploatacyjnych: paliwo, środki smarowe, ciecze hydrauliczne, oleje termiczne.

Podstawowe analizy wybranych płynów eksploatacyjnych: paliwo, oleje smarowe, ciecze hydrauliczne, oleje termiczne.

Metody użytkowania płynów eksploatacyjnych: dobór, zamówienie, odbiór, magazynowanie, kontrola własności użytkowych, usuwanie zanieczyszczeń, wartości ostrzegawcze i graniczne parametrów płynów eksploatacyjnych, przywracanie właściwości użytkowych, wymiana, utylizacja.

Dane dotyczące zamienności i mieszalności wybranych płynów eksploatacyjnych.

Zasady bezpiecznej pracy z wybranymi płynami eksploatacyjnymi i chemikaliami stosowanymi na statku.

Podstawowe informacje zawarte w MSDS (Material Safety Data Sheet).

Interpretowanie wyników analiz próbek wybranych płynów eksploatacyjnych.

Podejmowanie właściwych decyzji eksploatacyjnych w oparciu o wyniki analiz wybranych płynów: paliwa, olejów smarowych, cieczy hydraulicznych, olejów termicznych.

Dobór zamienników wybranych płynów eksploatacyjnych: paliwa, olejów smarowych, cieczy hydraulicznych, olejów termicznych.

Dobór środków ochrony osobistej i wskazanie niezbędnych środków bezpieczeństwa przy używaniu lub kontakcie z wybranymi płynami eksploatacyjnymi lub chemikaliami.

Korzystanie z kart MSDS (Material Safety Data Sheet).

Zasady demontażu urządzeń, podzespołów i elementów w siłowni okrętowej oraz sposoby usuwania zanieczyszczeń, zasady wymiany elementów i podzespołów, zasady montażu i próby szczelności.

Zasady bezpieczeństwa przy pracach demontażowych i montażowych.

Podstawy metrologii warsztatowej: przyrządy pomiarowe stosowane w remontach maszyn i urządzeń i ich przeznaczenie, zasady pomiaru przyrządami.

Metody regeneracji elementów maszyn i urządzeń: przy pomocy napawania, z wykorzystaniem żywic epoksydowych, z wykorzystaniem tworzyw sztucznych, z wykorzystaniem kompozytów.

Technologia remontu okrętowych tłokowych silników spalinowych: przygotowanie i organizacja remontu silnika, pomiary przed rozpoczęciem demontażu, demontaż podstawowych zespołów silnika, weryfikacja i naprawa elementów silnika, próby silnika po remoncie.

Technologia remontu turbosprężarek.

Technologia remontu maszyn i urządzeń pomocniczych: pomp, sprężarek, wentylatorów, filtrów, wymienników ciepła, wirówek, urządzeń hydraulicznych, urządzeń ochrony środowiska morskiego.

Zasady przeprowadzania remontów i odbiorów: kadłubów, zbiorników, kotłów i zbiorników ciśnieniowych, przekładni, linii wałów i pędników, urządzeń pokładowych, urządzeń ochrony środowiska morskiego, urządzeń automatyki i sterowania.

Zasady zarządzania remontami na statkach: procesy starzenia kadłuba i wyposażenia statku, organizacja remontu statku (rodzaje remontów: klasowy, roczny, awaryjny itd.), planowanie przeglądów i remontów, zarządzanie częściami zamiennymi.

Metody badań nieniszczących i ich wykorzystanie do weryfikacji stanu części maszyn.

Stosowanie wiedzy w zakresie napraw i remontów maszyn, urządzeń i instalacji.

Zweryfikowanie stanu części maszyn przy wykorzystaniu typowych metod badań nieniszczących.

Sporządzenie planu obsługi, konserwacji i remontu urządzenia okrętowego.

Podstawowe pojęcia i prawa elektrotechniki.

Elektryczne napędy urządzeń okrętowych:

Elementy i układy elektroniczne i energoelektroniczne, obsługa i wymiana: elementy półprzewodnikowe, diody, tranzystory, tyrystory, tranzystory mocy, oporniki, kondensatory, filtry, układy scalone, mikroprocesory, wzmacniacze, zasilacze, prostowniki, stabilizatory, prostowniki sterowane, falowniki, sterowniki napięcia, cyklokonwertery.

Podstawy energoelektroniki: zastosowanie energoelektroniki w elektrotechnice i energetyce okrętowej, klasyfikacja przekształtników energoelektronicznych, prostownik niesterowany i sterowany, sterownik prądu przemiennego, przemiennik częstotliwości (bezpośredni i pośredni), przerywacz.

Instalacje wysokiego napięcia na statkach:

Oprogramowanie układów sterowania urządzeń siłowni.

Pomiary i dokumentacja stanu izolacji:

Instalacje sygnalizacyjne i alarmowe na statku.

Wpływ pracy urządzeń energoelektronicznych na zakłócenia w sieci elektrycznej.

Eksploatacja okrętowych urządzeń elektrycznych:

Zasady bezpiecznej pracy z urządzeniami elektrycznymi na statku.

Interpretowanie schematów elektrycznych.

Interpretowanie schematów elektronicznych.

Interpretowanie i lokalizowanie usterek w układach elektrycznych.

Interpretowanie i lokalizowanie usterek w układach elektronicznych.

Pomierzanie stanu izolacji i prowadzenie dokumentacji.

Nadzorowanie eksploatacji wyposażenia elektrycznego i elektronicznego.

Organizowanie i nadzorowanie wykonywania prac przy urządzeniach i rozdzielnicach wysokiego napięcia.

Nadzorowanie po wystąpieniu awarii prac remontowych przywracających do ruchu układy elektryczne wysokiego napięcia.

Opracowanie zasad przełączania dla odizolowania elementów systemu wysokiego napięcia.

Dokonanie wyboru aparatury do badania parametrów izolacji i testów urządzeń wysokiego napięcia.

Wprowadzenie procedur wyłączania i separacji układów w okrętowej sieci wysokiego napięcia zgodnie zasadami bezpieczeństwa.

Przeprowadzenie testu rezystancji izolacji i wyznaczanie współczynnika polaryzacji urządzeń wysokiego napięcia.

Nadzorowanie po wystąpieniu awarii prac remontowych przywracających do ruchu układy sterowania elektryczne i elektroniczne, zgodnie z procedurami technicznymi, prawnymi i bezpieczeństwa.

Obsługiwanie oprogramowania układów sterowania urządzeń siłowni.

Struktura układu sterowania i regulacji, podstawowe człony.

Podstawowe człony układu automatyki i ich charakterystyki.

Funkcje pełnione przez regulator.

Sposoby wprowadzania do regulatora wartości zadanej.

Typy regulatorów stosowanych w siłowni okrętowej.

Nastawy regulatorów.

Podstawowe funkcje realizowane przez układ zdalnego sterowania SG.

Funkcja wolnego obracania SG; tzw. slow turning.

Stany alarmowe mogące powodować blokadę rozruchu SG.

Pojęcie load program.

Pojęcie critical RPM limit.

Przekazywanie sterowania SG w trakcie ruchu silnika.

Funkcje realizowane przez układ bezpieczeństwa pracy SG; skróty SLD, SHD, Em. Run.

Różnice w sterowaniu napędem statku ze śrubą stałą i nastawną.

Zabezpieczenie SG przed przeciążeniem ze śrubą stałą i nastawną.

Zintegrowane systemy sterowania procesami wytwarzania i rozdziału energii elektrycznej na statku.

Parametry statyczne i dynamiczne charakteryzujące jakość procesu wytwarzania energii elektrycznej.

Struktura komputerowego systemu alarmów, monitoringu i sterowania.

Proces wykrywania alarmów w systemie, rodzaje kanałów pomiarowych.

Przechowywanie danych dotyczące kanału alarmowego w pamięci komputera.

Dodatkowe opcje systemu alarmów i monitoringu oraz sposób wykorzystania.

Podstawowe funkcje komputerowego systemu sterowania i funkcja operatora.

Przeznaczenie lokalnych komputerów SAU, PCU, GCU.

Nadzór nad pracą elektrowni w oparciu o przykładowy system.

Systemy sterowania urządzeniami przeładunkowymi.

Interpretowanie schematów układów automatyki okrętowej.

Ocena prawidłowości działania systemu automatyki sterowania tłokowymi silnikami spalinowymi.

Ocena prawidłowości działania systemu automatyki sterowania procesami wytwarzania i rozdziału energii elektrycznej na statku.

Podjęcie czynności sprawdzających i naprawczych układów pomiarowo-kontrolno-alarmowych.

Rodzaje i ilości eksploatacyjnych zanieczyszczeń pochodzących ze statków: spaliny, ścieki sanitarne, wody zęzowe, płyny eksploatacyjne: paliwa, środki smarowe, czyszczące, konserwacyjne itd., śmieci, wody balastowe.

Skutki oddziaływania zanieczyszczeń eksploatacyjnych na środowisko.

Międzynarodowe i lokalne przepisy ochrony środowiska w eksploatacji statku.

Metody i środki zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska przez statek.

Warunki stosowania technicznych środków zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska.

Rodzaje dokumentacji i odpowiedzialność za nadzór nad dokumentacją.

Rodzaje i zasady inspekcji w zakresie przepisów ochrony środowiska.

Prawne aspekty odpowiedzialności za zanieczyszczanie środowiska w eksploatacji statku.

Rola i znaczenie członków załogi statku w ograniczaniu zanieczyszczania środowiska morskiego.

Wskazanie źródła zanieczyszczeń statkowych i określenie czynników wpływających na ich ilości oraz wpływ na środowisko.

Organizowanie i nadzorowanie sposobu postępowania z zanieczyszczeniami powstającymi w trakcie eksploatacji statku.

Stosowanie dokumentów opisujących nadzór nad procedurami ochrony środowiska i wyznaczanie członków załogi odpowiedzialnych za ich realizację.

Przygotowanie statku do inspekcji w zakresie ochrony środowiska.

Opisanie roli członków załogi w redukcji zanieczyszczeń powstających w czasie eksploatacji statku.

Terminologia obejmująca budowę statku,

Terminologia obejmująca: budowę, zasadę działania i obsługę urządzeń statku i siłowni,

Terminologia, zwroty i skróty dotyczące: prac remontowych i konserwacyjnych, procedur postępowania w sytuacjach alarmowych, korespondencji dotyczącej eksploatacji statku, list kontrolnych.

Przygotowanie instrukcji i poleceń dotyczących obsługi urządzeń statkowych.

Komunikowanie się w sytuacjach awaryjnych i sporządzanie dokumentacji poawaryjnej.

Przygotowanie korespondencji dotyczącej: zamówień, zakresu remontów, reklamacji, raportów eksploatacyjnych, opinii zawodowej, zezwolenia na prace specjalne.

Aktualizowanie procedur ISM i ISPS.

Wymagania stawiane członkom załogi przez konwencję STCW.

Zasady szkolenia i egzaminowania członków załogi statku.

Zasady organizacji wachtowej i bezwachtowej obsługi siłowni okrętowych.

Zasady kierowania zespołem:

Przepisy dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku: wymagania SOLAS (kodeksy ISM i ISPS), MARPOL, normy ISO, rezolucje i wytyczne IMO w zakresie bezpiecznej eksploatacji i ochrony środowiska morskiego.

Zasady organizacji nadzoru technicznego statku:

Zasady organizacji członków załogi maszynowej w przypadkach szczególnych np. blackout, awaria sterowania napędu głównego statku, maszyny sterowej.

Zasady analizy ryzyka w technicznej eksploatacji statku i analizy przyczyn wypadków występujących na statkach.

Zasady weryfikacji zdolności statku i jego załogi do bezpiecznej żeglugi morskiej:

Wykonywanie obowiązków przygotowania, odstawiania i nadzoru siłowni wachtowej i bezwachtowej w różnych stanach eksploatacji statku.

Korzystanie ze statkowej i lądowej księgi systemu bezpiecznego zarządzania eksploatacją - SMS (Safety Management System).

Interpretowanie postanowień konwencji MARPOL.

Interpretowanie postanowień konwencji SOLAS.

Kierowanie zespołem.

Wypełniania przykładowych list kontrolnych (check lists) i zezwoleń na pracę (work permits) wymaganych przez kodeksy ISM i ISPS.

Wykonanie analizy ryzyka - Risk Assessment.

Wykonywanie czynności związanych z ograniczeniem zagrożenia w sytuacjach awaryjnych.

Przygotowanie statku do inspekcji pod kątem bezpieczeństwa.

Sporządzenie dokumentacji powypadkowej, poawaryjnej itp.

Współpraca ze służbami dochodzeniowymi i organami badającymi wypadki morskie.

Podstawowe pojęcia z zakresu prawa morskiego.

Status statku morskiego: przynależność państwowa, rejestr statkowy, właściciel statku, armator, umowy o korzystanie ze statku.

Kompetencje administracji morskiej państwa bandery statku.

Kompetencje administracji morskiej państwa portu.

Zasady odprawy statku w porcie: paszportowej, celnej, sanitarnej.

Sytuacja prawna statku na wodach morskich.

Struktura i najważniejsze wymagania międzynarodowych przepisów dotyczących bezpieczeństwa żeglugi: regulacje prawne dotyczące stanu załadowania statku, regulacje prawne dotyczące bezpieczeństwa życia na morzu - konwencja SOLAS, regulacje prawne dotyczące standardów szkolenia, certyfikacji i pełnienia służby na statku - konwencja STCW.

Struktura i najważniejsze wymagania międzynarodowych konwencji w szczególności dotyczących ochrony środowiska, zdrowia oraz prawa pracy (MARPOL, Load Lines, MLC, International Health Regulations).

Dokumenty statkowe wymagane przepisami prawnymi z pkt 7 i 8.

Najważniejsze przepisy prawa pracy stosowane na statku.

Przepisy dotyczące ubezpieczeń morskich: przedmiot ubezpieczenia morskiego, ryzyko ubezpieczeniowe, wyłączenia, sporządzanie dokumentacji powypadkowej.

Wyznaczanie nastaw eksploatacji układu napędowego statku.

Wypełnienie lub tłumaczenie dokumentów działu mechanicznego w języku angielskim.

Budowa i zasada działania typowych urządzeń do transportu pionowego i poziomego w siłowni okrętowej.

Siły działające na elementy urządzeń do transportu pionowego i poziomego w siłowni okrętowej.

Zasady bezpiecznego stosowania urządzeń do transportu pionowego i poziomego w siłowni okrętowej, komendy kierowania ruchem dźwigu.

Zasady bezpiecznego mocowania i transportu elementów urządzeń w siłowni.

Podstawowe pojęcia z termodynamiki: ciśnienie, temperatura, masa, energia, ciepło, praca, jednostki.

Podstawy miernictwa parametrów w procesach termodynamicznych.

Praktyczne aspekty eksploatacji urządzeń wynikających z I, II i III zasady termodynamiki.

Podstawowe informacje o obiegach porównawczych tłokowych silników spalinowych Wykresy pracy sprężarek.

Wytwarzanie pary, cechy charakterystyczne pary mokrej i przegrzanej.

Podstawowe rodzaje ruchu ciepła: przewodzenie, unoszenie, promieniowanie, przenikanie przez przegrodę.

Wpływ zanieczyszczeń powierzchni na intensywność ruchu ciepła.

Rodzaje wymienników ciepła.

Podstawy procesów spalania, skład chemiczny paliwa, rodzaje spalania, skład spalin,

Charakterystyki elementów hydraulicznych i rurociągu, opory przepływu przez elementy hydrauliczne.

Stosowanie zdobytej wiedzy w bezpiecznej eksploatacji statku.

Stosowanie zdobytej wiedzy w interpretacji zjawisk zachodzących w maszynach, urządzeniach i instalacjach statkowych.

Definicje i znak wolnej burty, linie ładunkowe, zanurzenie statku, trym i przechył.

Sposoby sterowania statkiem, utrzymywanie i zmiana kursu, manewrowanie.

Konstrukcja kadłuba statku.

Symbole używane w rysunkach konstrukcyjnych statku (przekroje i złady).

Materiały służące do budowy statków.

Typowe wyposażenie pokładowe różnych typów statków.

Wyposażenie ratownicze statku zgodne z aktualnymi przepisami.

Pojęcia i warunki pływalności i niezatapialności statku.

Pojęcia: stateczności poprzecznej i wzdłużnej (statycznej i dynamicznej).

Cele i skutki balastowania.

Zasady sondowania zbiorników (woda oraz substancje ropopochodne).

Statkowe plany awaryjne.

Zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych.

Obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych.

Rola administracji morskiej i instytucji klasyfikacyjnych w nadzorze technicznym statku.

Stosowanie wiedzy w bezpiecznej eksploatacji statku.

Posługiwanie się dokumentacją konstrukcyjną statku w celu opisu budowy statku.

Odczytanie zanurzenia statku.

Sondowanie i obliczanie zawartość zbiorników.

Zasada działania, klasyfikacja i ogólna budowa silników o zapłonie samoczynnym.

Wytwarzanie, zapłon i spalanie mieszaniny paliwowo-powietrznej.

Obiegi rzeczywiste i porównawcze silników o zapłonie samoczynnym.

Podstawowa interpretacja wykresów indykatorowych.

Czynniki wpływające na proces wymiany ładunku w silniku.

Cel i sposoby realizacji procesów doładowania.

Podstawy tworzenia mieszaniny palnej i przebiegu procesu spalania.

Diagnostykę procesu wtrysku i spalania.

Optymalne parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej.

Wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania.

Budowa, technologia wykonania i materiały podstawowych elementów silnika.

Pojęcie luzu zaworowego i jego regulacja.

Budowa napędzanego mechanicznie układu zasilania paliwem i zasada sterowania dawką paliwa.

Budowa i działanie pomp wtryskowych.

Budowa wtryskiwaczy.

Budowa układu zasobnikowego zasilania paliwem i zasada sterowania dawką paliwa.

Cel chłodzenia elementów silnika i zadanie czynnika chłodzącego, parametry czynników chłodzących.

Funkcje oleju smarowego w silniku, budowa instalacji smarowania silnika.

Budowa i elementy składowe instalacji powietrza doładowującego.

Siły bezwładności w układzie korbowo-tłokowym i zasada ich wyrównoważenia.

Budowa i działanie koła zamachowego.

Drgania skrętne wału korbowego - zakresy rezonansu drgań skrętnych.

Tłumiki drgań skrętnych - budowa, działanie i zalecenia eksploatacyjne.

Zasady tworzenia momentu napędowego w czasie rozruchu, działanie elementów w pneumatycznej i elektrycznej instalacji rozruchu, działanie rozdzielacza i zaworu rozruchowego, budowa rozrusznika pneumatycznego i elektrycznego.

Zasady przesterowania wału korbowego w czasie rozruchu w dwóch kierunkach obrotów silnika (nawrotność).

Zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem.

Działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.

Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy): przygotowanie do ruchu, nadzór w czasie pracy, nadzór w czasie manewrów, zatrzymanie silnika.

Wybrane zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika tłokowego: układ tłokowo-korbowy, układ wtryskowy, układ smarowania łożysk, układ smarowania gładzi cylindrowej, układ rozruchowy i rozruchowo-nawrotny, układ doładowania.

Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.

Wykonywanie podstawowych czynności obsługowych silnika spalinowego tłokowego: przygotowanie instalacji obsługujących silnik i silnika do ruchu, uruchomienie silnika, regulacja parametrów pracy silnika, nadzór w czasie pracy, odczyty parametrów i interpretacja, zatrzymanie silnika.

Rodzaje siłowni okrętowych i związanych z nimi układów napędowych głównych statku.

Rodzaje instalacji statku i siłowni, podstawowe parametry pracy instalacji obsługujących statek oraz siłownię okrętową.

Sposoby klasyfikacji i rodzaje siłowni okrętowych.

Budowa siłowni okrętowej, głównego układu napędowego i elektrowni okrętowej.

Opory kadłuba statku.

Ograniczenia eksploatacyjne obciążeń silników, czynniki eksploatacyjne wpływające na te ograniczenia, dopuszczalne przeciążenia silników głównych.

Podstawy współpracy silnika, śruby i kadłuba. Zasady bezpiecznego włączania i wyłączania poszczególnych urządzeń siłowni.

Rutynowe czynności związane z przyjmowaniem, pełnieniem i przekazywaniem wachty.

Zasady eksploatacji statku, w szczególności silników napędowych, w zróżnicowanych warunkach klimatycznych.

Wykonywanie czynności związanych z przejęciem, pełnieniem i przekazaniem wachty.

Posługiwanie się listą kontrolną (check list).

Posługiwanie się schematami siłowni okrętowej.

Odczytywanie parametrów pracy poszczególnych instalacji, mechanizmów i urządzeń siłowni.

Prowadzenie dziennika maszynowego.

Przygotowywanie do pracy, uruchomienie, nadzorowanie w czasie pracy oraz wyłączenie z działania podstawowych i pomocniczych instalacji statku i siłowni okrętowej.

Prowadzenie nadzoru i bieżącej eksploatacji silników napędowych statku.

Właściwe stosowanie zaleceń technicznych dotyczących zakresów prędkości obrotowych - rezonansowych silników napędowych.

Uruchamianie instalacji elektroenergetycznej statku: agregaty prądotwórcze awaryjne, główne, zasilanie z lądu.

Przeprowadzanie rozruchu silników, utrzymywanie nadzoru w czasie pracy i odstawianie zgodnie z wymogami bezpieczeństwa i eksploatacji.

Stosowanie procedury postępowania ze ściekami i odpadami ropopochodnymi.

Stosowanie procedury postępowania w przypadku awarii silników napędowych oraz innych istotnych urządzeń i systemów funkcjonalnych statku.

Posługiwanie się systemem łączności wewnętrznej statku.

Klasyfikacja, budowa, wielkości charakterystyczne i charakterystyki układów pompowych.

Klasyfikacja i przeznaczenie poszczególnych rodzajów pomp.

Budowa, zasada działania i obsługi pomp wirowych oraz pomp wyporowych, parametry pracy pomp, charakterystyki przepływu, mocy i sprawności, metody regulacji wydajności.

Zasady współpracy pomp z instalacją pompową.

Zasady współpracy szeregowej i równoległej pomp.

Warunki sprzyjające zjawisku kawitacji w instalacjach pompowych, przebieg, skutki oraz sposoby zapobiegania.

Najczęstsze usterki pomp w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

Klasyfikacja, cechy eksploatacyjne i zastosowanie strumienic.

Budowa, wielkości charakterystyczne strumienic, parametry pracy oraz zasady współpracy z instalacją.

Klasyfikacja i zastosowanie sprężarek.

Budowa i zasada działania sprężarek wyporowych i wirowych, wykresy p(V), T(s), rzeczywisty współczynnik objętościowy, sprężanie wielostopniowe, temperatura końca sprężania, chłodzenie i smarowanie sprężarek.

Wielkości charakterystyczne sprężarek wyporowych i wirowych, parametry pracy, zasady współpracy z instalacją sprężonego powietrza.

Rozrząd sprężarek wyporowych.

Zasady regulacji wydajności sprężarek wirowych.

Najważniejsze czynności obsługowe sprężarek (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

Zabezpieczenia sprężarek i instalacji sprężonego powietrza.

Dmuchawy i wentylatory.

Wpływ zanieczyszczeń paliw i olejów na eksploatację urządzeń i instalacji okrętowych.

Zasady zjawiska sedymentacji grawitacyjnej, wykorzystanie zjawiska w wirówkach.

Budowa wirówek i najważniejsze czynności obsługowe.

Podstawy teoretyczne filtrowania, rodzaje przegród filtracyjnych, wielkości charakterystyczne przegród.

Budowa i obsługa filtrów paliwowych i olejowych.

Podstawy ruchu ciepła w wymiennikach (przewodzenie, unoszenie przenikanie i promieniowanie ciepła), wielkości charakterystyczne procesu wymiany ciepła.

Podział, budowa i zastosowanie wymienników ciepła.

Elementy konstrukcyjne i parametry pracy wymienników ciepła.

Zasady obsługi, metody czyszczenia, konserwacji i procedury prób szczelności wymienników ciepła, układy automatycznej regulacji temperatury czynników.

Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do odsalania wody morskiej (wyparowniki podciśnieniowe, urządzenia do odwróconej osmozy).

Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do odolejania wód zęzowych.

Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych.

Podstawy działania instalacji hydraulicznych, symbole stosowane w dokumentacji instalacji hydraulicznych.

Elementy instalacji hydraulicznych: pompy i silniki hydrauliczne, siłowniki, zawory, rozdzielacze, przewody, zbiorniki.

Budowa, zasady obsługi oraz najważniejsze czynności obsługowe elektrohydraulicznych maszyn sterowych (tłokowej, nurnikowej, łopatkowej, toroidalnej).

Awaryjna procedura obsługi maszyny sterowej.

Zasada działania i budowa sterów strumieniowych i aktywnych.

Budowa i zasada działania mechanizmu zmiany kąta wychylenia płatów śruby nastawnej.

Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) mechanizmów śruby nastawnej.

Elementy oraz najważniejsze czynności obsługowe urządzenia kotwicznego.

Budowa i obsługa elektrycznych i hydraulicznych kabestanów i wind kotwicznych.

Budowa i obsługa hydraulicznych instalacji otwierania i zamykania pokryw luków ładowni oraz procedury awaryjnego zamykania i otwierania ładowni.

Budowa i obsługa instalacji hydraulicznych drzwi przedziałów wodoszczelnych, furt dziobowych i rufowych.

Budowa bomów ładunkowych, budowa i obsługa wind topenantowych i gajowych.

Budowa i obsługa dźwigów elektrycznych i hydraulicznych.

Windy łodziowe: budowa i obsługa wind łodzi ratunkowych, budowa i obsługa zrzutni łodzi ratunkowych.

Przygotowanie sprężarki i instalacji sprężonego powietrza do ruchu.

Załączenie sprężarki, odczytanie i interpretowanie wartości parametrów pracy sprężarki, ocena prawidłowości wartości parametrów na podstawie zaleceń producenta, wykonywanie czynności obsługowych w trakcie pracy sprężarki, wyłączenie sprężarki.

Przygotowanie do pracy wirówki paliwa w systemie obsługi ręcznej i automatycznej.

Uruchomienie, ocena prawidłowości parametrów pracy, wyłączenie z ruchu wirówki paliwa.

Nastawienie parametrów wirowania obiegowych olejów smarowych.

Uruchomienie, ocena prawidłowości parametrów pracy i wyłączenie z ruchu wirówek olejowych.

Interpretowanie schematów instalacji hydraulicznych.

Teoretyczne podstawy pracy kotłów okrętowych.

Procesy robocze zachodzące w kotle.

Klasyfikacja i budowa pomocniczych kotłów okrętowych.

Budowa i zasada działania kotłów utylizacyjnych.

Elementy konstrukcyjne kotłów okrętowych.

Armatura i osprzęt kotłowy.

Instalacje kotłowe.

Instalacje paliwowe kotłów.

Palniki kotłowe.

Automatyka regulacji wydajności kotłów.

Instalacje bezpieczeństwa kotłów.

Obsługa kotłów okrętowych.

Bezpieczeństwo obsługi kotłów okrętowych i procedury awaryjne.

Blokady palnika kotła opalanego.

Stosowanie zdobytej wiedzy w bezpiecznej eksploatacji kotłów i instalacji parowych.

Wykonywanie czynności obsługowych i sprawdzających prawidłowość działania wodowskazów.

Wykonywanie czynności obsługowych i sprawdzających prawidłowość działania alarmów i blokad palnika.

Obiegi chłodnicze stosowane na statkach.

Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek tłokowych.

Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek śrubowych.

Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek spiralnych.

Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek agregatów chłodniczych.

Przyrządy pomiarowo-kontrolne sprężarek.

Najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy.

Automatyzacja nadzoru urządzeń i instalacji chłodniczych: przyrządy pomiarowo-kontrolne, zabezpieczenia instalacji chłodniczych, układy regulacji ciśnień, temperatur, poziomów.

Zasady bezpiecznej pracy w obsłudze instalacji chłodniczych.

Procedury obsługowe w stanach awaryjnych.

Stosowanie zdobytej wiedzy w bezpiecznej eksploatacji siłowni.

Sprawowanie bieżącego nadzoru nad sprężarką chłodniczą.

Interpretowanie odczytów przyrządów pomiarowych.

Rodzaje płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku, ich właściwości i podstawowe klasyfikacje:

Zasady bezpiecznej pracy z wybranymi płynami eksploatacyjnymi i chemikaliami stosowanymi na statku.

Podstawowe informacje zawarte w MSDS (Material Safety Data Sheet).

Dobieranie środków ochrony osobistej i wskazanie niezbędnych środków bezpieczeństwa przy używaniu lub kontakcie z wybranymi płynami eksploatacyjnymi lub chemikaliami.

Korzystanie z kart MSDS (Material Safety Data Sheet).

Ogólne zasady bezpieczeństwa i higieny pracy w warsztacie mechanicznym.

Zasady wykonywania pomiarów warsztatowych, dobór przyrządów pomiarowych.

Procedury bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu narzędzi ślusarskich ręcznych.

Procedury bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu narzędzi ręcznych napędzanych elektrycznie, hydraulicznie i pneumatycznie.

Procedury bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu obrabiarek.

Procedury bezpiecznego postępowania przy pracach spawalniczych.

Rodzaje narzędzi stosowanych w demontażu i montażu urządzeń.

Zasady demontażu urządzeń, podzespołów i elementów w siłowni okrętowej oraz sposoby usuwania zanieczyszczeń, zasady wymiany elementów i podzespołów, zasady montażu i próby szczelności.

Zasady bezpieczeństwa przy pracach demontażowych i montażowych.

Podstawy metrologii warsztatowej: przyrządy pomiarowe stosowane w remontach maszyn i urządzeń i ich przeznaczenie, zasady pomiaru przyrządami.

Metody regeneracji elementów maszyn i urządzeń: przy pomocy napawania, z wykorzystaniem żywic epoksydowych, z wykorzystaniem tworzyw sztucznych, z wykorzystaniem kompozytów.

Technologia napraw rurociągów i armatury okrętowej.

Dobieranie i stosowanie właściwych przyrządów pomiarowych.

Dobieranie i stosowanie właściwych narzędzi ręcznych wraz z akcesoriami do operacji ślusarskich (cięcie, gradowanie, wiercenie otworów, szlifowanie, piłowanie, polerowanie, zginanie itp.).

Wykonanie podstawowych operacji obróbki skrawaniem na tokarce:

Usuwanie doraźnych przecieków na skorodowanych rurach.

Zaślepianie wybranych odcinków instalacji pod ciśnieniem (wodne, parowe, paliwowe, olejowe).